Chakma illegal migrants te hnawt chhuak turin FOREIGNER TRIBUNAL KAN MAMAWH
Tun hnaiah Central YMA-in dan anga Chakma Autonomous District Council (CADC) ṭhiah chungchangah thuthlûkna a lo siam ta rup mai a, he kan ram neih chhun chhanna atan hian Mizote hi kan ṭanrual a ngaihzia min hriatthar tirtu-ah ngai ila a duhawm takzet. Engtin nge kan chin fel ang a, engtiangin nge hma kan lak ang tih lam hi bengsika kan ngaihtuah a ngai a, CADC ṭhiah chungchang hi huang khatah lo dah ta ila, hei bàkah dan loa lo lûtte’n Voter ID an neih theih dan leh engtiangin nge hetiang ho hi kan hnawh chhuah theih ang tih pawh hi ngaihtuah a ngai bawk e.
Assam CM ni mék Sarbananda Sonowal-in Assam State bikah man Illegal Migrants (Determination by Tribunals) Act, 1983 nuai bo tur leh Foreigner Act, 1946 hmang zawk tura Supreme Court-a PIL a theh luh thuthlûknate zir chiangin ka pho chhuak tawh a. Hetah hian Supreme Court chuan central sorkar chu ram chhungah Foreigner Tribunal tam zawk din turin order a siam a ni. Assam te, W.Bengal te’n Bangladesh aṭanga lo pém lutte Foreigner Act, 1946 hmanga an hnawh chhuah ruih ruih laiin kan ramah chuan dan anga hmalakna engmah kan la nei lo a, a lo pém lut apiangten awlsam takin Voter ID an nei thei fo thung si! Kan political party ten vote bank atan an hmang ṭangkai hle zawk a nih mék hi.
Chakmate hi foreigner an ni vek em?: Assam state chuan Students’ Movement vangin kum 1995-ah Assam Accord an nei tawh a, hetah hian engtik aṭanga lut chin nge foreigner anga thliar tur tih an tarlang nghal a ni. Kan ramah ve thung chuan eng tik aṭanga lo lut chin nge Foreigner anga chhiar tur tih chu sorkar kutah a awm ang. Kum 1955-ah Indian Citizenship Act kan nei tawh a, kum 1950 hma lama lo chèng tawh leh an thlahte chu citizen anga pawm theih an ni ngèi ang. Citizenship chungchangah hian Indian Constitution Chapter 2 (Article 5, 6, 7 &8) leh Citizenship Act, 1955 (as amended from time to time) bak hi kan nei lo a, Citizenship Act hi kum 2003-ah khan Amended leh niin he tah hian hi 1st July, 1987 hma lama piang tiin dah mah se, section 3 (c)-ah hian a nu emaw, a pa emaw India khua leh tui a nih bakah dan lova India rama lo lut (illegal migrant) an nih loh chuan tih a ni leh bawk.
Chuvangin, India rama dan lova lo lut rû hi eng tin mah India khua leh tui an nih Dan-in a phalsak lo tih hi hriat reng a pawimawh. A nuai tél tunah chuan an awm tawh avangin pawngpaw nawr buan buan chi an ni tawh lo. Dan loa lo lût, inbéngbel zui ta te hi dan hmangin chhui chhuah an har a rinawm lo. Chuvangin, sorkarin Foreigner Act hnuaiah Tribunal din turin hmá la rang se, dan loa lo pém lût chhui chhuah leh hnawh kîr kawngah kè a pèn vat a nih loh chuan boruak duhawm lo zawk a thleng ngèiin a rinawm.
Ram an nei em?: Chakmate hian kum eng emaw zat kal ta aṭang khan Bangladesh ram chhungah Provincial Autonomy an lo ngiat tawh a, mahse tun thlengin Bangladesh sorkar hian a la pe duh lo. Hei vàng hian hel pawl ‘Shanti Bahini’ te pawh a lo chhuah phah hial a nih kha. Kan ramah erawh Autonomous District Council an nei rup tawh si a nih hi. UT emaw, State emaw hi an tum ram ber chu a ni. Kan ram inrelbawlnaah chanvo pawimawh ber ber chelh tir an nih tâk zèlah chuan huangtau chin tâwk neih a har ta ve ang. Min nûthûri zuam tawh a, central lamah an zualko thla zen a, Parliament thlengin an chungcháng an au chhuahtir pap pap tawh a nih mék hi.
Eng tianga khua leh tui lo ni mai nge an nih?: Chakmate hi lo kut hnathawka eizawng niin ram hnuaiah leh lui kamah bûk neiin an lo inbéngbel chho a. Khaw chhûngah buhfai telà in VC lam an hmel hriat chhoh hnuah Ration Card te, Voter ID neihna turin kawng an lo hawn sak mai ṭhin. Hei bakah hian an huam chhunga Booth Level Officer te hi Chakma mi an lo nih lehzel avangin Voter ID hi an tan neih a awlsam phah em em a ni. Hospital-ah nau an neihin Birth Certificate an lo issue ṭhin bawk niin MZP, Tlabung Sub-Headquarters-in thu an chhuah bawk.
