Written by
- Dr Zodinpuia Pachuau
India-a Covid-19 darh zau zel (gradual exponential growth) hi I hmuh hmaih lo ang u...
Lockdown-01 aṭangin thla 3 leh a chanve a lo ni dawn ta der mai. Eng ber nge a nih chiang lova total lockdown a kan tan lai khan kan hlau ang reng a. Positive pakhat kan han neih phei kha chuan, Task Force-in veng chhungah dawr hawn an tih pawhin kan tawmim viau a ni ang. Dawr inhawng pawh dawrtu kan tam lo phian mai. Hri kai neih belh lem lovin hun kan hmang chho a, Lockdown pawh total tawh lovin sorkar lam pawhin a thlah dul hret hret a, mipui mimir lamah pawh nun pangngai pha lo hretin kan khawsa chho ṭan a.
Tangkhang an rawn haw a. Kan chhehvel a tangkhang haw nei ve state te erawh a hma a hri kai nei lo emaw nei tam lo pawh an han positive ta phuk phuk a. Kan negative zel mai khan min ti mangang ṭep chu a nih kha maw!
Test dan phung te ti danglamin Frontline a awmten ṭan an han la thar a. Positive kan nei chho ve zel a, mahse Task Force lam nen ṭangkawpin mipuia in kai darh (community spread) awm ṭep ṭhinah pawh kan fihlim chho ta zel a, a va han lawmawm tak!
Khatia mipuia in kai darh theih ang lek leka kan awm khan sorkar thuchhuakah thu inhmu lo deuh awm anga ngaih theih chu awm bawk mahse, Total Lockdown a rawn puan leh khan a total ta lo hle tih chu kan hre tlang vek mai awm e. A lehlamah chuan nitina kuthnathawk leh sumdawng tan a beidawnthlak em bawk a ni. Total hming pu mahse kan lockdown-06 chhoah khan mipui pawh kan fimkhur viauin a hriat.
Lockdown-07 ah chuan kan inthlahdul leh hret a. Tun ni hnih/ thum chhunga mipuia in kai darh theih awm ang boruak awm leh tih loah chuan kan nunphung pawh a pangngai chho ṭan a, a lawmawm lamah i ngai ang.
Mithiamte sawi danah chuan, he hri leng la reh tak tak si lo (a damdawi la awm bawk si lo nen), kan him anga kan inngaih hun chiah hi mutmu pawh tuah hlei thei lova an hlauh ruk a nih dan te pawh a awm mahna.
Ka ṭhianpa thu min rawn thawnte ka ngaihtuah neuh neuh a, tihian thutlukna chu kan siam chhunzawm ta ngawt a.
India ramah hian COVID-19 avang hian mipui tam lam (population) aṭanga chhutin tun thleng pawh hian thi kan la ngah lo phian a. Mithiamte chhut dan phei chuan nitina he hri vei thar kan awm aiin hri kai dam leh kan tam zawk avanga mangan loh lam zawnga mipui sukthlek han inkaihhruaite pawh a awm bawk a ni.
Mortality rate a hniam a, hri kai chu nitin awm bawk mahse dam leh kan tam zawk tlat avang hian, India rama Coronavirus hi a chak lo (inferior strain) emaw malaria tamna a nih avanga kan naupan lai aṭanga injection kan lo lak tawhte avangin kan taksaa natna dodaltu hi a chak tawk (strong immune system) avang a ni ang em, tihte pawh a awm ve a ni.
He hri kan hriat tirha ram ṭhenkhata an kai chak dan an sawi, WHO hial pawhin khawvel puma hri leng (pandemic) tia an puan chhan kha, a ṭai darh dan exponential growth a ni e an tih vang a nih kha maw!
Tin, COVID-19 positive kan neih tam leh tam loh chu kan test a zir a ni (positive is a function of test) an lo tih te han ngaihtuah chuan, India ramah hian vawiin ni 7/7/20 ah hi chuan nitin 2.5 lakhs vel test kan ti ve tawh a. 1 lakh test kan tih hma te, 1.5 lakhs test kan tih takte nena a intahtawla kan en chuan, test kan tih hnem poh leh COVID-19 positive hi a ni telin kan pung tial tial tih a hmuh theih. Chung zawng zawng han ngaihtuah kawp vek chuan ngaihtuahnaah hian rinhlelhna a va lian duh si em!
