Written by
Lalrinliana Colney

Kan retheihna ata min khai chhuaktu tur Kan va mamawh em!

Sorkar laipui aṭanga 80%-a innghat kan la nih chhung hi chuan, inham puar thei kan va ni lo em. Economy ṭha tehna chu pawisa hlutna-ah teh a ni ṭhin. India ram hmun hrang hrang han thlir vel hian, Mizoram tluka pawisa hlutna hniam hi a awm lo. Delhi-a Rs.100/- hlutna leh Mizorama Rs.100-/ hlutna chu inthlau tak a ni. Delhi thleng thleng lo pawh, kan ṭhenawm Bangha phai lek pawh, kan pawisa hlutna a inthlau lutuk. Phaia kan awm laiin carrot 1 Kg Rs.10/- a lei tur a awm laiin, Mizoramah chuan carrot cher ve tak, tlawn 6 Rs. 50- a lo ni heu mai a, a em em deuh chu a ni.

Manipur-ah ni 40 chuang bandh an neih pawhin, gas leh petrol tih loh chu an buai em em tlat lo, keini chu Silchar kawng, ni hnih khat ping lekah, thil man a sang nghal ur ur mai. Ni 10 chhung bandh-te hi tawk ve ta ila, kan nasa lo ngawt ang. Khaw tinah mi khawsa thei deuh kan neihte hi han thlir ila, sumdawng, contractor leh sorkar hnathawk hlep ru an ni deuh mai, kan ram hausakna aṭanga insiam lian chu sawi tham pawh kan la awm lo. Chu chu kan dinhmun dik tak a ni e.

Sem ni lo, leisak policy zawk aw...

Pune-ah khuan kar tin vawi hnih, thlai thar lei khawmna leh pek chhuahna hmun Marketyard an nei a, motor lian, za tel hian thlai thar an rawn phur lut nguah nguah mai a, Mumbai thleng thlengin an phur chhuak leh nguah nguah ṭhin. Kum 1986 lam daih tawh khan, Tripura-ah chuan, Chief Minister, Nipen Charakbarti hma lakna in, hmun hrang hrangah, sorkarin buh a lei khawmsak a, Rice mill-ah herin, man tlawm zawkin mipui hnenah an hralh leh ṭhin. Kan ramah chuan, Punjab leh Andra Pradesh aṭang tein sorkarin buhfai min leisak a, sorkarin pawisa tam tak sengin, mipuiin man tlawm zawkin kan lei ṭhin. A hlawkna teltu chu Punjab leh Andra Pradesh mite an ni daih, Tripura-ah erawh chuan a ram miin a hlawkna an la chang thung.

Kan ramah hian, sawhthing te, hmarcha te, iskut kan chinte hi ram dangin hetiang quality ṭha hi an nei ve lo, kan sawhthing anga thau ṭha leh dah rei theih hi, state dangte hian an nei ve miah lo. Kan hmarcha thak ṭha lutuk maite hi, Vai ho khuan an duh lutuk, phai ram hmun hrang hranga kan awmnaah ei chawp tur kan hmarcha ngei mai hi kan ching ṭhin a, tui an ti ve khawp a, min dil ve fo mai. Chutih laiin kut hnathawktute erawh chuan risk vekin thil an ching a, a changin rate a ṭha a, a changin a tla hniam a, innghahna tlak leitu an la hmuh loh avangin, risk-in kan nung a ni.

Hmanah khan Pu Laldenga nau, Pu Ngurchhina, Agriculture Minister khan ka beng hriat ngeiah, “Thil hi tih tak taka hma lak chuan kawng hi a awm maw le, ka Minister nih lai khan, kan iskut hi vai ho khuan an la tem tawk lo tiin, Agartala-ah trip 10 ka phurhthlaktir a, lo tem ve teh u tiin, man mumal awm lovin ka zuk sem darhtir a, chuta ṭang chuan kan iskut-te pawh demand a sang ve ta a ni” a ti. Sorkar hian a tirah chuan sum hloh deuh pawin thil dang dangah hma la zel ni se, heti ngawt hi chu kan ni lo tawp ang.

Hman lawk khan, kan Finance Minis­ter hovin, phai lamah kan thlaite hralh chhuah theihna tur survey an zuk nei a, an thu rawh hawn chu, an mamawh ang kan la thawk chhuak zo lo tih thu an rawn hawn. Chuti a nih chuan pawisa sem lam ni lovin, kut hnathawktute thawh chhuah leina tur buatsaih ni se, Mizo pa hian a hlawk dawn tih kan hriat phawt chuan, taima takin kan thawk vek a ni. Sem hian rilru a ti chhia, NLUP-a mi hlawhtling an kawmna Doordarshan-a kan tihchhuahte hi chik taka lo thlir tan chuan NLUP an dawn hma pawha mahnia kawng lo zawng tawhte an ni deuh vek; chutiang mi ni lo chuan hlawhtlinpui nan an hmang lem lo. Sem aiin leisak policy hmangin, kan ram siam i tum tawh zawk ang u.

