Written by
- David M. Thangliana

"A va lawmawm ve" an ti mai turah ka lo ngai a...

Hripui leng kara Mizoramin kan mamawh em em, RT PCR khawl hi a hmingah ringawt pawh hian kan buai deuh niin a lang. 

A hming chauhah pawh kan buai chuan a bun chungchanga kan buai hi a awm lo lo awm e. “Reverse Transcriptase (transcription pawh an ti) Poly­merase Chain Reaction tia sawi an awm laiin Real Time Polymerase Chain Reaction” tia sawi an awm bawk a. A eng zawk zawk pawh hi a dik niin a lang a, mahse kan hriat fuh loh tak zawk chu RT PCR hi khawl hming ni lovin natna hrik en dan (technique) chikhat a ni tih hi a ni. A khawl hi chu “Thermocycler” emaw “Thermal cycler” emaw an ti a, he khawl hian kaihnawih leh mamawh tam tak a nei thung a ni. Heti chin hi thuhmahruaiah hmang i la, kan subject takah luh han tum teh ang. 

Tunlai Mizoram titi lian ber chu kan hripui leng mek ai mahin hripui hrik enna khawl Lunglei Civil Hospital-a dah tur MLA zahawm tak Pu Zodintluanga Ralte in MLA Fund hmanga a lei sak, Health Department-in an lo lak sak duh loh chungchang hi a ni awm e. Hripui leng, pandemic kan tawn mek lai hi politics-ah kai lut lo hram teh ang u tia kan inzirtir mawlh mawlh laiin politics a inrawlh tulh tulh emaw tih tura thil a inmun chho hi a vanduaithlak hle a, a pawi tak meuh a ni. MNF lamin Sunday Sikula pawl pakhat tana thil tih ang deuh a he thil pek hlu tak mai an chhuah phei hi chu thil tihawm niin a lang lo. RT PCR khawl hi Lungleiah bun ni ta se Mizoram hi kan changkang sawt ang; a chhan chu Chhim lam mipui zawng zawng sawn an hmang ṭangkai dawn a, chu chu hmasawnna tih loh rual a ni lo.

Khatia MLA zahawm tak, Lunglei khaw chhuakin Chhimlam tana thil ṭangkai tur leh nakin zela pawimawh tur nia a hriat harsatna hrang hrang sawi a hnawl a ni kha politics a inrawlh ta em ni tih theihna lai chu a ni ta ber a. “E, a va lawmawm em. Tunah tut tut bun thei lo mah i la, bun theih hun a la awm ngei ang a, ti hian kan lo kawl tha phawt ang e,” an ti mai tura mi tam zawkin kan ngaih lai a Health Department lamin harsatna tam tak awm chhuanlam siam a District Administration lama an pe leh khan zawhna chihnih a rawn siam a ni. 

Zawhna pakhat zawk chu, “MNF leh Congress inkara inbeihna em ni? Congress hmingṭha lutuk tur hi MNF sawrkar hian a ngai ngam lo a, khawl kha a dawng duh lo em ni?” tih a ni a. Zawhna pahnihnaah chuan, “Mi hian MNF Party chhungah hian Dr Thangtea (Minister zahawm tak Dr R. Lalthangliana) hnuh hniam tumna awm ang a an sawi hi a dik ta em ni? ‘A ni hi Chhimpa a ni a, Chhim lam hmasawnna thilah hi chuan hamṭhatna a la ngei dawn si a, a hming ṭhatna tur thil hi chu tih chi a ni lo,’ tiin MNF Headquarters lamah nawrtu an awm em ni?” tih hi a ni leh a.

Zawhna pathumna a la awm thei cheu mai. Hei hi chuan corruption lam a kawk ruih mai a, “A sum anga dawng duh si, a khawl anga dawng duh si lo,” tih hi a ni. Politics a inbeihna hi chu menah lo thlak ta i la, Pu Zodintluanga khawl pek chungchangah hian corruption a kawk a nih chuan a pawi thui hle dawn a ni. 

Kan ram inrelbawlna hi democracy kalphung hnuaia political party-te’n ram hruai hna inchuhna a ni a. Hemi avang hian ralpui kan do lai mah nise roreltu nih inchuhnaah chuan politics a hamṭhatna lo zawng tawk an awm hi thil awmah pawh a ngaih theih a. Mahse politics a hamṭhatna duh luat vanga mipui harsatna a thleng a, hmasawnna a thuanawp a nih chuan thil duhawm lo tak a ni. 

Tunlai hian US President chu kumin November thlaa President tur thlanna tura a tlin lehna tur a ngaihtuah lutuk avangin hrileng pawh a ngaihtuah hman lo a, khawtlang lungawi lohna (social unrest) pawh a ngai pawimawh duh lo a, haratna namen lo US mipui chuan an tawng mek a, khuti angte khu inzirna tur ṭha tak niin a lang. 

Corruption chungchang hi kan sawi nasa tawh a, ram tana thil ṭha lo ber nia ngaihna pawh a lian hle a. Chuvangin, Pu Zodintluanga khawl pek chungchangah hian, “Ka ipte lut tur pawh a awm si lo,” tih vanga hnawltu kan lo awm palh a nih chuan politics a inbeihna ai mahin a pawiin a tenawm zawk a ni. Hei hi chu ni lo turah ngai phawt ang, Kristian ramte kan ni bawk a.

Eng pawh nise tunhma 
aṭangin Chhimlam sawn ngaihthah nia inhriatna lian tak an nei a, ngaihthah pawh hi an ni deuhin a lang. Tunhnu, kum 2008 aṭanga Congress an han sawrkar leh khan tlemin ngaihsak an hlawh ta deuh nia hriatna pawh a awm a, a bik takin hei hi Lunglei mipuiin an hre chiang viauin a rinawm a. “Second capital” kan tih ve lawi, Lunglei saw second capital a nihna tur angin sawrkar hian duh ang chuan a ngaihven tawk lo tih a lang reng mai. 

Mi sawi hi a dik a nih phei chuan kum 2003 aṭanga kum 2008 chhung, MNF sawrkar lai khan Chief Minister Pu Zoramthanga khan Lunglei hi a tlawh khat hle a, a tlawh chhun pawhin zan a riak ngai lo, a chhun pelh ṭhin, an ti - Lunglei mipui tan chuan a lungawi thlak lo hle ang. Lawngtlai District te phei saw chu lehkhathiamna lamah leh hriselna lama Mizoram min pawt hniamtu a ni a, chuti fakauva ngaihven an hlawh hriatna tur a awm lo. 

Heti ang hi thil awm dan a nih laia Chhim lamin an ṭangkai pui em em tur, Mizoramin state pumpui anga hriselna enkawlna lama hmasawnna a neih theihna tur leh hmingṭhatna neihna tur RT PCR khawl, nakin zel pawh a kan la ṭangkai pui em em tur Health Department-in a dawng duh lo hi chu sawrkar leh MNF Party hmingchhiatna tur a ni kumkhua dawnin a lang a. “A va lawmawm em,” tiin dawng mai se. Bun mai theih a nih loh dante a hnu lamah chiangkuang takin mipui hnena hrilh hriat ni leh mai se chuan heti luai luai hi chuan Civil Hospital, Lungleia bun tur RT PCR khawl chungchang hi kan sawi hauh lo ang. 

Politics a hamṭhatna duh luat vang nge, tute emaw sum duh luat vang nge kan hre tawh lo a, lawm taka Health Department-in an lo dawng mai lo kha chu ruling party tan chuan sawifiah hi a har tawh khawp ang le.