RINGTUTE LEH POLITICS
Tunlai chu kan state inrelbawlna lam hi sawi a tam a, mahni vei zawngte chu kan auchhuauh pui ve leh ang e. Ram inrelbawlna 'Politics' hi Mizo ṭawng ang maia kan hriat lar a ni tawh a, mahse, a awmzia tak hi kan man lo emaw tih tur a ni.
A awmzia chu mimal emaw pawl leh khua leh tui thatna tura kaihhruaina leh dik taka an chanvo ṭheuh an chan theihna tura rorelna dik ken kawh, dan leh thupek, hnam leh hnam chi leh chi inkara inunauna ṭha thlen tura thawh leh hnamzia rang humhalh leh ramri kham fel leh mipui vantlang ṭhatna tura kawng tinrenga thawhte a ni.
Pu J.F Laldailova’n a hrilhfiah ve dan chuan Politics chu- “remhria, hmangchang hria, thiam, fing, ram awp dan” ti tein a hrilhfiah. Politics hi he khawvel kan awm chhunga awm reng tur thil pawimawh a ni. Chutih rualin keini kristian ramah chuan ringtute telna tlaka thianghlim ni tura kan kalpui a ngai hle.
Pathianin ram inawpna te min siamsakin min ruahman sak a, ram a lo din chuan hruaitu leh kaihruaitu an awm a ngai. Thuthlung hlui hunah khan a hnam thlan Israel-te tana hruaitu tur chu Pathianin zawlneite hmangin a ruat ṭhin. Ram a lo changkang zel a, hmanlai lal, mimal rorelna chu tih tawp zel niin, mipui rorelna a lo ding chho zel ta a, ram kaihhruai dan leh inthlan dan chu a inang tlangpui a ni.
Khawvel ram ropui ber zinga chhiar ngam, America chuan kum 1782 daih tawhah khan ‘In God We Trust’ tih hi Great Seal of the United States atan lo nei tawhin, 1956 khan an Hnam thupui (Motto) atan an lo hmang daih tawh a ni. An pawisa nawi – Two Cent-ah ‘In God We Trust‘ tih chu kum 1864 khan an tarlang hmasa ber a, a hnu 1957-ah an pawisa lehkhaah an tarlang leh a. An Danpui meuh pawhin pass-in President Dwight Eisenhower chuan July 30, 1956 khan a nemnghet a ni. Chumi aṭang chuan an pawisa tinah ‘In God We Trust’ tih chu an tarlang ta zel a ni.
Goerge Washington, American President hmasa ber a nih khan an ram Danpui (Constitution) an han duang dawn a, ani chuan, “Pathian Lehkhabu Thianghlim – Bible tel lo chuan a dik thei lo ang,“ a ti a ni.
America ram chuan Bible mil ang zela ram rawngbawlna nei turin an hruaitu hmasaten ngaihdan khauh tak an lo neih tawh chu tun hun thlengin an la vawng nung a, hei vang hian khawvel ram hrang hrangte pawhin kan chung en ti ila a dik ang.
Ram rawngbawlna (politics field)ah lutin theihtawpin in hmang mah sela, anni chuan an Pathian rinna chu an dah pawimawh tlat avangin tun thlengin ram ropui an la ni a, Mizoram tan an entawntlak a ni.
Keini ang ram zimte ah phei chuan mitin tana belhfak leh chhawr theih tur rorelna kalpui hi a pawimawh lehzual. Dik tak leh a nihna ang tur kan ram hi tun hma aṭang khan lo kalpui niin, party politics ni lova, mipui huap politics hi lo kalpui chho ni ila chuan kan ram leh mipuite hi changkang tak a ni ve tawh ang. Tunah hi zawng a bilha a tho tawh loh avang hian a hausate an hausa em em a, a zarzo ten neih sen loh khawp an neih tawh laiin a beta te erawh an bet tlawk tlawk mai a nih hi. Ram nge kan hmangaiha keimahni pumpui zawk le?
He kan ram neih chhun kan tu leh fate chenna tlakah siam ang u. Kan ram hruaituteah beisei kan nei tawh lo a, politics sawiin mi nuih kan tiza mai mai tawh a nih hi. Politics ṭha lo hian mi lian ber aṭanga mi chhe ber thlenga a nghawng vek si avangin kan tuar a, kan rum a nih hi.
Kohhrana hruaitu leh a kula taia ṭangte pawh politicsa inhmang tak tak leh MLA leh Minister hial han thleng ta te pawh kan nei ta nual a, a pawimawh ber chu Pathian ṭih hmasak a ni. Kan kalphung dik lo vangin politics kan thlir dan pawh a dik tawh lo a, in siam ṭhat kan ngai e.
LaI Isua ringtu leh kristian tamna ram kan nihnaah hian state dangte tan pawh entawntlak ni tura Mizoram siam hi kan mawhphurhna a ni e. Politics kan thlir dan tha lo thlakthleng hlawk tur hian tan ila ang u.
- Reuben Lalnunthara Hnamte