KAN DOCTOR-HO ZET CHUH! (Nang leh kei kan dam nan!)

Aizawl post lamah ‘Thisen hlû’ tih thu kan chhuah a. 1st July kha Daktawrte ni a lo ni ve bawk a, inhmeh viau tho chuan ka hre na a, a chanchinbu lama chibai han bûk zâwk kha a ṭhat dâwn tehlul nen, a hmaa lo inbuatsaih lâwk nachang ka’n hre leh miah lo pek a! 

Ka nuamsam lo chu thuhran ni se, hmâr fin a tlâi tih zawng zawng kan nei zo ve bawk atin a nih hi, Dr. Mami hmâr pawh tiamin!

Din tirh chuan maw:

Mizo zinga MBBS hmasa ber chu Dr. Tlanglawma niin, Specialist kan tih mai, M.S. hmasa ber chu Dr.Tlângkunga a ni a...te han ti vel dawn ila awi, in hre vek zawk ang hetiang lam hi chu! Mizoram Government Doctor Association hi kum 1983 vela din kha niin ka hria a. Kan pian ve hma daihin kan sawrkar leh damdawi lam thiamte chuan kan ram mipui hriselna ngai pawimawhin hma an lo la fê tawh a; cyclostyle ngatin MGDA bulletin pawh an lo chhuah zak zak tawh tihna a nih chu. Pu Hrekima te chu spak âr chuk phâk lek tak tak an la ni ang! Kan tlangvalte lû pawh a la bukin an kekawr pawh a la zuih fú mai thei! Kekawr hnunga khaini dah bial pap hun lai a ni em ka hre lo, Dr.C Biakmawia’n a hria ang! (Dr. Hulhuthangi te pawh ‘spak vaivut bâr’ an tih ang rual lek kha...)Tun lai angin thil a la awlsam si lo va, an hah bik khân ka ring ṭhin; nang leh kei kan dam nan! 

An hah a nia...an hah!

Khai le, Mizo mipui tana kan daktawrte hlutzia hi chu en lo pawhin parawl hmuithlâ chibai thei anga insawi titi zât zet sawi tur kan hre ṭheuhin ka ring a. “An va hlu êm!” tih mai hian a pawmawmin a lal hlâ nghâl thluam mai. Hna zawng zawnga ka peih loh ber mai hna a ni ka ti fo va, chuta ṭang chuan he hna thawktu ka dah sân dan tur chu a lang thei ruak mai awm e. A hun leh hmun pawh sawi lovin an hnain a ko va, mamawhtu an nei a nih chuan an thawkin an kal dàwr dáwr mai a; athim avâr thlu lovin, asûr asâ thliar lovin leh, avawt alum pawh dâwn thei lovin an khual âr ngam khawh chhuah pawp mai ṭhin a ni a. 

Muthilh te pawh an duh ve ang, ril-

ṭam hun pawh nang leh kei aiin an nei ngun zawk daih ang! Nupui pasal, fanâu leh di lenmawi ilo fahran pawh an neiin, an thlahlel ve em em ṭhin dawn. Mahse nang leh kei avang hian an va tlansan ngunin an va riang zing bik dawn êm tih te ka ngaihtuah! Hah an sawi hman lo va, chauh thu an chhâk chhuak fo thiang lo va, khâwl ni bik miah si lo kha khâwl chawlh lai pawhin hna an thawk fo zu nia; Nang leh kei kan dam nan! 

Kan mâwl thei si!

Nu pahnih an titi, pakhatin, “Awi ka naute hi a sentût a, a kaw chhûngah a tla hman ang tih ka hlau si a, Rûfen leh tret tret lin ( Brufen leh Tetracycline) ka pe tháwr mai dawn nge!” 

     A ṭhiannuin mâwl tih hmêl lutuka en pahin, “Awi awi awiii...chutiang sentût damdawi ni nghal re re lo chuan; MB number thum pe rawh, MB no-3 hian kaw chhunga tla tur a vêng ber!” a lo ti!

