Chakma chungchang
Ni 19.8.2017 khan Hnam Chhantu Pawl R. Ramhmangaiha hoten inrawn khawmna pui tak an buatsaih a. Mi 120 an sawm a, 70 vel kan kal. Mi challang pui pui an ni hlawm a, IAS pawh 6 an kal a, Chakma kan chai rei deuh ber.
Tun hnua thil kal dan leh document kan inhriat siak emaw tih mai tur a ni. F. Hmingthanga paper leh Lalthara, IAS paper sem lawk a ni a, hma la duh leh la ngam bawk tan chuan ṭanchhan tur a ṭha hle. Thil awmdan enin Political will hmanga chinfel kan ngam chuan a awl berin ka ring - kan ngam hmel loh; kan tlawm tawh ni berin ka hria.
Chakma chungchang hi fiah takin Pu F. Hmingthanga’n kum 10 dawn lai kal ta khan a ziak a. Mipuiin kan ngaihsak tak tak lem lo. Kum 2015 khan M.C. Lalrinthanga’n Chakma-te Mizorama an lo awmdan tih chu lehkhabu te a siam a, phek 20 vel leka chhah a ni nain a kim thawkhat. Copy 5 YMA leh MZP Hqrs. kan pe a, chu e kha e tih a awm hran lo.
Chakma Autonomous District Council hi kum 1972-a Mizo Union U.T. Sorkhar lo piang tir khan a pek a ni a. Mizo Union kha 1974-ah chuan Congress nen an in merger ta a, tuna Congress nghet deuh tlur ho hi chumi kal zel chu an ni. Kum 1957 MDC thlan dawna Chakma Electoral Roll-a thun hmasa bertu chu khatih laia Mizo Union candidate a ni.
U.T. Ministry laia Chakma Foreigner Bangladesh-a thawn kir nasa bertu chu Brig. T. Sailo Ministry kha a ni a. P. Lalnithanga, IAS, Lunglei D.C. a nih laiin a ṭangkai hle bawk. Political Party-a Chakma vulh liantu leh khawi ngamtu ber chu Congress an ni. Congress vote tling fotu chu Mizo mipui kan ni leh tlat bawk si a. Chakma hnawk kan tih leh tih loh chu vote-ah kan lantir ngai lem lo. Ngaimawh tak tak ila chuan Chakma vulh liantu Congress kan vote lo ṭhup tur niawm tak a ni a, chumi a nih si loh avangin Congress sorkhar a dem bik ngawt theih loh, a vote tling fotu mipui thiam loh a ni ve tlat.
Thil engemaw harsatna deuh a lo thlenin kan sa luai luai a, a reh leh duak mai ṭhin. Tunah pawh MBBS seat etc. inchuh vel boruak a reh ang a, Chakma issue chu a reh zui leh mai ang a, nakinah engemaw thilah kan pawr leh hluai ang a, a tak ramah chuan kan ngam lo tial tial ang. A khat tawka hmalatu ber chu zirlai ho an ni.
Kan hnam rilru aiin party ruihchilhnain min kaihruai zawk a, hetiang a nih chhung chuan thil dangah pawh kan ram hi kan siam ṭha ngai lovang.
MZP etc. in Chakma avangin harsatna kan tawh apianga harsatna siam ṭhintu chu Congress Ministry an ni fova. Mahse thuneihna kan pek tam ber chu Congress a ni tlat si.
Tu kan tih bikna ni lovin, kan ramah hian Hnam tana pawi khawih nasa leh a eiru tam tamin vote an hmu tam ni tein a lang a. Kum 1947-a Kristian (Macdonalda) thu rawn aia Hindu pachal Sir B.N. Rao, Bordoloi etc. thurawn kan awi zawk avang khan kan chhep fuh tak tak thei tawh lo. Rinnaa Israel (Pathian Lalfa) kan inti na chungin Pathian hruaina lam aiin khawvel sum leh pai inchuhna ringawtin kan hmanhlel a, kan khawlo zo ta a ni ber.
