Din tirh aṭanga indo nghal party pahnih
India ramah hian Political Party hrang hrang, a hming kan lam thiam mang lohte pawh an tam tawh hle a, heng Party tam tak zingah hian Party lian pahnih, National Party a langsar zual deuhte chu Indian National Congress (INC) leh Bharatya Janata Party (BJP) te hi an ni awm e. A dangte hi chu mahni state chhungah langsar tak tak awm mah se hmun dangah eng ual an ni lem lo. Indian National Congress Party hi a upa fal deuh nalh awm e. Kum 1947 chho aṭang khan Indian National Congress (INC) hian India ramah rorelna a chang chho deuh char char a ni. Kum 50 chuang teh meuh Nehru family lalna ram chu India hi a ni.
Kum 1961 a lo her chhuak a, Mizoramah pawh he Vai pawl, Vai Party ‘Indian National Congress’ (INC) hian kua a rawn hreuh ṭan a; hetih hunlai hian Pu Laldenga’n Mizote hnama harh tharna boruak a lo kalpui ve mek bawk a. Kum 1961 November thlaah Dawrpui Sikulah Indian National Congress (INC) ho hian vantlang inkhawm an ko a, hetah hian thusawi turin Pu Laldenga an sawm ve tlat mai a, hetih hunlai hian Pu A. Thanglura chu Mizo District Congress Committee (MDCC) President a ni. Pu A. Thanglura hian thu a sawi hmasa ber a, heti hian, ‘keini zawng Pu Nehru-a Sutpui ngheng, Belte phai thei lo zen, Maurawkela zawng khuang kenga hmin rawh pip tia hmin tir thei, hel raw pip tia hel tir thei kan nih hi’ tiin vaipawl zawm ṭhatzia leh chhenfakawm turzia uar tak leh ngaihnawm takin a sawi a, mipui kalkhawm pawh a chawk hlim viau a ni awm e. Heng hunlai hi Indian National Congress (INC) a pian hlim a ni a, Mizo National Front (MNF) pawh a pian hlim a ni ve bawk.
Pu A. Thanglura thusawi zawh, Pu Laldenga thusawi a lo hun chuan lawmthu sawi zawhah ti hian a sawi a, ‘ka hmaa thusawitu, ka unau, ka thisen zawmpui ngei maiin vaipawl zawm tura min sawm ve ta mai kha a lungchhiat thlak ka ti a, kan chenna Mizoram hi kan pi leh pu mi huaisenten mi kawlh sa kawlh tudai a zofate tana thisen leh nunna senga an leichhuah a ni a, chuvangin kan ram awp hmasa bertu British pawh khan India ramah min beh tir ngai lo, Mizote pawh India mi kan ni ngai hek lo.
Chuvang chuan Mizo mipui tam zawkin zalenna kan au chhuahpui hunah chuan zalen thei kan ni tiin, mihring te siamtu Pathian hnenah “Aw Lalpa, hnama i siam Mizote hi vai bawiha awm turin i lo ti reng em ni? tiin zawt ta ila, “Aw tiin min chhang ta sela, kei chuan biak tlak loh Pathianah ka ngai ang a ti a. A tawp nan heti hian a sawi leh a, tunah hian min hringtu kan nu kan ram chu vai tui lianin a la mek a, min chhan ru chhan tlak ka la awm e,” tiin a au lawm lawm a, zanin lo kalkhawm Mizo nula tlangval te u, ka zawt a che u, in nu tuitla mangang tak au lawm lawm chu chhan turin khawngaihna ban i pe thei dawn lawm ni? Mizo hnam dam reng rawh se tiin.” A din tirh
aṭangin heng party pahnih Indian National Congress (INC) leh Mizo National Front (MNF) te hi indo nghal chatin, tun thleng hian an la chhunzawm zel a nih hi.
