Written by
- R.Lalfakawma
Seling

ENG NGE KAN DUH… KAN DUH LO?

Rev. Thansiama thusawi sawi lar tak, “Mizote kan pawnlanzia chu a thuk a ni” tia kan nihphung a lo sawi kha hnam dang kianga sawi chi loh tak ni mah se a dik lo chuang lo va. Thanpuii pa-in “Kan mizia” a tihte phei kha chu pui tak a ni a, chhiar zawng ngawt pawhin timur a tho sung sung mai a. “Em em chuan a” han ti dawn ila, tlar tin mai kha dawt a ni si lo; a hunlai pawh khan helh fe fe chu an awm a ni awm e. Anni pahnih hian Mizote mize chhungril ber an phawrh chiang hle mai a, ‘mizo kristian’ tia kan insawi mawina zawng zawng piah lama kan ngum khak an rawn hlim lang a ni. 

“Mizo kan ni kan hmel a ṭha” tih hla sa chungin Sap leh Kore nun kan zir a; Zo nun ze mawi, pi leh pu ten a taka an nunpui thin kha ṭhangtharte chuan Mizo thuam bela zawngin kan kalpui ta thung a. Kan thuam leh incheinate hi kan hmel lanna ber emaw kan ti a; kan ngaihtuahna chen lekin ṭawngkam kan thlahdah bawk a. Tharum ngaina viau e ti lo chuan a intodelh zawngin tharum kan hmang thiam leh si lo. Mizote hian a hnam ang hian eng thil nge kan ropuina leh kan chhuan ber tur tih sawi a har hle mai. Phungpuinu’n, “Ka takin eng chawi lovin, ka thlain ngun bun chhing chheng, thi awrh chhing chheng” a tih ang chauh kan ni.

Mizo min ti Mizo-tu tlawm­ngaihna, aia upa zah leh Zo nun mawi chi hrang hrang kha kan nunah a dazat ta hle mai a. Mi dangte tana thil ṭha kan tih ve chhun te pawh puan zar loh mawlh kan hlau ta emaw tih tur a ni. Min fak leh chawimawitu, hmutu leh sawitu tur an awm lohna hmunah phei chuan kan tlawmngai peih ta meuh lo chu a nih hi. 

A dik a dik chuan kan tlawm­ngaihnate pawh hi a chapo tawk lek, ṭhenawm khawvengte tana a tawrhhlelhawm tawk chauh niin a lang. Kan mihringpuite kan kianga an awm loh chuan kan Pathian chu engkim hmutu, hretu, ‘Awma’ a ni tihte hi kan mangnghilh leh mai ṭhin a. Kan duh dan dana kan chunga zahngaihna leh khawngaihna lantir tur Pathian kan siam chawp fo mai chu a nih hi. 

Mi ṭhenkhatin, “Tlawmngaihna leh nun dan te chu khawvel ṭhang zel milin a inher danglam a, hmanlai hun ang lovin kan tlawmngaihna leh nun mawite chu kan lantir ta” an tihte hi dawt a ni lo; mahse, khawiah nge kan tlawmngaihna leh dikna lan chhuahtir dan te chu? Tlawmngaihna kan tih leh thil tha nunpui anga kan insawi ṭhinte hi bih chiang ila, hming ṭhat duh vang, chawimawi duh vang, fak duh vang, a let leh beisei vang, vote duh vangte hi a lo nih chuan tlawmngaihna huanga khung chi em ni dawn? 

Thil ṭha tihte hi mi hmuh tura tih ni kher lo mah se lan chhuah hun a awm lo thei lo va. Tlang chhipa khaw awm thuhruk theih a ni lo ang bawkin thil ṭha/ ṭha lo kan tih te pawh hi a lo lang chhuak thuai ṭhin. Amaherawhchu, TV leh social media kaltlanga kan inpho lang ta chiam chiam mai ṭhin hian kan ṭhatna lem kha a hai lang a, “In thil ṭha tihte mi hmuh atan, mihring mithmuha ti lo turin fimkhur rawh u” tih thu kha pawisa map lovin kan che tihna a ni a; ‘leia lawmman hmu zo tawh’ ang chi kha kan tam ang chu. 

