Written by
Lalnunmawia

MPSC vs MSSSB

Mizoram Sawrkar hnuaia thawk tur hna latu lian pahnih Mizoram Public Service Commission (MPSC) leh Mizoram Subordinate Services Selection Board (MSSSB) te hnathawh dan tlangpui i han khaikhin teh ang.

MPSC hian Sawrkar hna Group-B (Gazetted) leh a chunglam Officer lian kan tih mai ho hna lak a buaipui a, MSSSB hian Group-B (Non-Gazetted) hna lak a buaipui tih kan hre ṭheuh awm e. Kum 2018 tawp lama MNF Party-in Sawrkarna a siam hnuah MSSSB hi a din a, kil tin aṭangin sawiselna a nasa hle a nih kha. Tun hnaiah kan politician langsar tak takte chuan Mizoram University a zirlai ṭhenkhat nen hun an hmannaah Sawrkarna an chang a nih phawt chuan MSSSB hi ṭhiah an tum thu an sawi thar leh bawk.

Han faksel ila
MPSC-in Group-B (Non-Gazetted) hna a lak lai khan an che muang ṭhin hle tih hi ṭhalai hna zawng mekte sawi tam ber a ni. Hna ṭhenkhat chu advertisement chhuah aṭanga kum 2 ral dawnah an exam thei chauh ṭhin. Tin, result pawh a chhuak har tlangpui a, hna zawng mek ṭhalaiten kawng hrang hrangin an tawrh phah ṭhin a ni. Khang hunlai khan Department hrang hranga hnaruak kha a Department mal te te in Advertisement chhuah a ni tlangpui a, Combined a Department hrang hrang Advertisement chhuah kha a vang viau.

Entirnan: Department hrang hrangah UDC post ruak a awm a, kha kha DP&AR lamin a hlawma a pek loh vangte pawh a ni ang, Combined UDC anga exam buatsaih theih reng kha a hrang hrangin exam a ni ta ṭhin a ni.

Tichuan, hna lak process a muan bawk si avangin a tling ngai kha an tling deuh reng a, chu chuan sawrkar hna beisei mi tam tak a nghawng buai a ni. Hei hi thawktu indaih loh vang ni bawk mahse, MPSC kha an hna a muang ve deuh tih hi hna zawng mek ṭhalai tam berte sawi a ni.

Tin, MPSC khan Objec­tive Multiple Choice Ques­tion (MCQ) bikah Answer Key (Group-B Non-Gazetted exam-ah) a ti chhuak ngai lova, RTI Act hmanga dil chhuah kher a ngai ṭhin.

MSSSB hian nikum 2021 kum chawhnu lam aṭang khan Direct Recruitment-a hna exam a buatsaih ṭan a, sawiselna nasa tak kara thawk an ni bawk a, a thawktute pawh an ṭangin an tifelfai ang reng viau. Kumin chhung ringawt pawh hian hna exam an buatsaih ve ta nual a, hnam dang tling an awm avanga boruak a awm deuh tih loh chu an tiṭha tluang zel rih niin a lang. MSSSB chuan a theih chin chinah Combined Advertisement chhuahin Combined Exam a buatsaih ta a, entirnan: Combined UDC, Combined Graduate Level Exam, etc. Hei hi DP&AR lam ruahman dan pawh a ni zawk mai thei e. Hetianga a hlawm deuha Advertisement chhuah hian hna zawng mek ṭhalaiten Application Fee an seng tlem a, Combined exam a nih bawk avangin exam indawt chho zut kha a tlem ta deuh a, nasa takin hun leh sum an seng tlem ta zawk a ni.

MSSSB hian a tlangpuiin Advertisement an chhuah aṭanga thla 5 ral hma hian exam an buatsaih hman deuh zel niin a lang a, hei hi thil lawmawm tak a ni. Tin, Objective Multiple Choice Question (MCQ) bikah exam ni aṭanga ni 2/3 vel ral hnuah Answer Key an tichhuak zel a, dik lo palh a awm thulh a complaint thehluh theihna hun chhung an bituk a, chumi hun chhunga complaint a luh a, subject expert-te rawn an nih hnuah kha complaint kha a hlawhtlin chuan Answer Key tihdikna an tichhuak leh thuai ṭhin. Hei hi hna zawng mek ṭhalaite tan chuan a ṭangkai em em a, RTI Act hmanga dil kher ngai lovin mahni an lo in-analyse tawh mai ṭhin. Interview hmachhawntute remtihna (consent) an lak hnuah an written mark leh interview-a an hmuh zat kha an tlangzarh leh ṭhin niin a lang a, hei hi a lawmawmin lang tlang taka thil kalpuina a ni a, hna laka tlingte mark hmuh zat tarlan aṭang hian a exam ve midangte pawhin eng anga tiṭha nge an nih an lo inchhut ve theih phah a ni. Tin, MSSSB hian result pawh an peih hma tlangpui a, hna an la ngah viau loh vangte pawh a ni mahna. Result chhuak hma ṭhin hi hna zawng mekte tan chuan thil lawmawm tak a ni.