Indian National Congress (INC) Mizorama a dinchhan ber nia lang chu, Mizote hnam anga kan chawr no tur leh hnam thinlung ‘nationalism’ chak tak a ṭhang mek tih ṭhuanawp leh tidal tura din an nih duh hmel hle. “Luh tir suh la zawlaidi pawh a keng. A dawi ang che hriat loh chhingkhual a ni. Thirkhaidiatin a hling ang che,” an lo tih daih tawh kha.
Heng National Party lian pahnih BJP leh INC te hian state hrang hranga Party awmte leh National Party te zawkte an thawhpui theih nan thawhhona huang an siam ve ve a. Indian National Congress (INC) kaihhruaiin a hmingah United Progressive Alliance (UPA) an ti a, Bhatya Janata Party (BJP) in a hmingah, National Democratic Alliance (NDA) an ti ve leh mai a. Indian National Congress (INC) duh lo leh do pawl zawng NDA-ah an awm a, Bhartya Janata Party duh lo leh dotu zawng (UPA) ah an awm leh mai a. Heta thawhhona huanga an awm avang hian INC-ah emaw, BJP-ah emaw an in chhunglut tihna a ni lova, an doa te awm lohnaah an awm mai chauh zawk a ni.
Entirnan : Mizoramah kohhran hrang hrang inzawmkhawmna ‘Mizoram Kohhran Hruaitu Committee’ (MKHC) ang deuh hi a ni. MKHC-a an tel avang hian kohhran pakhat kha kohhran dangah an inpe lem lo a, a ṭul hunah an committee ho mai a, an pawla lut turin tumah an inthlem ngai lo, committee zawhah mahni kihhranah an let leh mai ang hian NDA a ni emaw UPA a ni emawa an tel hian MKHC ang chiah hi a ni mai. North East-ah pawh BJP hian Congress duh lo pawl thawhhona a siam a, a hmingah North East Democratic Alliance (NEDA) an ti leh maia INC erawhin North East-ah hian hetiang thawhhona a nei lo a ang hle.
‘Mahni hi eng party nge ka nih, eng pawl nge ka nih’ tih inngaihtuah hauh si lova, midang vai bula kal, va hmuh vai riau mai te, vai pawl hming pu reng sia Mizo riaua in ngai te kan ni mai lo maw? Vai ho hi ṭhiana siam a, a ṭul anga thawhpui erawh a ṭha ang, mah se an pawl a in baptist a, Vaipawl hming put kher hi chu a ṭha ber lo ang.
Pian tirh aṭanga indo Party pahnihte hi Mizorama Party lian awmchhun an ni a, indo tur reng an ni. Pawl dang awm vete hi chu an tet deuh avangin beih tham leh cho tham an la awm lo deuh a ni ang, Party lian pahnih hian a tu zawk zawk mahin party-te te hi an bei khat hle. Puitlingin naupang cho cho thu a awm lo reng a ni, a in bei tawk Party lian pahnihte hi han inbei ṭiah
ṭiah reng mai teh se! Ngawi reng in lo thlir i la; kan duh lam lamah mahni chhia leh ṭha hriatna hmangin kan bei chat mai tur a ni.
MLA General Election a lo hnaih hian pawl thar ram hmangaih thar thut ho hi a lo piang chawk tawh a, engmah ang tak tak lovin inthlan zawh rei vak lohvah romei ang deuhin an thamral leh mai ṭhin. Zoram mipuite sawrkar ding tawh zawng zawng lakah beidawng em em anga sawitute hi anmahni Politics beidawnna ruama an awm avang leh chawrchhuak thei tawh lo tura an inngaih vang mai a ni lo maw? Hrin khat thlah khat awm khawm pawh inlungrual a har tehlul nen, thlah hrang hrang in chhugkhawm ho pawl hi eng tak ang zel ang maw?
Chuvangin, chaw tak khuka lo khuk pui chiam hi a fuh duh loh hmel.
- Lalthanliana, Salem Veng