Written by
- Rev. H.C.Thangluaia
Zonuam

DOCTOR ṬHA BER CHU MAHNI

Pathian chuan lei vaivut hmangin mihring a siam a, a nakruh aṭangin a nupui tur a siam bawk a. Leilung luah khat tura inthlah pung turin mi tam tak siam a ngai a ni. Adama aṭanga keimahni  Pathianin min siam dan chu, Joba’n heti hian a sawi. “Nangin hnutetui angin mi leih chhuakin, hnute khal angin mi hlawmkhawm a, vun leh tisain mi tuam a, ruh leh thain mi phuar khawm a. Nangin nunna leh duhsakna min pe a,” a ti a (Job.10:10) 

Taksa peng zawng zawng hi lung (heart) aṭanga thisen chik chhuakin a tihnun vek a nih avangin thinlung hi kan ven ṭhat a ngai em em a ni. A huho nun hi Sapho chuan “Social animal” an tih hi “Social man” kan ni zawk niin ka ngai a. A huhova awmkhawm tura siam kan ni si a. 

Pathian min siam dan dik tak chu Chemical Fertiliser tel lova Organic plant (thlai) ei tura duan kan ni. Mi thil chik mite chuan an thisen mil ei tur leh mil lo an thliar hrang  a, doctor chawh nazawng an ring ngai lo. Pathian thu chuan, “Thinlung hlim chu dam­dawi ṭha tak a ni” a ti a. (Thuf.17:22) Tin, Dr. Thang­lung, Hmar ṭawnga Bible let hmasa bertu chuan, “Mahni hi kan hriselna atan doctor ṭha ber kan ni” a ti ṭhin. 

Kan ei leh in, silh leh fen, hlim ni leh lungngaih nia kan dinhmun hretu vek kan ni a. Kan fa sente nui lai kan en lai leh an thih sual, na tak tuar kan en lai a kan hriselna dinhmun inan lohzia keimahni kan inhria a ni. Lusun tlaivar leh hlim lam tlaivar kan danglamzia pawh mahni kan inhre chiang a ni lawm ni. Thinlung hlim chu hriselna a ni. Lungngaih beidawnna i tawh changin i rilru thlak nan zai, lam, fiamthu thawh emaw hnathawh tur insiam hram hram hi a ṭha hle. 

“Thinlung hlim chuan hmel hlim a siam a” tih a ni a. (Thuf. 15:13) “Hmel hlim chuan mi a tilawm” tih a ni bawk. (Thuf. 15:30) A hmasa lama kan sawi tak ang khan, thinlung takzeta lawmna kan neih lai chuan hmelah hlimna a lo par chhuak a; kan bula awmte tan a nuam a, an tan damdawi ṭha tak kan lo ni theih reng a ni. Mite tan damdawi nih i tum ṭheuh ang u. Miin min hmangaih a, min lawm chuan kan tan damna leh hrilselna min petu an ni theih bawk. 
 Thufingah vek, “Thinlung lungchhia erawh chuan ruh a tiro ṭhin” tih te. Sam bung 37-ah “Intilungngai duh suh thil tihsualah a lo tlak mai ṭhin a ni” a ti bawk. Lungngaihna hi natna hrang hrang thlen theihtu leh mahni chhiatna rapthlak tak thlen theitu a ni a; pumpelh dan tur englai pawha zawn reng tur a ni. 

Rilru huaisen leh dawih hian hriselna a khawih danglam thei bawk. Entirnan- kum 1957 khan rul chi khat, mawi tak hi ka that a. Ka lip a, a lu lungah ka chhu bung a, ka nghawngah vet hnihin ka zem a. Ennawma min thlir an awm laiin Rev. Zoruma, Senvawn in kan lut chiah chu, nu ber chu a ṭe thawt a, a ding khawng der ta mai. Kan bawihsawm ta zek mai a. Kan thil hlauh zawng kan hmu a, kan thisen ral do tur a tawm boin hmaiah thisen a lang lo 
ṭhin a lo ni. Hlimna kan hmuh hunah  a lo lang leh ṭhin a ni. 

Thisen chak leh huaisen kan nei theih nan rilru huaisen leh paukhauh a ngai ṭhin. Kan ṭawngkam chhuak pawh a huai tur a ni. Kan sawi tam apiang hi kan thisen leh ngaihtuahna thununtu a ni 

ṭhin a. Kan thisen mil zelin  thinlung leh suangtuahna a kal a. Chung suangtuahna chuan dam leh dam lo a hril ṭhin. Doctor pakhat chuan, tar ni lum ai lai hi, “I TB (ngawr) a nih hi ti ila, TB veiah inngaiin, TB a vei zui mai ang” a ti. Natna 75 hi Hysterea (suangtuahna dik lo aṭanga lo awm) niin mithiamten an ngai a. Hlauhna hi mahnia tihtlem theih a ni. Hlauhlawp lutuka kan awm chuan natna a pung chak bik. “A na em mai emaw ka  nuam lo”  tih ai chuan “A na lo teih teih emaw, ka ṭha” kan tih hian min ṭanpui thei. Huaisen leh paukhauh kan tum hram hram ṭhin tur a ni. 

Pathian hian rim tak leh hah taka hna thawka ei zawng tura min duan laiin, tunlai mihringte kan hahdamin kan tlawngawl lutuk ta mah mah. Hei hi kan nih dan phung tur a nih loh avangin natna chi hrang hrang kan neih phah nasa niin a lang. Tih tur leh hna ṭul nei turin taima ila, inngaihtuah vung vung hman lovin awm ila, natna tam tak hi kan pumpelh theih awm asin. Zunthlum leh thisen sang natna te hi hahdam si, ei tui sia kan awm hnu hian kan vei nasain a lang. 

Kan nei zo em a, tih vanga ei leh in intuituah vak te hi natna ṭha lo neihna a ni. Hrisel nan ei chin tawk hria ila, hna thawh leh exercise lak uar bawk ang u. Pawn chhuak peih lohte pawhin zing tho hmain khum chungah tih theih a tam mai. 

Rilru hrisel nei turin awhna itsikna, elrelna nei lo leh, thil thlir dan pawh a thim zawnga thlir lo va, a eng zawngin thlir ṭhin ila a ṭha ang.