ONLY 15 SECOND!
Thusawi tawi hmingthang tak tak hi a awm nual mai. 1994 kuma World Cup Opening Ceremony huna thusawi pawh kha a tawi viau nia sawi a ni. Chutiang bawkin ‘Tryst with Desnity’ tia lar ta zawk - Aug 15 1947 zanlai-a Indian Constituent Assembly hmuna Nehru thusawi pawh a lar viau mai.
Chutiang zelin US President Abraham Lincoln-a’n 19 Nov 1863 a Gettysburg hmuna a thusawi te pawh minute 3 chauh niin thumal 246 chiah a ni. George Washington thusawi pawh a tawi ve viau mai - thumal 135 chiah a ni. Neil Amstrong thusawi te, President and CEO of Coca-Cola Enterprises - Brain G. Dyson-a’n 6 Sept 1996 a a thusawi pawh an lar viau mai. Pathianthu thiam zingah pawh Bishop John Albrecht (Lake Orion, Michigan-a Episcopal Kohhran a mi) thusawi pawh a thui lem lo viau mai a ‘Love’ tih chiah a ni. Nimahsela, tun thleng hian sawi zui an la hlawh thung.
Chutiang zelin, Saitual hmuna Saitual leh an chhehvel mipui leh School naupangten kawng dunga intlar hiala an lo hmuah kan Chief Minister Lalthanhawla chuan thusawi tawi fel tak neiin thu a han sawi ta a, mipui tam tak hmaah chuan “Mipui leh ṭhian duh tak te, duh nei phut welcome in lo siam avangin ka lawm a, kan awm rei theih dawn loh avangin ka kalna turah kan kal mai anga min hrethiam dawn nia, ka lawm e” tih chiah sawiin ṭhu khawmuang loin an kal lehnghal ta a nih kha. He thu sawi tur hian second 15 chiah a hmang. He thusawi hian zoram mai ni loin khawvel a deng chhuak nghal a, hriat reng a hlawh tawh bawk ang.
Saitual leh an chhehvel khaw mipui tan chuan Chief Minister thusawi hi theihnghilh chi a ni hauh lo mai. A ṭhen chuan ‘a hmanhmawh deuha a sawi mumal hman lo a ni’ an ti ang a, a ṭhen chuan ‘CM meuh thusawi chu leh’ an ti ang a, a ṭhen chuan ‘a zahthlak lutuk’ an ti bawk ang; chi hrang hrangin an sawi zui tawh ngei ang.
Mizoram Chief Minister thusawi hi chik takin ngaihtuah ve teh u. Point lian tak tak pathumin hetiang hian ṭhen ta ila:-
1. Mihring a zah lo: Pu Lathanhawla, Chief Minister hian he a thusawi avang hian a kianga mihringte a zah lohzia a tilang. Mi pangngai chin chuan chhia leh ṭha hriatna leh thliar hran theihna kan nei vek a, ka pu-a hi chuan a chhia leh ṭha hriatna a hmang lo tih a lang chiang. Pangparṭhi nen kawngpui dungah school naupang an lo intlar a, ropui takin an lo dawngsawng chungin thu tluangtlam pangngai pawh sawi loa hetiang thu ringawt a sawi hi mihring zahlohna lian tak a tling a ni. Puitling pawh ni lo naupang te tan pawha thu awmze nei lo ngaihthlak tir ringawt kha enge a awmzia ni ngai? Saitual leh a chhehvel khua amite hian kan hriat ṭheuh angin District capital an beisei leh duh avangin Independent Day kha an boycott a ni a, an dikin an thiam ka ti hauh lo. Nimahsela heti em ema kan pu-a’n thu a sawi hi Political field atan chuan chhiatpuina tham a tling hial ang.
2. In tihlar a tum vang em ni?: Kan Chief Minister hian hetia amah hmuaktu mipui hmaa thu a sawi ngawt hi tunhma lama a la tih ngai hauh loh a ni. Politician zingah hetianga thusawi an la awm ngai loh avangin mawlmang taka ngaihtuah chuan ‘in tih lar’ a tum em ni? a tih theih. Pu Hawla hian in tih lar a tum a nih chuan a lar khawp ang. Tunah pawh a lar tawh viau mai a, a chal hnawihsen pawh Mizo history-ah hian amah chiah a la awm a, ‘Hawla Indoor Stadium,’ ‘Hawla Park,’ ‘Hawla H/S’ bakah hian ‘Hawla Museum,’ ‘Hawla Hospital,’ ‘Hawla Road’ te pawh a la awm lo ang tih tunge sawi thei? Mizoram Chief Minister nihna la chelh rei ber a nihna hi a ropuiin theihnghilh chi rual a ni lo. Nimahsela, C.M a nih chhunga a thiltih leh a hnathawh te hi an thlir bawk dawn avangin he a thusawi hi an sawi hmaih ang em le? A enga pawh chu nisela Pu Hawla hi a lar hrim hrim tawh a, a la lar zel ang a, a hming hi kan la lam ri zel bawk ang a, a thusawi ngei pawh hi kan la sawi ri zauh zauh zel bawk ang.
3. Thil dang leh politics boruak ṭhat loh vang?: Nia, Politics boruak ṭhat loh vangin Pu Hawl hi a mood a fuh lo ang a, a tum loh ang deuhin thu a sawi palh a ni thei bawk. Hun a chep bawk si anga a la kal zelna turin a rilru a luah khat bawk a ni thei. A hma zana a mut ṭhat loh vang te pawh a ni bawk ang. Pu Zira nen an boruak a ṭhat loh vang te pawh a ni ang. Saitual District capital chungchanga lungawi lote thil tih vanga a lawm loh vang pawh a ni thei bawk. A enga pawh chu lo nisela, ama khum ngeia a mut hahdam hunah a ngaihtuah kir leh turah ngai ila sawi sual chu a intih ngei ka ring tho a ni.
Nia, heti hian sawi sawi mah ila he kan sorkar hrawn mek hi uire ngaihdam leh ang deuh hian thinlung dam tak tak si loin kan la hrawn leh chu a ngaih hmel tlat bawk si a, theihnghilh tumin hriat loh tum ngawt mah ila thinlung ata nawh reh chu har kan ti bawk si ang a, za lo deuha nuih ruh ruh chiah kan la hmabak rih a nih dawn hi - nang leh kei, ram ṭhatna aia mahni ṭanghma haia therhlo duh hian.
- Mahmuaka Chhakchhuak