General Knowledge/Studies Paper bika zawhna rawn kal dan chungchang sawi leh ila. MPSC in a conduct lai khan Static GK leh Current Affairs hlang deuhthaw tih theihin zawhna an rawn siam ṭhin a. Entirnan: Inventions and Discoveries, Book Authors, Sobriquets, etc vel kha a tam ṭhin hle. MSSSB in a conduct hnuah chuan Syllabus ngai reng kha zawhna hmelhmang erawh a danglam ta deuh, entirnan: Modern Indian History, Geography, Polity, Economy, Current Affairs, General Science, etc, subject hrang hrangte pawh hriat thuk leh hriat zau a ngai ta deuh. MSSSB Question pattern hi hna zawng mek tam tak chuan ṭha an ti a, Group-B Gazetted leh Group-A hna exam nen a inbuatsaih kawp a tiawlsam a, hmalam hun atan a ṭangkai thu an sawi.

An fair tawk em?

Sawrkar hna lakah thuneitu sang, abikin kan politician-te an inrawlh nasa hle tih hi mi tam tak ngaihdan leh rin dan a ni. A dik vek em tih erawh finfiah hleih theih loh a ni fo. Sawi tur tingin thil thleng erawh a awm ve leh zeuh ṭhin. MPSC in Group-B (Non-Gazetted) hna a lak ṭhin lai pawh khan thil felhlel leh rinhlelh tur tam tak a awm ve fo awm e. Amaherawhchu, politician-te an inrawlh viau a nih loh chuan official lam hi chu an fimkhurin an fair tlangpuiin a hriat. Chuvangin, mi tam tak hlauhthawn, “MSSSB hmang hian duhsak zawngte an thun ṭeuh ang,” tia MSSSB kan ringhlel deuh bik ṭhin hi chu ngaihtuah chian loh vang a ang. MPSC nen an pahnih hian mipuiin an rin dan leh rin loh dan hi a inangin a intiat vel viau awm e.

Hmasawn zel nan rawtna

Sawrkar a awm chhung chuan sawrkar hnathawk an awm ve zel a ngaih hmel si a, sawrkar hna latu chu MPSC a ni emaw MSSSB pawh ni se a lak dan kalphung (system) hi a fair a, langtlang taka kalpui theih hi thil pawimawh ber niin a lang. Hna lak kalphung ṭha zawk a nih beiseiin rawtna i han siam teh ang:-

1) Advertisement chhuah rual hian exam buatsaih theih hun tura beisei (tentative date of exam) hi tichhuak nghal thei ila, Advertisement-ah hian bet ve nghal thei se la hmasawnna nasa tak a ni ang a, kan ṭhalai hna zawng mekte tan a hluin a ṭangkai lehzual ang. Exam Date kan tarlang lawk thei lo a nih pawhin a thla (Month) tal hi chu tarlangsa thei ta ila thil harsa tak ni pawhin a lang lo. Central lam hna lak leh exam hrang hrangah hian Tentative Date of Exam hi Advertisement chhuah rualin an puang nghal thei a, hna diltu tlem zawkna hmunah hian Tentative Month of Exam tal hi chu puan lawk ve theih i tum tawh teh ang u.
Tunlai hian Food, Civil Supplies & Consumer Affairs Department-in Storekeeper hna exam tur an buaipui mek a, anni hian a chunga kan sawi zulzui deuhin kalphung thar leh ṭha zawk an rawn tichhuak a. Directorate-a Application Form thehluh rualin minute 10 vel lek nghah hnuah Admit Card an pechhuak nghal a, an che rang hle. Admit Card-ah hian Date of Exam leh Exam Centre an tilang nghal vek thei a, hna exam turte tan a awlsam phah dawn hle a ni.

