Written by
Rev. Darchungnunga

MAHNI HMASIALNA POLITICS-I

He thupui I-naah hian, tunlai kan rama thil lian pakhat, Chakma chungchangah hian ‘mahni hmasialna politics’ a inrawlh em tih lo thlir ila.

Chakma ram pek chungchang

Kum 1970 vel aṭang khan India sawrkar laipui chuan India hmarchhak ramte hi kan ṭhat tlanna tura min siam rem an duh a. Tichuan, North East Area Re-organisation Act 1971 (NEARA 1971) an siam a, chumi aṭang chuan Mizoram pawh Union Territory (UT)-ah 1972 khan kan awm ta a ni.

Mizoram UT a nih rual khan Chakma Autonomous District Council (CADC) a lo piang nawlh mai bawk a. Hemi rual bawk hian Lai Autonomous District Coun­cil (LADC) leh Mara Auto­nomous District Council (MADC)-te an lo piang bawk a. LADC leh MADC-te hi chu Mizo hnahthlak an nih avang leh Mizoram chh<nga Regional Council pawh nei sa an nih avangin, an dinhmun tharah hian harsatna a awm lo.

Chakma-te erawh chu Mizo hnahthlak ni lo, khawchhak lam aṭanga kan chhukpuite ni hauh lo, Bangladesh lam mi, sakhaw hran daih bia an ni. Mi tlemte an lo awm ve a, Mizoramah Regional Council nei pawh an ni lo. Chutiang ni siin CADC an nei ta mai kha Mizoram tan hl$ng a ni reng ta mai a ni.

He thu ziaktu, R. Van­lawma ziak ‘Ka ram leh kei’ pp 371-374 kan en chuan, hetia thil ins$ksawi lai hian Chakmaho tan CADC siam a rem mai lawm ni tia kan politician-te dawrtu turin Central-in Commissioner S J Dass an tir niin a lang a. Biakchhunga Ex-MLA ziak ‘Hnam kal siam’ pp 80-81 kan en chuan Hrangdawla Ex-MLA sawi dan hetiang hian a lo ziak bawk a. District Council roreltu Mizo Union leh Congress inkawp (UPP) hruaitute chuan Mizoram UT chhunga CADC siam an remtih thu leh remtihna hming ziaktute chu Pu Zalawma, Pu C L Ruala leh Pu Lal Thanhawla-te an niin a sawi. Pu Zal^wma chu a thi tawh a.

A va pawi tak >m! Hetah hian political vision th<k tak pahnih a inph<m ngeiin a lang a, ch<ngte chu Mizo hnam tana pawi tak ve ve an ni.

(i) Chakmaten Mizoram chh<nga ram an lo neih hram theih chuan, Bangladesh aṭanga hun remchang (chance) awm ang ang hmanga intihpun te, Mizoram politician-te duhsakna dawnga intihngheh leh intihpun te, zawi zawia chance an lak zel chuan, kum 50 hnu lamah, kum zaah pawh ni se, Chakma UT emaw, State emaw a lo awm theih hun tur an thlir daihin a rinawm. Chu vision chu tuna CADC pawn, a hmar lama Tuipuibari lam thlenga Chakma-te an pun z>la an tam tawh dan aṭangin a k^wk thei a ni. A tir aṭangin he vision nei phak anmahni duhsaktu mi ril an awm ngei niin a lang a, tuna anmahni politician-te pawh hian an hmuh ph^k hle tawh a rinawm.

CADC hi kan hotuten dan ang taka an lo pe a nih tawh si chuan, Mizoram chh<ng mi a chhiar theih Chakmate hi kan bei a ni lo. CADC hi dan ang takin kan nuai bo a nih loh chuan, a chh<nga dan ang taka awmte hi chu kan rama kan chenpui, kan

ṭhenawm khawveng ṭhateah kan ngai mai tur niin a lang. Amaherawhchu, Mizoram tana pawi lian tak lo ṭhang lian zel tur erawh hi chu, pawi a inbelhchhah zel lohna tura vision thuk tak neia kan ram kan ven a ṭul.

(ii) Mizo politician te, CADC a awm remtitute vision-ah thung chuan, an tana bial him, lamṭang nghet, hl^wm tihtham ve tak an awm reng theih an his^p ni ngei turin a ngaih theih. Chuti a nih chuan langsar vak lo z^wnga an tam thuai ṭhahnemngaihna pawh an neihpui a rinawm.

Dik taka an piang pung aia nasa daiha an pung nia chanchinbua kan lo hmuh ṭhin te pawh hi, Mizoram electoral roll siamnaah sawr­kar duhsakna an dawng tihna a nih a rinawm. MLA pahnih chauh nei an ni chung pawhin Congress sawrkarah chuan Minister pakhat an chang reng thei a, hei hi duhsakna uchuak tak a tling.

Tuna Lok Sabha member kan thlan hnuhnun bera Chakma ram petute tlin dan kha kan la hre ṭheuh awm e. An l^wman tur Chakmaten an pe chiang hle. Mizote hian Chakmate hnena ram petute hnenah, ram an pek lawmman hi kan la pekpui zel d^wn em? No. (i) leh (ii)-naa an political vision-a kan ngaih t^kte khi Mizo hnam tan chuan thil pawi >m >m an tling ve ve a ni. A pawi em emna sawi chiam a ṭul tawh lo, ngaimawh a, buaipui nachang kan hriat hle tawh avangin.

Mahni lal theihna atana Zoram s^tthla ṭhena hnam dang pek hi mahni hmasialna politics-ah kan ngai dawn lo’m ni?

Mizo mipuite hian ram leh hnam pum siamna ni hauh lo, mahni ei chawp hmuhna t> t> ang hi chu a ṭhat lohzia hriain i hn^wl phal ang u. Inthlan dawn hnaiah i account-ah Rs 10,000/- emaw, a aia tlem emaw, a aia tam pawh NLUP sum a ni emaw sum dang a ni emaw rawn thun sak che an awm a rinawm.

Kha pawisa i dawn avanga Chakma-ho hnenah ram pe a, duhsakna uchuak taka duhsak a, ṭan zui tlattute i vote chuan, i pawisa dawn kh^n an lei ta che a, Chakma lamah i ṭang ve ta tlat a ni mai.

- Rev. Darchungnunga