Written by
- Lalthangfala Sailo

RUL HI PATHIAN ANCHHE DAWNG A NI

Mizoramin rulngan kan mamawh lo tih thu hman deuh khan ka rawn ziak a. Rul dang reng reng, Pathain anchhe dawng hi Mizoramin kan mamawh lo va, kan hmelma an ni. Rul hnenah, “Lalpa Pathian chuan... I thlahte leh a thlahte pawh ka la indo tir bawk ang; chu mi chuan i lu a la ti thitling ang a, nangin a keartui i la ti thitling ang.” (Genesis 3:14-15) Hei hian rulte hi Pathian anchhe dawng, mihringte hmelma, Setana lamtang an nihzia sawi fiah ngai miah lovin a ti lang chiang khawp mai. Rul humhalh ka duh e ek-e-bal-e ti ho hi Setana hmanrua an va ni thei mai awm ve. 

Rul hi mihring hmelma an ni chauh lova, mi lem be hovin Pathianah an be tel nghe nghe. Chung mihring hmelma, milem be hovina an biak chuan India ramah hian Mizoram tiamin kum tinin mi sing khat chuang an chuk hlum ṭhin. Ṭum khat chu Siliguri-ah te leh a chhehvel Nepal ramah Ramthar tlawhtute zinkual ka zui a. Zan khat chu Hindu ram Nepal buh hmuna an thlamah kan riak a. Buhseng zawh hlim a ni a, thlam velah chuan sazu an tamin, a eitu chawngkawr tamna hmun a ni. Nepali Hindu ho lah chuan chawngkawrte chu Pathian-a an biak ṭhin an nih vangin an lo humhalh si a. Thlama kan riak chu fimkhur tur erawh chuan min hrilh a, mut a tui duh lo hle. 
Vanneihthlak takin a tuk ni chhuah thlengin rul pakhat mah a lokal lova, keini pawhin kalsan thuai kan nghahhlelh em em rul tamna hmun chu him takin kan hawsan a. Rul, Pathian anchhe dawng, mihring hmelma hi a hmu apiang chuan a lian leh a te sawi lovin thah nghal hmiah hmiah mai tur. A lian leh a te hi mihring hmelma an nih dan a dang chuang lo. 

Kum 1997 khan Chhiahtlanga kan nau, nupui fanau nei tawh chuan a mut dawnin thosi len a han zar a. Vanduai thlak takin rul te reuh te, nguntang lek hi an bang relah chuan a lo awm a. Thosi len a zar lai chu a chuk ta mai a. A tet em vangin a nat an ring lova. Mahse darkar chanve hnuah chuan a tur chuan a taksa a fan chhuak a, damdawiin an panpui lai chuan a thi ta a ni. Hetiang hi a ni a, an hlauhawm em em avang hian sap hovin Mizoram an awp lai kha chuan rul lian deuh thattute kha chu, lawmman Rs 2/- an pe ṭhin. 

Te reuh te te kan nih laiin, kan khua-a pa pakhat hlo thlo lai chu rulin a chuk a, vanneihthlak takin a thi lo; mahse chumi kum chuan kum tluanin hna a thawk thei miah lo. Vawi khat chu ṭhiante nen a kan tui cheng chu ka ke artuiah eng rul kherin emaw ni a rawn chuk a, a chuk tu lah chu ka ṭhiante’n thah an tum a, an that hman lo. Ka ke artui chu an silfai a, an seh sawr a, an fawp vak a, an chil an chhak a, an fawp leh ṭhin a. Chutia an tih chuan rul tur chu an fawp chhuak a ni mai thei; ka ke ah chuan rul tur chu a lawn chho a, a thlen chin chu a na chho em em mai a, mahse ka kap ṭhal chu a thlen tawp a ni ta hlauh va. 

Ka ṭhiante chuan inah min paw hawng a, vanneih thlak takin ka dam ve leh ta mai. Ka naupan lai chuan daivah ching mi hi ka ni a, sairawkherh ka keng a, kan veng hnuaiah daiah sava ka veh a. Hnahthial hmunah hian ri danglam deuh hlek ka hria a. Ka’n en nak chuan chawngkawr hi hnahthial aia sang mah chuan a lo ding ur a. Awr ti phek duaiin mi chuk a lo tum a, kei chuan ka saihlum ka’n la a, sairawkherh chuan ka bula chawngkawr ding awr phekah takah chuan ka perh a, a let nghal tawp a, sawirawkherh a perh chu a haw kher mai.

Tun hma khan Mizoramah hian rul an tam viau ṭhin. Feh kawngah te hian buh seng hun vel chuan rul nilum ai hmuh tur hi an awm fo. Mizo pa chu iptepui a chem ak reng ngang a ni a; rul a hmuh vaih chuan a chempui chuan a fik hmawk mai ṭhin. A lu a tan chhum a, kawng sirah mi rah palh loh turin a phum ṭhin. Mizo pa in kha tun hma chuan rap in mai a ni a, rul te kha in chhungah an lut fo mai. Chung-ho chu Mizo pa chempui a sah chhum hmawk hmawk an ni a. Lo neitute khan an vauvah mangkhawng an kam ṭhin a, thehlei leh sazu te delh hlum tura an beisei laiin rul lian pui pui rulngante pawh a delh hlum fo. Rul suatna ṭha tak a ni mai. 

Ṭum khat chu rulngan lian deuh mai seipui mai hi forest guard pakhat hian a kap hlum a, inah a rawn hnuk hawng a, ka rul hmuhah chuan a lian ber pawl a ni. Tunlai chu ni se rul ka humhalh e titute hian an thlir liam lo mai thei. Mahse kan hriat ṭheuh atan leh kan zawm ṭheuh atan a ṭha chu Pathiah thu hi a ni a, rul hi humhalh lovin kan hmelma leh kan leido a nihzia hi i hre tlang ang u hmiang.