Written by
A. Ratankumar Singh (Scientist) & Lalnunzuala (YP-I) ICAR RC NEH Region
Mizoram Centre, Kolasib ratanplantpatho@gmail.com

Pa aṭangin eng hlawkna nge kan neih?

Pa khawi aṭang hian Mizoramah ṭhat­na leh hmasawnna nasa tak a thlen thei a, Pa hian mihring tana chaw ṭha (protein) chi hrang hrang a pai kim deuh vek a ni. Fats, vitamin leh minerals a pai bawk. Pa a protein hi mihring pumpui hian zaah 70-90% te hi a pai ṭawih thei a, hei vang hian thlai dangte aiin mihringin kan ṭhat pui zawk a ni.

Cholesterol (thau chhia) kan tih hi a pai ve lo a, hergosterol a pai thung a, chu chu vitamin D ah kan taksain a siam a, lung lam ṭha lo tan pa hi a ṭha hle. Calorie value leh fats a pai tlem a, pro­tein a pai hnem hle thung avang hian zun­thlum (diabetes) neite tan chaw ṭha tak a ni.

Pa hi thlai ṭawih chhe hma tak a nih avangin value-added kan tih entirnan pickle-ah te, papawrah te, soup powder-ah te, noodles-ah te leh thil dang danga siam hian hlawkna ṭha zawk leh sumdawnna ṭha zawk min siam sak thei a ni. Pa hian sodium a pai tlem a, vitamins, minerals leh fibre a pai hnem avang hian pum pai a tinuamin pai ṭawih a awlsam bik.

Heng thil hrang hranga pa kan siam hian a protein pai leh chaw ṭha a pai te a tihtlem phah lo a, mihringin daihzai zawkin kan ei theih phah a ni. Pa khawina bungrua kan ngah a, hmun a heh lo a, eizawnna ṭha tak a ni.

ICAR-RC NEH Region, Mizoram Centre, Kolasib-ah hian pa chikhat oyster mushroom hi awlsam leh daihzai zawk theih nan a balhla hnah, oil palm kawrah te khawi a ni a, buhpawl mamawhna a phuhru thei a ni. Heng pa khawi nan a kan hman buhpawl, balhla hnah te hi kan hman zawh hnu pawhin ṭangkai zawkin lei ṭha atan a siam theih a. Chemical fertilizer te aiin thlaiin an ngaih zawk bawk.

Tunlai lo neih dan thar kan tih Integrated Farming System (IFS) ah hian pa khawi hi kan seng luh hian nasa takin kan sum lak luh a puangin sumdawnna huang zauhna atan a ṭha hle. Mizorama pa kan ei tlanglawn ho, mo pa, changel pa, pa si, leh a dangte hi ramhnuaia ṭo leh lak a ni tlangpui a, hengte hi awmze nei zawka kan lakkhawm a, tunlai thiamna hmangin khawi ila a ṭha hle ang.

Mizoramah pa ei sual avangin kan thi zeuh zeuh a, heng pa eisual te hi fur laia ramhnuai aṭanga kan lak a ni ber a, pa kawi hi chei sual a hlauhawm lo bik. Pa ei chi leh ei chi lo te hi chiang taka sawi theih ni lo mah se pa ei chi loh te chu ni saa han pho hian an rawng a pawl dal lamah a lo inthlak thei a, an par par hlai te chu a rawng a lar bik em em a, an rim a chhe hle a, an par a ruh bik hle.

Pa khawi lama hriat chian duh tan - ICAR, Kolasib, KVK’s, Directorate of Horticulture, Agri­culture and Research & Education (Govt. of Mizoram) te hian an pui thei reng a. Sumdawn nan NABARD, National Horticulture Board (NHB), APEDA leh bank hrang hrang hian loan tenau a pe chhuak a ni.

- A. Ratankumar Singh (Scientist) & Lalnunzuala (YP-I) ICAR RC NEH Region, Mizoram Centre, Kolasib ratanplantpatho@gmail.com