Tun hnaiah Serchhip district chhunga NLUP hnuaia Oil Palm chingtu chhung­kaw 528 te chuan, an oil Palm leisaktu 3F Agrotech Pvt. Ltd. ten an leisak loh avangin an oil palm rahte chu a ṭawih chhe nasa hle tih thu leh, an oil palm ton 65046 man pawh an la batsak thu an rawn sawi chhuak leh ta. Sorkar hian a leisak hna hi a thawh a ngaihzia hei hian a rawn tar lang chiang hle.

Kawng ṭha bawk kha...

Sawi thui tawh lo ang, kawng a that loh chuan kan hlawhtlinna tur kawng chanve chu tih riralin a awm leh si, kawng a chhiat vanga kan hun paih zozaite hi, hemi avanga kan dawn tur ang pawh kan dawn phak loh, kan chan tak hi chhut ila, Mizoram hian kan hloh hnem tawh khawp ang.

Mi ṭha nge policy ṭha?

Kan ram hruaitute kan thlan danah hian, hmana Party atchilhna kha kan kalsan tial tial tawh. Party mi nghet chu eng emaw zat awm mah se, neutral kan tam tih chianna chu, kan nin deuh chu sorkar chelh lai pawh nise, mualpho khawpin kan vawrh thla lawng lawng mai.

Tin, tunah chuan Party tinin mi ṭha candidate an zawng vek a, mi hming

ṭha deuh vek candidate-ah an dah tawh. Chuvangin, kan ram hruaitute hi han thlir let ila, mi mal taka ṭha deuh vek, sakhaw ngaihsak mi deuh vek an ni.

Mahse ramin hmasawnna lian a hmu chuang si lo hi tih hmaih kan nei tihna a ni. Ram hmasawnna tur tak tak kan ngaihtuah phak loh vang nge, kan ngaihtuah peih lo zawk. Kan pu Modi hi chu a vir vut vut a, tih sual pawh a ngah maithei, tih ṭhat pawh a ngah hle tih kan hmuh tlan vek hi. Ka’n sawi tel leh hram teh ang, Bihar pawh hmanah chuan state hnufual leh ṭawpa sawi a ni ṭhin, Nitish Kumar-an ram a hruai chinah erawh chuan hmuh hniam theih a ni tawh bik lo. Assam pawh Gogoi a kaihruaina hnuaiah hmuh theihin hma an sawn tlat. Mimal ṭha tluangtlam ngawt hian kan ram hi a khai ding zo lo a nih hmel.

Production lamah aw...

Kan ram aṭang hian enge kan thawn chhuah ve le? Silchar aṭangin truck full load a lo lut a, a chhuak leh chu a ruak huai hlawm mai. Kan ram hi ram ṭha, hring dup reng mai, eng thil pawh ching ila, ṭha hlup hlup thei ram ṭha kan nei chung hian, thlaler ram ro Israel pawh tluk lo kan ni reng mai hi, a system dik lo chu a awm a ni. Australia vawk man to pawh chaw lut eng ang mah ila, a system a dik si loh chuan, hausakpui tumah kan awm thei chuang lo.

Kan ram mau duh tawk lova, mau

ṭha kan chawk luh laiin, kan ram mau chu Cachar vai hovin hausakpui nan an lo hmang daih a. Mi ram bua leh khaw lumah, teak an hausakpui kan hmu a, kan ram ṭha laiah teak kan ching ve ngawt a, hausakpui chu sawi loh, kan ram lei ṭha a tichhe ta hlauh a, thil dang china hlawk zawk tur a tam tehreng nen.

Engpawh nise, he ram ṭha leh duhawm aṭang hian, ram pawna thawn chhuah theih khawp thar chhuah kan neih ve theih nan, beng sika ngaihtuah peih sorkar a lo din chhuah a hun tawh takzet a ni. Chutih hunah chuan, central fa tlum nih inchuh kan bansan tawh ang a. Central puihna aṭang ringawt zawngin, a thei falte chet lenna, a thei ve lote behna ram kan ni reng mai dawn. Kan retheihna ruam aṭang hian, min khai chhuak thei sorkar lo ding chhuak mawlh rawh se.

- Lalrinliana Colney