Hetianga Certificate pakhat tal an neih tawh chinah chuan India khua leh tui nghet ni tura ke pèn a awlsam zual a, Civil Sub-Division-ah leh BDO office-ah tetu nge an nih an lo hriat sèn tawh loh avàngin an mamawh Certificate dang an lo issue leh mai ṭhin.
Kan ram dinhmun hi a him lo: Kan kawmthlang Assam-ah Bengali leh hnamdang dàn loa pém lût ngaithei lo êm êmtu, Foreigner hnawh chhuahna tura ke pên nasa tak Sarbananda Sonowal Chief Minister a lo nih aṭangin hnamdang pêm lûtte'n tlan chhiatna tur an zawng mêk a, Mizoram hi an lo tin zàwn ber chu a ni. Tun hnaia ILP nei lo CYMA hmalaknaa dap rûnpui neihah pawh mi 500 chuang teh meuh an man chhuak a nih kha. Bangladesh nena kan ramri hung Border Fencing thawh mék chu Mizoram chhungah an chawlh san mai bakah Citizenship Amendment Bill 2016 chuan foreigner te hamṭhatna huang a la zauh zel bawk nen a tuartu tur chu ramri depa awmte kan ni dawn. Kan ram neih chhun min lo hneh chhuh tumtute hi engtiangin nge kan hmachhawn dáwn tih hi kan kuta innghat a ni.
Arunachal Pradesh pawhin Chakma vanga buaina hi a hmachhawn nasa hle a, tunah hian nasa takin Citizenship Amendment Bill, 2016 leh Supreme Court-in Chakmate Citizenship pe tura direction a pek pawh hi dodàlin an State tana ṭha turah chuan huaisen takin kè an pèn mék a ni.
Eng tianga hmalak nge ṭha ber ang?: Dan anga CADC ṭhiah hi duhthusam ber a ni a, ma’rawhchu, hun rei tak lo kal pui a nih tawh vang hian hmalak hi a awlái lo ang tih chu kan hriatthiam a ngai. Hei baka kan invènhimna kawng awm thei chu Foreigner Act hnuaia hmalak a, Foreigner Tribunal kan neih hi a ni. He kan harsatna tawh hi tharum hmanga chin fel chi niin a lang lo. Tute nge dan lova lo lût a, tute nge an thlahtu tih thlenga chhui chhuah hi buhpáwl zînga hriau zawn anga harsa a nih a rinawm loh. West Bengal sorkarin Foreigner Act hmangin Tribunal hnuaiah kum 1983 leh 1998 inkarah foreigner nuai 4 chuang (489046) a hnawt chhuak a, Assam state pawhin nasa zawkin ke an pèn mék bawk. Foreigner Tribunal kan din piah lamah ramrî lamah kan sorkar hian Reserved Forest emaw, Sanctuary te hi nasa zawkin siam belh se a duhawm hle bawk. Reserved Forest area chhungah dan loa khaw din a rem dawn loh avangin khawthlang lam leh chhim lamah zau zawka din belh a ngai. Hei hian nasa zawkin hnam dang lo pém lût tur leh dàn loa khaw lo din tur a dang ang.
Chakma candidate neih loh hi a ṭha ber em?: Mizoram Political Party te hian Chakma candidate set lo mah se, thil awm thei chu central BJP lamin nasa zawkin kua an lo hreuh ang. Candidate vawrh chhuakin sum an lo ren hauh lo ang tih a rin theih bawk. Central sorkar-ah tlaktlum tumin mawng vawm bá ang maiin an phî leh cheng ang a, UT leh State nasa zawkin an nawr ang tih a rin zâwn theih nghal bawk. Amaherawhchu, fing taka ke kan pèn thiam a ngai ve thung a, Chakma hmalakna lo dang chat thei lo tur khawpa hnam hnufual kan ni bik tlat lo.
Tlangkawmna: Dan loa lo in bengbel Chakmate hian kan ram hi kháp khat pawh min sah thlak sak hi kan phal ngai lo ang. Dan loa lo lut Voter ID neite hi khua leh tuiah kan pawm thei ngai hek lo ang. Zo fate hian hei lo hi ram kan nei lo a, kan ram venhimna tur chuan kawng awm zawng zawng kan zawh ve a ngai ang. Dan hmanga illegal migrant-te hi kan hnawhchhuah a hun tawh hle. Chuvangin dan loa lo lûta lo inbêngbel tâte hi dan hmanga kan nawr kîr theihna kawng awm chhun chu kan sorkar-in Foreigner Tribunal dinna turin thapui a thawh a ngai. A nih loh pawhin kan state sawrkar hian kawng dangin hma a la thei reng bawk. Eng ang pawhin an dinhmun zir chiangin census pawh nei eltiang ṭhin mah ila, dan anga an chungchang kan rèl a, hnawt chhuak tura kan sawrkarin kè a pên tlat si loh chuan mikhual huangtaute hi vausàm loh ang maiin an pâwngpawrh zel ang a, an huangtau zual zel dawn.
- Lalnunmawia Pachuau