Written by
Azyuthanga

CENTRAL SERVICE LEH MIZOTE-11 (Explicit content)

Kan ram, kohhran leh kan hnamin hma a sawn dawn leh hmasawn dawn loh hriltu, kan Mizoram chauh ni lo khawvelin a mamawh berte zinga pakhat, pawimawh em em chu ṬHALAITE hi kan ni a, a bulṭanna chu ZIRNA (Education) hi a ni.

Kan taksaa natna tidam tur chuan a natna lai hmuhchhuah hmasak a ngai ang deuh hian, central service lama kan hnufual chhan hi eng vang nge? tih hriat hi a ngai hmasa ve bawk a. Heng All India level angah hi chuan pass mark hran a awm lo va, post ruak chin azira a mark hmu sang aṭnga ṭana a ruak china rehbun tawp a nih ṭhin avang hian, ṭan a ngaiin inbuatsaih hma tluk a awm lo a ni. Chuvangin heti lama kan mu tanna chhan (weak point) nia ka hriat, tam tak zinga ṭhenkhat hi thlir hmasa teh ang.

1. Social media :

Engkim mahni inlum aṭanga zir theih, hmanraw ṭha leh chak tak kan generation-ah zawk hian, kum tina inziak tling tam tulh tulh awm tak a nih vei nen, social media hmasawnnain a tuam phak hmaa inziak tling hmasa ho kha (Mizo literature hunbi tehna pakhat, "Modern period 1970 hnu lama mite ho" B. Lalthangliana) kum tin khûm vang vang ṭhin tawh awm tak kan nih laiin, eng vang nge ni ta; kan hnufual tulh tulh zawk elo maw tih tur a ni, he changkanna Information technology, social media FB, IG, WhatsApp etc. hian a chhe zawngin Mizoram chhungkaw tin hi min rún a ni ber, chempui hriam tak chu a hriam zawnga man/vuan lovin a fawng lam an huma hman chuan kut chhe te poh hliam lovin hna a thawk nasa thei hle ang deuh hian, mit pahnih leh beng pahnih nei ṭheuh ṭheuh kan chelek dan a inang lo thei hle tih a chiang hle.

Ni kum vel aṭang khan hripui vangin zirlai sikul naupangte chu mobile phone leisak intihhmuh a ni a, NCPCR-in azirchiannaah chuan 1.1% chauhin an zirna pawimawh atan an hmang ṭangkai a ni, a bak a tam zawk hian games khelh nan nge, kawppui zawn nan nge an hman ka hre tawh lo, kan nihna dik tak ngawi renga tarlangtu a tling awm e.

2. Thlirna tlang dang aṭangin:

Napolian-an, "Lailungdawt sangkhat aiin, journalist 4 an hlauhawm zawk" a lo ti mathlawn lovin, PM kan neih tawh azawnga zin tam ber (Sumdawnpui tur ram dang ṭhiana siam tam ber) chhan pawh hi a bul thumah chuan zirna tho hi a ni. I zir san ang zelin sawrkarin a mamawhna che a sang chho zel ang. Khawvela ṭhalai lehkhathiam tamna ber, India ram tel lo hian ram dang hi, khawsa thei lo se, Indona aia economy hmanga inrah behna chu sawrkar laipui rilru leh tum ber (goal) a nih lai a, tuna kan dinhmun thlir hi chuan kan state hruaitu tam zawk hi chuan, sawrkar chu belte phai thei lo neitu, fate eiru poh hrem ngai lo angten an ngai elo maw tih tur a ni. Hei vangte hian a lawm kan ram hruaitu fanu fapaten kan Mizoram leibat ngaihtuah duh lova an ai lehkhathiam zawk leh harsa taka zirchhuak Doctorte kut an thlak ngam chhan chu, 'Depression nei a ni a' tih chu dawt, lo nei pawh ni se a awm, pawn lamah miawhawm angin awm mah se an in chhungah chhiarkawp chawh dik theih loh, material leh lirthei chhuak thar, zan mut titui lotu an ngah em a lawm. Hei hi a ang; kati upa ṭawngkam pakhat ka hriat kan hman fo, "A bilha tho lo," an tih hi, hemiin a sawi tum chu a tirte aṭanga dik tawh lo, chhungkuaa ngaihhlut/ngaihsan tur dik inzirtirna hun kan nu leh paten min pek hun nei lovin, mite neih ang neih loh hlauhin sum min umsan a (demawm an nilo), an fanu/fapate lah engkim nu leh pa ai hria leh fing vekin, nu leh pa chawm kan ngai leh lawi si. Makpa atana kan duh zawngte lah harhfima sawrkar sum pawngsual ngam leh inchhek arbawm thiamte, pawn lama mite ngaiha chhungkaw awhawm, ruihhlo luhkhung ve lohnaah lah hlemhletna, eiruknain min luhkhung lo a nih pawhin hurnain bu kan khuar leh ang lawi si. Likers ngah leh music video siam lama harhtharna chang hria nula lah phung velh chu nêp te.

Kan MPS, MCS tlinna standard hi a hniam hran tawh loh tehlul nen, Mizorama inhnawhkhawm ṭun lo hian, UPSC lamte hi bei uar se, ṭhenawm state te kan tluk lohna tur ka hmu lo, tih Pu Pachuau Liannghawr Liandinga hming chhalin ka sawi sak ngam.

- azyuthanga