2) MPSC hian Group-B Gazetted exam-ah hian MCQ bikah Answer Key a tichhuak ngai lo niin a lang a, hei hi RTI Act hmanga dil kher ngai lo hian exam zawh ni aṭanga ni 2/3 hnuah tichhuak ve ṭhin se.

3) Sawrkar-in MSSSB a din ta ro ro a Group-C hna lak pawh hi conduct-tir se la. Department-in Development hna an thawh kara buai chung chunga Group-C hna lak an buaipui ṭhin hi a chhawk zangkhai ngei ang.

4) Examination Hall-a duty, Invigilator-te zawm tur inkaihhruaina mumal deuh zawk siam ni se. Exam vengtu ṭhenkhatte hi exam hall-a an duty-pui an ṭhiante nen ring tak taka titi/ṭawng ching an awm a, heng hian exam chhang mektute rilru insawrbing (concentration) a tibuai fo.

5) Interview hmachhawnte written leh interview mark hi an remtihna la kher lo pawha puanzar dan awm se emaw, chutiang dan (rules and regulations) te chu siam theih a ni em? RTI Act hmanga dil kher a ngaih hian a buaithlak. Hetianga lang tlang taka thil a kal zel theih chuan MPSC leh MSSSB-te hian mipui rin an hlawh telh telh ngei ang.

6) Hnam dang, a bikin vai kan tih mai ho hi engtin nge kan dan theih ang? Indian kan nih vek avangin kan hnawl ngawt thei bikin a lang si lo va. Tunhnai MSSSB hna lakah pawh a tling zingah vai an tel a, dodalna thawm ri a awm nghal a nih kha. Tunah hian Essential Qualification-ah Middle School Standard Mizo Ṭawng zir/thiam a ni tur a ni tih a awm a, mahse a hranpain Mizo Ṭawng thiam leh thiam loh test a awm leh chuang lo. Written exam-ah hian Mizo tradition, culture, history, etc aṭangin zawhna awm ve bawk mah se, heng zawhna tlem te chhang dik lo pawh hian a tlin theih tho avangin hnam dang hian chance an nei ta ṭhin a ni. Chuvangin, India danpui kalh si lovin Mizo Ṭawng Test leh thil dang eng emaw hmang hian hnam dang hi kan block thei ang em? Class-X Standard tal Mizo Ṭawng zir/thiamte ti ta ila, Marksheet leh Certificate phut bawk ila, dan kalh a ni ang em?

Tlangkawmna
MSSSB din nan hian Sawrkar-in sum eng zat nge a sen belh a, eng ang taka hautak nge a nih hre lem lo mah ila, tun dinhmunah chuan hna an thawk ṭha hle niin a lang a, a din tirha nasa taka sawisel leh duh lotu ṭhalai hna zawng mekte pawhin an fak rih hle. Sawrkar pawh hian thuam ṭha deuh deuh zawk se la a duhawm hle a ni. Kan ṭhenawm State Manipur leh Nagaland te pawhin hetiang Board/Commission ang hi an din chho ve mek bawk. Tin, politician ṭhenkhatten sawrkarna an chang a nih chuan ṭhiah nghal an tum thute an sawi nasa hle a, thutlukna an siam hmain tuna MSSSB hnathawh dan leh an efficient ziate hi zir chiang hmasa se la a duhawm hle. Research Based a kal tum Political Party tan phei chuan zir chian hmasak hi thil tihmakmawh a ni.

A tawp berah chuan nakum inthlanah hian eng Party pawh sawrkar se la, MSSSB hi chu ṭhiat lova thuam ṭhat deuh deuh zawk tur niin ka hria. Tuna a kal ang hian MPSC in Officer chin hna lak a buaipui a, MSSSB in Officer ni lo zawng hna lak a buaipui hian a fel thlup ta mai. Eng Party pawhin sawrkarna siam se la, Commission/Board Chairman leh Member-te hi chu rorel lai sawrkar thuneituten an mi duhzawng an ruat dawn tho tho a. A pawimawh ber zawk chu dik tak, fair tak, system fel fai tak, langtlang tak bawk siin hna lak hi kalpui ni se, rorel lai Party mi leh sa bakah sawrkar official-te pawhin dik lo tak a inrawlh buai tum lo se la, mipui kan dam tlang ang.

- Lalnunmawia