Ni 25.08.2017 chanchinbu te kan chhiar chuan Chakma pa chuan huai takin Mizo Pa Pu R. Romawia, kan Kohhran Upa chu a rawn dem ta tih kan hria. A sawhkhawk eng tak ni ang maw? Kan ramah ngei, foreigner Chakma ten duh tawkin min an khum ta. Mizo Hnam tan hei aia chona nasa leh zahthlak a awm lovang.
A chin fel dan: Chakma issue chinfelna tura a hnukpui ber chu an District Council thiah a ni mai. Chu chu State Legislative Assembly tih tur a ni. Chuvangin, session awm leh hmasa berah Congress MLA 34, MNF 5 leh MPC 1 te hian ‘Chakma Autonomous District Council hi dan dik lo hmanga lo piang a nih avangin ṭhiah kan remti’ han ti phawt mai se, a sawh khawk chu Dan hre mi leh mipuiin kan bawhzui ang a, a fel mai ang.
India sorkharin a theih loh a tih chuan state dangah ADC chu pe mai rawh se, keini chuan ‘Mizo ni lo foreigner te kan state chhungah awm kan remti lo’ kan ti bur mai ang a, min ti lui thei hauh lovang. An ram ni sa, Bangladesh huam chhungah tumah tibuai lo leh tuma tihbuai lohin awm mai rawh se. UNO-ah ka zualko e an ti ta zel a. Nimin mai khan kan CM Pu Hawla phei chuan ‘central-in U.T. an pe mai thei’ a rawn ti chhuak ta. A vulh lian tute pawhin hnawk an ti ve tan ta, an ngaimawh har ngawt mai.
He rawtna hi kan ti ngam lo emaw kan ti duh lo emw a nih chuan tlawmah la lovin “kan tlawm e” i ti ngam law law mai ang u. Engatinge heti em ema kan ram hruaitute leh kan officer liante hi an dawihzep tak mai le?
UNO-in kum 2007-ah Tualṭo (Mizo) te zalenna dar a vuak pawh ZORO tih loh chuan Politician, NGO, mipui mimir pawhin kan uksak tak tak lo. Kum 2002 Sept khan India P.M. A.B. Vajpayee khan “Punjab aṭanga India hmarchhak thlengin mi tuten emaw helai hi kan ram a ni tia UNO dan anga tharum ni lova zalenna an sual chuan India leh khawvelin kan dodal thei lovang” a tih te kha keini tana sawi niawm tak a ni. Tuman Pip e, Pup e kan ti hek lo.
India hnuaia state sum lokal ineiruk chhawk tel tel ringawt hi emaw kan ram hruaitu hote hian in thlakhlelh le? Mahni kea dinga hnam anga Mizote dinchhuah tir tumna nei hruaitu kan mamawh a nih ber hi. Ṭhenkhat phei chuan zirlai zinga nationalism sawite kan khap rawl nen, khua a var lo teh e.
Mizorama Chakma awm thei turte chu kum 1950-a lo awm tawhte leh an thlahte chauh an ni a, an vaiin mi 2000 aiin an tam thei lo, Autonomous District Council nei hrang tham an ni lo. Kum 2007-a UNO thupuan pawh kha India palaiin ṭha tiin ban a phar a nih kha. Heng chhui chian leh bawhzui hi ram hruaitu tih tur a ni, enge kan hlauh?
Tuna Tuikuk lak let leh tumna pawh hi India dan kalh a ni. Kan ministry leh official-ten a chhawmdawlna eiruk ve in thlahlel nge, engtiziaa lo phur ve ngawt nge in nih? Central YMA pawh High Court-a Pu Robert Hrangdawla hova kan thehluh copy pawh kan pek thlap kha tuman pip e, pup e an rawn ti chuang lo. Kan hnam hi kan ral thum a ni ber tawh lawm ni?
Political Party leh NGO-a hotute mawh a ni. A mihring chu kan la ral chiah lo nain kan rilru (moral) chu tihtlawmin a awm ta a nih ber hi. Ṭhalaiten thil hi zirching rawh u.
- Rualkhuma Hmar