Rev. Vanlalnghaka sulhnu an chhui
October 11, 2017-a hawn lehkhabu Thuhriltu Ropui tih bu kha Pu Lalngheta Sailo zarah ka lo chhiar ve a. Darkar 24 chhungin he lehkhabu phek 447 zet-a chhah hi ka chhiar chhuak a, ngaihnawm ka tiin bengvarthlak pawh ka ti hle a ni. Mizo te zinga mahni kalna lamah chuan chhuanvawr leh, hnam dang zingah pawh zahpuiawm hauh lo Rev. Vanlalnghaka kum 77-na denchhena he lehkhabu hi chhuah a ni a. Vantlangin kan hriat dan erawh chu Pu Nghaka tih a ni thung.
Pu Nghaka nen hian hnai taka inkawm leh inhre ṭhin kan ni lem lo va. Kum 1974 chho vela Shillonga St. Edmund’s College-a kan zirlai te khan rawngbawltu lar tak a lo ni hman tawh a, a thusawite pawh ka ngaithla ve zauh zauh chauh va. Imphal-a kan awm hnu-a thuhrila a lo kal khan, a thuihruaite pahnih Dingte-a Sailo (Upa Laldingliana Sailo ni ta) leh zai thiam Vanlalzapi te kha kum 1985 vel khan kan lo mikhual tawh bawk a. Kum 1996 vel ni tain ka hria, New Delhi-a kan awm laiin Nagaland House chhawng hnuaia DMI-in crusade an buatsaiha a thusawi kha ka ngaithla tawh bawk a. Upa C. Thansiama lehkhabu, “Khawvel hriatah Mizote” tihah khan a rawngbawlna tam tak ka lo hre tawh a. Thlarau lam thil emaw khawvel thil emaw sawi erawh chuan kan la inkawm lo reng reng a ni.
Engpawhnise Pu Nghaka thusawi han ngaihthlak hi chuan Pathian hi hnaih ve sawta inhriat changte hi ka lo nei ve mai mai a, Pathian Thu awih a ṭhatzia te pawh hi rilru-ah a rawn thar thei viau zel a ni. A sermon pahnih, “Lalpa ṭih hi finna bul a ni” tih leh “Aih” tih phei kha chu rei fe a cassette-in ka kawl a, ka ngaithla zing hle a ni.
Lehkhabu chu: A ngaihna hria mi pahnih Rev. Dr. Ramengliana leh Rochamliana te chuan Pu Nghaka chawimawi nan, amah hriat reng nan a ni fawm ang chu-lehkhabu ro tling THUHRILTU ROPUI tih chu an rawn buatsaih hlawhtling ta ruau mai a. “Rev. Dr. Vanlalnghaka kum 77na FESTSCHRIFT” tiin a bu hming hnuaiah khian a inziak bawk. A lehkhabu pianhmang hrim hrimin mi a hipin, a lek vel pawh a zangkhai khawp mai. A hawrawp (font) pawh a lian ṭha a, keini tar lam tan pawh tarmit vuah lovin a chhiar theih hial a ni.
He lehkhabu hi hlawm thuma ṭhen a ni. Hlawm khatna chu Rev. Vanlanghaka chanchin hrim hrim chhuina a ni a, a hlawm hnihna chu ama puala thuziak hrang hrang pasarih lak khawm an ni. A hlawm thumna chu amah hre chiangtu leh belbultu mi 52 zetin an ziak dahkhawmna a ni thung. Heng thuziakah te hian Pu Nghaka rawngbawlna zau tak, Mizoram leh India ram mai baka khawvel zau zawka miten an hmuh dan ziak a ni a, a bengvarthlakin Pu Nghaka hi mi bik a nihzia an tarlang ṭha hle hlawm bawk. A insum theihzia, sum, hmeichhia leh chaponain a khawih buai lohzia chu ziaktu tam ber te chorus a ni bawk a, ropui tak a ni. Tirhkoh Paula ang deuhva Pathian bel ruat, mi dang tana entawn leh thik hleih theih ni pawhin a lang lo.
Lehkhabu hawn ni kha: Zonet Cable TV-ah ka lo thlir ve a, en manhla ka ti hle mai. A hawngtu Rev. Dr. H. Vanlalauva kha lehkhabu hawngtu ka lo thlir ve tawhte zingah chuan lehkhabu hawng thiam ber a ni, ka ti duh deuh thaw a ni. Lehkhabu ziak leh hunah chuan la hawntir ve chi a niin ka hria. Thusawitu tam tak zinga ka hmelhriat nual zingah Pu C. Zasanga, Kulikawn veng chhuak ngei kha chung zinga pakhat chu a ni a. Anni chhungkua nen hian New Delhi-ah kum ruk lai awm hovin, a thusawi ka ngaithla fova, khatiang khan Pu Zasanga hian thusawi a lo thiam a ni maw? ka ti hial a ni. Ṭhenawmpa te fak hi thil har pawl tak ni awm te hian ka han hria a. Chutih laia Pu C.Zasangan a ṭhenawmpa ṭhin ngei Pu Nghaka tihtak zeta a han chawimawi kha ropui tak a ni.