Kristiannain min thuam mawi kan ti chunga kan ram nihphung leh kan mizia hi belchiang ila, kan va fai si lo em! Kan kawmchhak, kan ngaihsan ngai loh Myanmar ram pawh khi kan zalen deuh e tih lohah chuan kan tluk meuh em ni tih tur a ni. Kan ram hmangaihtute zia en hian Independence-te kha lo nei thei ni ila, eng dinhmunah nge kan din ang tih hi ngaihtuah tham tak a ni. Ram hmangaihtu inti ten ram aia mahni party, mahni chhungkua, laina leh ṭhenawm khawveng, vua leh vangte zawng zawng an ngaihpawimawh zawk thinzia thlir hian independent kan lo ni lo te kha a lawmawm zawk mah mah em tih tur a ni. Kan politician-te nihphung leh mipui min kaihhruai dan en hian inthlan dawn ni reng mai se tih mai pawh awl tak a nih hi. 

Min kaihruaitu ber ‘kristianna’ kan tih rual hian Isua hniak zui peih tak tak chu tlem te kan ni ang chu. A hniak zui hming pu siin duhna lamah kan kaltir emaw tih tur a ni a; min kaihruaitu tur kha milem ang maiin duh duh lamah kan chaih kual vel mai mai pawh a ang. Inthlan dawnah politician ten party dawhsan aṭangin Pathian thu an sawi a; Pastor leh thuhriltuten pulpit tlang aṭangin politics an sawi thung a, kan mi challang chinte hian engkim hi an hnehsawh kual pep pep a ni ber e. Kristian nun dan ṭhate hi nunpui lovin ngaihsanah kan duhtawk a; ṭhenawmte lakah chauh pawh kan eng thei lo chu a nih hlawm hi maw. Kristiannate pawh hi he lei nuna hman ṭangkai tum lovin vanram kai nan chauh hman kan tum te pawh a ang e. 

Kohhranho ten hlimna kan chan chang lah hian Thlarau Thianghlim zalen loh mawlh hi kan hlau ṭhin a, a ṭha e. Thlarau Thianghlim hnathawh hrethiam lo kohhran hruaitu nih kan hlauh vang nge  Pastor, upa leh kohhran hruaitute hian mi hlimho kaihhruai chu sawi loh, kan ṭha en vel mai mai a. An duh ang ngeia ‘Thlarau Thianghlim zalenna’ an han chan tak tak chuan sihal angin an u a, biak in chhungah Thlarau Thianghlim fa ka hring e an ti thul. 
Kohhran inkhawm an ching phul a, a hun leh hun lo pawh thlu lovin an vir muai muai mai a ni. A chang sang inti te hlei hlei hian Thlarau Thianghlim zia leh nihphung zir chian an mamawh a ang. Sual ngampatna hmuna hnehna puang tur khan Biak inah te kan puang ta mai mai a, sual kan hneh rei thei lo a nih hi. 

Mipui phunchiar, tihmawh em em bawk site hi engtia enkawl chi nge kan nih hriatthiam a har. Rorel tura kan thlante tan tak hian ruahmanna siam thiam a har ang. Nimina kan duh kha vawiinah kan duh leh lo va; mawi leh tha kan tihte hi a dang zung zung mai a ni. 

Inthlan dawn apianga kan hriat lar Assam nena kan inrina leh Tuikuk chungchangah ni se a thu lo lo kan phur laiin chinchang hre deuhte erawh an ngawi hmak thung a. Kan ram chhung ni ngeia kan ngaihah Assam lam nen kan intihthiam loh changin a thiam lo zawk chan kan chang fo va. Tuikuk te thiam loh achungah pawh kan daikhalh hneh der si lo. Zu zuar leh vantlang pawi khawihtute hum nana dan hre hle si, mahni ram leh hnam chhan tura rawn tlak leh der si lo te hi kan awm ta em ni? 

Kan ram dinhmun thlir hian eng hi nge kan duh ber tih pawh hriat a har e. Kan mi hausate a huamhauh tawk leka an hausak lai leh kan finna leh thiamna te lah sawrkhar pawisa hmu tai tawk lek a nih rih avang hian kan dinhmun chiah pawh sawi fiah thiam a har e. Kan lawm zawng, kan ngainat zawngte lah hi tlakranna lam thil zel a ni. 

Hlawhtlin tumin hma han la ve mah ila, chhelna kan neih miau loh avangin hrehawmna leh harsatna kan tawn tlang peih lo va, kawng laklawhah kan chawl ṭhup mai a nih hi. A dik a dik chuan ‘talent nei ṭha’ kan tihte pawh tun dinhmunah chuan retheihpui tawk chauh a la ni a; kan rilru a puitlin si loh avangin dawngdahna leh duhtuina thlentu mai a ni. 

'Eng nge kan duh.... kan duh lo' tih vel hi kan inhmeh tawk ren rawn viau e.