Chutiang zelin, fate dam loh apiang hian damdawi min chawh thei hi an lo awm zel mai a! Khuh damdawia ṭha kha kawṭhalo leh khawsik hrim hrimah a lo ṭha tel tlangpui a, tàngsehah Doctor aia Sàisiak chhum tui ring zawk tlat hnam kan ni! Eng damdawi nge kan pêk min han zawt a, hrawk nâ te a nih avanga Azithral kan pêk thu sawi na na na, “Awiii...tinge chutiang i pêk! Antibâitik (Antibiotics) pe ta che!” an han ti hluai a! Kumsawmruk pêl chinin MB no-3 pêk loh an lo ngai thei bik lo nen! “Rochhing, i fapa hi vitamin i pêk dawn chuan maw, A-Z pe tawp rawh, a kim ber. B kawmpelek tih vel chu B chauh a nia, A aṭanga Z-ah chuan vitamin Q pawh a awm tihna a ni a, mithiamte paw’n a hranpain vitamin Q hi an siam chhuak hleinem!” te hi an han ti ta daih a!

Chutiang vela mâwl kan la nih lai ata tawh vawiin thlengin min tuar ṭàng ṭáng a! ‘Min tuar te i ti’ lo ti suh u, nu tam tak hi chu tawrh tham khawpa mâwl kan awm ve aw! Ben pawp châkawm khawpa chhah hi kan tam hian ka ring a lawm maw aw! Chuvang tak chuan a ni, thu kan awih loh chânga min lo vîn emaw, min han hâu ve hlàk hlák te hi ka dem lo em em khawp mai. ‘Kei ni ila thihchilh bomb ka pawm puahtir fo duh ang!’ tih vel a ni. Chuti chung chung chuan dam diaiin, fiah tak maiin kan natna te, kan inenkawl dan tur leh thil 

ṭha zawkte chu min han hrilh ta ṭhin a, damdawite min chawhin theihtawpin, hah taka an lo zirna chu an hmang ta 

ṭhin a ni. Nang leh kei kan dam nan!

Hrî a lêng e!

Khawvela ram changkang heavy eltiang pawh ni raw sek, a changkang-kâng lei dâiah an intuh hnem mai emaw tih tur khawpa hri chimawm leh huatthla la a’n lêng ta tehreng a aw! Ram dang Doctor ka demin ka ngainêp lam a ni hauh law, hri lêng a darh chaka a thawh nat em vang zawkin an inenkawl hlum zawih zawih mai si a! ‘Awi Lalpâri pa...kan pûl ngei dawn ta a nih hi’ tiin, thin mai bakah a phu thei dang zawng zawng a phu zawih zawih ta mai aahh... Mahni awrpuar phêna bihrûk tum ang fahrana kimki chàwih châwiha kan lo ràl thlîr chuan sâ leh râl hmaa zâm ngai lo emaw, lu la hnam aṭanga lu buk hnam pawh ni se, a eng hnahthlâk mah a rawn thliar tawh chuang si lo! Min rawn hnaih hrut hrut a, kan kawtchhuah zâwlah a rawn hawi hmelchhe ve ta pho mai aahhh...

Kan Zoram Doctor-te hi ka thu chu ni se, BBC-ah an kâwm ang! A chhan maw?...Khai mah aw!

He khawvel ram zauva India rama state 29 awm zingah, green zone kan han ni rei ber phawt a! Ram rethei ramah pawh hmarchhak state-a la rethei ber lehchhâwng kan nih hriain kan cho lo va, kan zuam lo va, mikhual hnar ngai lo Zofate hian hê khual chhia phiangsen hi kan thleng châk lo a ni. Chuti chung chunga min rawn luhchhuah ve tâk si-ah chuan hnam chhan mi huai leh kan damdawi lam thiam an han ṭangkawp ta tak tak mai a leehh...Kan covid-19 chu a rawn hawihil bik miah lo na a, hnehna changa nunna pakhat lâk pawh harsa chu a ti a nih hi; Kan Doctor te zârah!