Pu Nghaka chuan thu a rawn sawi ve ta a. Khatiang chawimawina kha a phu ‘hlawl’ loh thute sawiin lawmthu a rawn sawi a. A thusawiah chuan a doctorate degree hmuh chu a peka pek conferred degree a ni tih pawh a rawn sawi lang chiah mai a. Chutiang chu a nih avangin a hminga ziah tel tur pawh a ni meuh em, tih pawh kha a inzawt tih a sawi a nih kha. Khalaiah tak khan Pu Nghaka kha a ropuiin ka hria, a doctorate degree nihna tak a sawi chiang ngam kha lawmawm ka ti a. Tunlaia Mizo zinga institution kilkhawr tak tak aṭanga hetiang degree dawng hi an intihhmuh tak avangin a hlutna te pawh bo thei mai dawn tein ka han hria a. Ani pawh hian hetiang degree hi a hminga dah a lo inthlahrung mai awm mang e, a lehkhabu siamtute hian an lo dahsak mai em ni ti-a ngaihtuahin a tirah pawh “Rev. Dr. Vanlalnghaka” ka han tih duah duh lem lo a ni. Chutih lai chuan hnam fing zawk zingah pawh mahni hminga lo dah tel pawh an kat nuk awm e.
Bihchianna : Mizo zinga lehkhabu ziaktute hri vei pakhat chu Mizoṭawnga ziak lehkhabu ni si, a bu hming Sapṭawnga han dah hram leh “introduction” han tih deuh kher hi a ni a. Chu hri chuan he lehkhabu pawh hi a man ve tlat mai. Tuna mi phei chu Sapṭawng pawh ni lo, German ṭawng FESTSCHRIFT a la ni ta hial. An hmanna chhan pawh Thuhmahruaia an ziah ang hian “....mi ropui bik leh mi naran aia chungte hnathawh leh thiltih avanga an dam lai ngeia chawimawi nana an puala lehkhabu siam...” tiin an hrilhfiah a. Mahse a ni chiah em? Oxford Advanced Learner’s Dictionary chuan Festschrift chu “A collection of articles published in honour of a SCHOLAR” a lo ti zawk a. Mizoṭawng chuan, “Mi thiam filawrte chawimawi nana an thuziak lakkhawm chhut chhuah leh” tih a ni ta daih a ni. He lehkhabu Thuhriltu Ropui bu hminga an hman dan nen chuan a inkhuangrual ta chiah lovin a lang.
Thuziaktu mi 52 te thuziak hi a ngaihnawmin an thu pawh a rual tlang hle. Pu Nghaka rinawmna, a nun fimkhurzia, Mizoṭawng leh Sapṭawng a thiamzia, thusawi a thiamziaah te hi chuan kawi kawm thin ang ṭhap ṭhap an ni a, a ropui khawp mai. Heti taka Pu Nghaka chawimawitute hi fak let tlak an ni bawkin ka hria - tunlai khawvel initsikna leh inerna ramah hian hei hi thil hlu tak a ni. A ni, Pu Nghaka hian Mizo te min chawimawi a, hei hi amah kal tlanga Pathian malsawmna kan dawn a ni, tiin ka han tuihnih ve teh ang.
Chutih lai erawh chuan, ṭhen hnihna-a, “Rev. Dr. Vanlalnghaka puala thuziak” tih hi telh kher a ṭul em tiin ka lo inzawt ve mek a. Heng mi pasarih te thuziak hi a bengvarthlakin a tuipui mi tan chuan thil hlu fe an ni ngei ang. Mahse Pu Nghaka chanchin ziaknaa tel ve atan chuan tunlai ṭawng takin a relevant chiah lovin ka hria. Lehkhabu a tichhah naran a, chhiar tur a tih tam phah a. Kei anga chhiar chhuak dap peih hi mi engzat nge awm ang aw? tiin ka ngaihtuah a ni. Heng thuziak pasarih te telh an nihna chhan chu, “A Sermon thupui lar zual leh hman rim zual” tih changchawia telh an ni a, mahse ṭul ka la ti lo fan. Chuvangin, heng ai hian amah Pu Nghaka sermon ngei mai kha pasarih lai han chhuah zawk ta se chuan chhiartute a chawm zawk ngeiin ka ring. Chutih laiin a sermon chu pakhat tê mai, “Pathian hmangaihna” tih kha a tel ve ṭâwk chauh a ni a, duhthawh a na deuh a ni.
Tin, lehkhabu emaw magazine emaw-a mi pakhat thuziak pahnih awm hi a theih chuan tih lo a ṭhain ka hria. He lehkhabu-ah hian Rev. Dr. Ramengliana thuziak pahnih “Zabi Sawm pakhatnaah Bible” tih leh “Khawvela thusawi thiam ber” tih a awm a. A hnuhnung zawkah hi chuan a ziaktu hian RE Ralte a inti thung. Thu pahnih ziak a ṭul viau a nih pawhin hming pangngai hman ve ve mai kha a fel zawk lawm ni - nge hming vei vâk nom de plume a lo nei ve hrim hrim? tih zawhna a awm thei. Rev. Dr. Ramengliana hi ka mi hriat chian thawkhat a ni a, Imphal-ah in ṭhenawm rengin kan awm ṭhin a. A bial chhung Kohhrana lawi kan ni ṭhin bawk. Amah hi Pastor a nihna mai piah lama lehkhathiam leh hriatna zau a ni a. Hmun danga Mizote’n hetianga lehkhabu bengvarthlak Rev. Vanlalnghaka chanchin siam nachang an hriat loh laia Manipura Mizo awm, Pastor leh nghalin hmalakna chang a lo hria te pawh hi haiderin fak lo tunge awm thei ang?
Engpawhnise lehkhabu ziak hi thil awlai a ni lo tih hi ka lo hre ve tawh a, tihsual leh hmaih ṭhelh pawh hi hmuh hmaih a awl em em. Chutianga chhut sual awm lova Rev. Vanlalnghaka sulhnu chhuina lehkhabu chhuahtu Rev. Dr. Ramengliana leh Rochamliana hi kan fak tur a ni ang. Lo chhiar ve phawt mai teh u le.
- P.C.Lawmkunga