June ni 2, 2020 khan ni 154 chhungin (Thla 5 leh ni tlem) India ramah positive hi nuai 6 kan awm tawh a. Chu nuai 6 chu nuai khat te te a hmun ruka han sem darh lehin, positive nuai khat hmasa ber kha ni 110 chhunga awm an ni. Nuai khat dawt lehtu kha ni 15 chhunga awm an ni a, nuai khat dawt leh chu ni 10 chhunga awm - chutiang zelin a dawt lehtu chu ni 8 chhungin, a dawt leh tu chu ni 6 chhungin. Tichuan, nuai 6 a nihna nuai khat tawp ber positive awm chhung chu ni 5 lek a ni tawh a ni. Ni 6/7/20 ah India hian COVID-19 positive nuai sarih kan nei tawh a, nuai ruk aṭanga nuai sarih kan kai chhung hi ni 5 chauh a ni bawk a ni.
Kar hmasa mai khan India kha khawvela he hri kai hnem berah palina a ni a, vawiinah chuan pathumna a ni tawh. Italy leh Spain ramin Covid avanga mitthi ni khatah an invui hnemzia kha kan la theihnghilh lo turah ka ngai. Khang hun lai khan India chu COVID-19 positive kan la tlem khawp mai (Mahse tunah chuan ni khatah test kan ti tam ve tawh kan tih kha). USA te, Brazil te pawh thla hmasa lawk kha chuan an khawngaihthlak hle a nih kha. Ni 6/7/20 ah chuan COVID-19 avanga thi chu Branzil a sang ber a. Mi 602 an thi a, US ah chuan mi 271 an thi; India-ah chuan mi 425 kan thi.
Ni 6/720 ah hian khawvela COVID-19 avanga thi-ah India hi pahnihna a ni tawh a ni. Vawiinah erawh chuan a tir (February - March, 2020) aṭanga chhiarin India hi khawvela COVID-19 hri kai hnem ber pathumna a ni tawh bawk a ni.
A kar dan (ni tin ang ni lovin) angin COVID-19 hi kai India rama kan awm dan kan google chuan, a exponential a ni. Zawi zawiin a sang tial tial (gradual exponential growth) kan ti thei ang chu. Exponential growth an tih ang kha kan nih lohna ka hmu thiam lo a ni! - a muang deuh a ni mai. Mi ramin theih tawpa a tam thei ang ber an test lai khan kan test tam ve lo va. Tunah chuan kan test tam ve thawkhat ta a ni.
Ni 4/5 July, 2020 phei kha chuan ni khatah 24,800 vel positive case kan nei a nih kha! Ka ngaih a ṭhat theih loh chhan chu Herd Immunity nei tur chuan mipui tam lam aṭanga chhutin 70% lai he hri lakah hian an inmmune a ngai a. India mipui tam lam hi 1.31 billion a nih laiin tunah hian nuai 100 vel awrh test kan la ti mek chauh a ni (Mizoramah chuan nuai 11 ah nuai 7.5 vel kan immune a ngai a nih chu).
Ni khatah nuai 5 kan test chuan nitin sing 4 bawr vel kan positive dawn tihna a ni. Nuai 10 kan test chuan nitin sing 8 bawr vel kan positive dawn tihna a ni bawk. Chutiang zawnga ngaihtuahna kan sen chuan, Mortality rate chu hniam mahse hri kai dam leh ai chuan hri vei thar kan tam em emin a rinawm. Emaw chuti zat kan test chuan, tuna kan test zat aṭanga positive kan neih leh dam leh ta bakah COVID-19 avanga mitthi zat pawh a danglam dawrh dawn tihna a ni thei ang.
Chuvang chuan Mizote pawh hian COVID-19 avanga kan mizia en in (thla li dawn kai lockdown ta chu) kan nunphung tihdanglama a awm hi a rei tak deuh avangin leh kan him nia kan in hriat ṭan mek avanga kan nun dan phung kan thlah zalen tak hret hret zelnaah hian, he hripui hi ngai-ah kan lo nei hman palh hlauh ang e.
Kan him kan tih mek lai hian kan ram, India-a kan gradual exponential growth hi i hmuh hmaih lo hram ang u.