Sample collection atan sawrkarin mi a ngah tawk lo tih hriain kan doctor-te chuan Laboratory Technician an rawih belh a, hei hian nasa takin sample collection-ah leh testing-ah hna a tisâwt hlê a. Phâi aṭanga lo haw, kan unau duhtakte kan lo dawnsawnna hmun, Facility quaranrine center-in a dâwl zawh leh tak si lohah chuan kohhran leh khawtlang nena 

ṭangkawpin hmun an han pe ta sùng súng mai a. A medical team lamin an tam hneh zo leh si lo, IMA (Indian Medical Association) Mizoram State Branch chu pun niin, vêngtina Doctor awm, IMA member-te chu team-ah an insiam ta. An vai hian member 440 niin team 58-ah an insiam a, hlawh leh hnemhnànna dang, a tui hâng leh thlêng tlâng tlawrhna lam reng reng beisei miah lovin home quarantine-te chu ni 20 chuang zet an vil ta tlauh tlauh mai a!

Social media mai bakah visual media lamah ṭan la zelin, AIR-ah leh DDK-ah te IMA member pahnih zela insem darhin, awareness an pe leh ta zel a. Episode 20 vel lai chu awareness an pe hman âwm e. Ramri-ah, kawng chhe bumboh leh asûr asa hnuaiah chhim tâwp hmar tâwp, chhak leh thlang chenin an fangin an vil reng a, he’ng te hi mipui hian hriatsak ve teh ang u.

Quarantine center an vil kan tih hian, he hri vei chauh hi an enkawl a ni lo va, natna hrang hrang neite an lo awm ve a, chûngte nen chuan an enkawl vek mai a ni. Police-ho hnenah leh hospital hrang hrangah te, tui sem leh LLTF-ho hnenah nên mask leh sanitizer, gloves thlenga sem kualin, an buai hle a. Chu mai bakah quarantine centre-a awmte bawlhhlawh paih chungchangah, a paihtute'n hri an kài lohna tura sâwngbâwl dan thlengin an zirtir bawk. Chawimawi leh hming-

ṭhat an khêl reng reng lo va,  inngaitlâwm takin, “Kan tihtur kan ti mai a lawm,” an ti. Nang leh kei kan dam nan!

Thisen thlengin maw! 

Hetianga damlo min enkawlna pawh hi a hlut tawh tehreng nen, an pual ni (Doctor’s Day) denchhen hian thisen an la pe ziah bawk nia maw le! ‘Hei bak baka ram hmangaihna, hei lo liama inpêkna thûk leh ropui hi a awm vak chuang dawn em ni’ ka ti a ni. Kan Mizo tlawmngaihna an la vawn nun vâng a ni bawk ka ti lo thei lo! Vanramah khian Doctor an tam ka ring a nia aw! Pathian aṭanga chhuak hmangaihna tel lova thawh harsa em em tur, kan thisen zawmpui ni lo laka kan tihtheih loh tur, kan hmangaihnain a tlin ve loh tur hi an tihnem asin! An thâ leh zung, an hun leh nun kan tân an hmang zo va, duhtawk mai lovin an thisen nen làm an la ṭang a, theihtâwp tak meuhin an inhlân a ni. Nang leh kei kan dam nan!

Mipui lam hna ve thung:

Thu awih a ni mai, thu awih! Ṭhenawmnu râwn dú dû te, mahni’n 

ṭha nia kan hriat damdawi lo ei ve ngawt emaw, mi damlo, mi fate damlo damdawi lo chawh ve zung zung mai te hi eng ual nihna a ni lo, kan mâwlzia kan lantirna mai a ni. Hmel chhiat nen, mâwl leh zel hi chu i sim hrâm teh ang u khai, Hê hû hlawm mai!

Kan Doctor-te zawng zawng, Pathianin awmpuiin vêng che u se la, a malsawmnain ûm ngàr ngár cheuin, hmuingîlna chuan ṭhianah siam che u se la; dam reina chuan ngaina riau che u rawh se!