Written by
Maro Colneya
Bungsut

RUIHHLO

Khawvel ram tinin kan do inang ber chu 'ruihhlo' a ni awm e. Ruihhlo hluarna apiangah ruihhlo an do nasa a, ruihhlo tlemna a piangah ruihhlo dona a firfiak leh zual ṭhin.

Hetiang a nih mek lai hian Mizo culture-ah Kristian ka nih hnuah phei chuan nu leh pa in an fate tih atana an duh loh hmasak ber chu 'ruihhlo' tho a ni. Mi fel leh ṭha inthliarna awlsam ber pawh 'ruihhlo' a ti em? tih a ni leh bawk. Chu mai a ni lo, nupui pasal in zawnna kawngah pawh endikna hmasa ber nu leh pa, in a neihna chu 'ruihhlo' a ti em? tih a ni. Ruihhlo khawih lo tlangval chu nu leh pa in an fanu pasal atan lawm takin a pawm thei ṭhin.

Mizoram chhungah pawl hrang hrang chhiar sen loh a awm. Chung pawl hruaitu atan chuan 'ruihhlo' ti mi chu engti zawng maha lak tlakah kan ngai lo nghal; Kohhran rawngbawltu atan phei chuan 'ruihhlo' ti mi chu hmasang ata tawh ruat an ni ngai lo.

Ram hruaitu kan thlan chhuah dawnah pawh kan tehna fung hmasa ber chu 'ruihhlo' ti mi a ni em? Zu in mi a ni em? tih a ni fan a. Chutianga engemaw kawnga inhnamhnawihna nei tur ram hruaitu chu ruihhlo ti mi ngei pawhin ram hruaitu atan a hnawl a, ruihhlo lama buai lo chu kan kan duh hmasak ber a ni. Chumi a nih avang chuan ramhruaitu chu hetiang lama in hnamhnawihna nei lo an ni thin reng a ni.

Mizoram chhungah, khawi khuaah pawh kal ila, 'ruihhlo ken luh phal a ni lo' tih khaw luh dawnah tar a ni vek mai. Khawi khua mahnin ruihhlo hi an lawm lo la, an do vek. Tin, Mizorama Police ten an thubuai neih tam ber chu ruihhlo chungchang ala ni cheu. Heng zawng zawng aṭang hian ruihhlo in a nghawng chu kan hrethiamin ka ring.

Khawvel ramhruaitu lar pakhat Philippines President Rodrigo Duterte hming hi sawi lan a ngai leh ṭhin. Duterte khawvel ramhruailu zinga ruihhlo langsar taka dotu a ni a, ruihhlo a dona kawngah kum 2019 October thleng khan mi 5,100 a thu pek anga tihhlum a ni. He tih mek lai hian Human Rights ho chuan "Mi 12,000 chuang a ti hlum tawh," an ti thung.

He tianga ruihhlo a dona kawngah Duterte chuan a thil tih avang hian, "Hremhmunah kang mah ila, ka rawngbawlsak mipuite vanrama an awm phawt chuan ka tan pawina pakhatmah a awm lo," a ti hem mai. Duterte rorelna hnuaiah hian nasa takin Philippines-ah chuan tualthahna a tlak hniam phah. Tunhma ruihhlo hluar laia Murder capital tih hial ṭhin kha Southeast Asia a khawpui ralmuang berah a siam der. Times Magazine chuan 'The Punisher' tiin a hming lem a vuah nghe nghe.

Ruihhlo a dona kawnga amah khak ṭhintu, UN Human Rights expert chuan, "Philippines ramah Judicial Independence a tluchhe mek," tiin an ruihhlo do dan a sawisel a. President Rodrigo Duterte chuan, "Go to Hell" tiin, "Ka ram chhung in rel bawlnaah lo inrawlh ve na chhan tur a nei lo," a ti thung. Mizoten kan tehna ni hmasa ber Kristian a ni em, tihna kawngah Philippines ram hi Kristian 92.5% an ni.

Mizoram hi Philippines a ni lo a, hnam in relbawlna hrang hlak kan ni. Kan inbiak pawhna kawi khat mah a inang lo; kan do erawh a thuhmun - ruihhlo kan do ve ve. Kan do dan erawh a inang miah lo thung. An ni chu an President-in ruihhlo a do laiin Mizoram chuan ruihhlo chu khawtlangin kan do thung.

Ruihhlo do nasatna ram a piangah ruihhlo vanga mante hremna tur dan an nei ṭha a. Keini Mizoramah chuan ruihhlo haw siin ruihhlo vanga thil sual titute hremna dan kan nei mumal lo. Khaw tinin a do si hi ziak loh danin 'kan vaw' leh mai ṭhin a nih hi.

Mizo chu inkhawngaih hnam kan ni a, kan in khawngaihna pawh nasa taka ti tlang ṭhin kan ni. Kan huat leh sawi pawh in tihhmuh chunga sawisel zawm zel thei kan ni a, nimin lawka kan fak kha vawiina sawisel zawm leh thei mai kan ni bawk. Chu chu a sawi awlsam nan kan rilru a nghet lova, a sawi thiam thiam thusawi kan umzui mai ṭhin tihna a nih ber chu.

I u leh nau, i fanu leh fapa in khawih miah lo leh in hnamhnawih miah lo tura i duh chu ruihhlo a ni ngei ang. Ruihhloin a tihbuai chhungkua leh a tuar tawhtu in a nghawng natzia an hriat hi pawn lam aṭanga sawifiah thiam phak baka buaina a ni. Chutiang hrethiam tan chuan ruihhlo vanga sumdawngte hi parṭhi awrh tir har tak a ni reng a ni.

Mizoram chhunga ruihhlo awm lohna khua apiang hi khaw zahawm leh khaw nuam a ni zel. Chutianga mahni khawtlang tana talhfiak lo lek sang deuh chu an awm zel dawn. Khawvelin a pawm loh, vanram kan kaina tur leihlawn min phehsaktu ruihhlo leh a laka in hnam hnawih hi kan do tlan zel a ṭha zawk awm e.

- Maro Colneya, Bungsut