Thliarkar rilru leh world class education

Eng emaw lai khan thupek khauh tak mai thilpeka rawngbawl tur ni lovin, vai lumet zawng zawng haw vek tur tih thawm ring tak a awm a. Mi state-a khawsa ve ta na na na chu thuawih takin an puanthuah telin mahni run lum lam an pan ta sang sang a. Pu Vanrammawia hla a, ‘Min han hriat chhuah changin, kan nun dan ṭhin an dawn kir ve ang a, an lung a leng ve ngei ang’ tih ang deuhin, nitina bakcheh ri leh lu ziahna khawl rik cher cherna hmun an dawn kir chang chuan an lung a leng ve mahna le. Chutihrualin an rilruah erawh chuan eng eng emaw chu a riak ve mai thei e; an thikthu a chhe emai tihte pawhin.

Mizo te hi kan tam loh ang ang hian thikthu leh hnam rilru la na ve tak kan ni a, hnam rilru la na ve tak e ti lo chuan mahni hnam nunphung leh tih danah kan duap ru tlat thung a. Heng vang te pawh hi a ni ta ve ang, heti taka kan thikthu a chhiat a, hnam feeling kan lak nat viau ṭhin. Hlauhthawn leh venthawn lah kan ngah zek a. Entir nan:- Rel lo lut tur kan han huphurh nghal pang a, chutah Sairang leh hmun dang lo thlen belh zel tura ruahmanna te chu pawl ṭhenkhat enghelh tawk a lo ni ve leh a. Chutiang zelin, Vishaal leh Bazar India an han hawng a, chim ral kan hlau nge kan lo huphurh zawk, do tawk an lo la awm ta zel a.

Do leh huphurhna lamah kan phur sur rualin do chak leh do hneh erawh a har deuh thung. Heti zawnga han sawi lah hian vai ṭan leh thlavang hauhah kan in ngai lek lek a. Kan ram chhan a humhalh tur hian eng anga hmalak hi nge ṭha ber tur hriatthiam a har fu mai.

Innerline Permit nei lo an han vai am truck trip li trip nga dawn dawn an khawn khawm thuai a. Hengho hian eng ang takin nge gate hi an rawn paltlang tih hriat a chakawm ṭhin. Vai dawr khar tir leh ngawt ai chuan hengah te hian kawikawm thin ang ṭhapin ṭang tlang ila. Tun ai hian hnam dang te hian min zuam lo deuh ang. Hnam dang pakhatin, ‘A ṭhenin vai an luh tir a, a ṭhenin an vai an khawm a, an thawn haw a, a ti e an ti a.’ Anni chuan a theih ang anga rawn lawn liam a, rawn luh an tum ang. Dan lova lo luh tum reng reng hi hnam rilru pu nghet tan chuan lo dan ngei tur ni awm tak a ni.

Tin, dan ang taka lo luta hnathawk te erawh ṭha takin khawsa ve sela, heng hi chu ram neitute pawhin thik lem lo ila. Danin a phal bak ti erawh chu danin an phu tawkin hrem ngei se. Ram neitu kan nihna hman ṭangkai tuma dik lo taka thurualpui atan min sawm a nih pawhin lo hnar phal zel ila. Mi ṭhenkhat sawi hi a dik a nih chuan keimahni leh keimahni hi langsar lo takin kan indo tihna a ni ang a, vai ho hian ball-ah min hmang lek a ni ang.

Kan ram riangte a dung mel za, a vang mel zahnih tia kan Pi leh Pu ten an lo sawi Natural Air Condition chhawrpial run iang khawpa ram nuam leh mawi hi kan ta a ni si a. Hei lo hi ram dang kan nei lova, kan ramah zotui thiang luang dem demin zo thlifim a tleh del del ang hian kan ram humhalh turin Chhuihthangvala leh Lengi te lungrual takin i tleh del del teh ang u. Mitin hi dan hnuaia awm kan ni a, dan hi zahin zawm ila. Dan hnuaiah zalen tak leh hlim takin mahni hna leh tih tur tiin leng hiai hiai ila. ‘Anni zawng thliarkar rilru ang lek an pu’ tia mi sawina tur zawng zawng hi hnawhphui hmak ang u.

Dan kan zaha kan zawm ang bawkin mahni hnaah rinawm takin, dik takin, taima takin thawk dial dial ila. Mahni hna tui taka thawh hi a nuamin a hrisel a. Hlem­hletna hi bawlhhlawh tenawm tak leh hnam hmelma lian tak a nih kan hriat kha. Bawlhhlawh bawmah paihin hnuchhawn hmak ang u. Central Sawrkarin Swachh Bharat Missions hmanga kan chenna leh a vel tifaia vawng fai tura a hmalakna hmang hian ṭan han la zel ila, kan ram hi a faiin a lo thianghlim vuk ang a. Fai hi changkanna hmanrua chikhat a ni tih kan hriat ṭheuh kha.

Kan ram zirna kal mek pawh Right to Education leh Comprehensive and Continuous Evaluation (CCE) hmangin a kalh kim lo lai siamṭhat mek zel a ni. Chhaktiang kawlrawnah favang kawl engmawi tak a lo inher chhuak ang hian World Class Education min tiamtute pawh hian herchhuah tir ve tawh se. Chunnunnemi leh Zuapa leh zirlaiten nghakhlel takin an thlir reng si a. World Class Education pumin min chher hriam hunah chuan kawng chhiat vanga total bandh leh eizawnna gaaree din tir ṭhiap ṭhuap thawm hi hriat tur a awm tawh lo ang a. Tute emaw kihhnawk thenfai ngai reng te, bang chhak sat thla a, bang thlanga bel thangkhawk te pawh a reh huai tawh ang chu.

Chutih hunah chuan mi tinin an chanvo tur dik tak an dawng tawh ang a, thawkrim ten an thawh hlawh dik tak an seng tawh ang. Chumi hunah chuan ram fai leh thianghlim ber kan lo ni tawh ang a. Hmun tin a fai a, a thianghlim ang hian nun a lo thianghlim tawh ang. Thliarkar rilru paihin hlemhletna pawhin min kiansan ve tawh ang chu.

- L.C. Hima Ngente