Written by
- M Lalmanzuala

MAU RUA BAWK LE

Kan hotupa mau program hi amah leh a ‘chamcha’ te lo chuan a hlawhtlin kan ring lo va. A chhan pawh kan sawi tam ta hle a ni. 

ZPM Legislative Party secretary, Dr Vanlalthlana'n Horticulture Department, hemi chungchanga zawhna a zawh thu han  hriat aṭang phei hi chuan kan CM tih dan hi a mak lehzual a, sawi zawm leh deuh pawh a ṭul a ni. 
Horticulture Dept-in mau chi leina tur hi National Bamboo Mission (NBM) sum aṭanga dawn a nih thu leh sum an hman dan chungchangah hetiang hian zawhna a zawt a ni: 

National Bamboo Mi­ssion-in Revised Operational Guidelines, June 2019-a a tihchhuahah khan NBM  hnuaia mau lei leh buaipui dan tur kimchang taka tarlan a ni a. Guideline 10.2-ah ‘commercially important bamboo species for plantation  under the Mission, as identified after discussion with stakeholders are Bambusa tulda, B. bam­bos, B. balcooa, B. cacha­rensis, B. polymorpha, B. nutans, Dendrocalamus asper, D. hamiltonii, Thyro­­stachys oliverii and Melo­canna baccifera' tih a ni. 

Heng zingah hian kan CM mau pahnih, Dendro­calamus Brandisii leh Dendrocalamus Latiflorus te hi an tel ve lo va. Chu bâkah kan CM tih dan hi NBM-ina tual ṭo mau te chu chin uar ṭha tih thu a sawi nena inkalh tak a ni bawk. Eng guideline clause hmanga mau chi hi lei tur nge tih a zawt a. 

NBM emaw, Central lama Ministry/ Department emaw hnenah guideline pawna pawisa hman dilna thehluh a ni em tih a zawt bawk a. 

Certifying Agency chuan mau chîngtute enfiah tur tih chu en fiah a nih leh nih loh te, KVK kaltlanga mau ching duhte emaw, mau sangbawl tumte emaw training neihtir tur tih pawh neihtir an nih leh nih loh a zawt bawk a ni. 

Heng avangte pawh hian mau chin nan kan CM hian Central Sawrkar aṭanga pawisa a hmuh theih a rinawm lo va. Chuti a nih chuan kan budget pawisa a pawt pệng kual vel ang tih hi hlauhawm tak a ni. 

Hripui lệng do nana pawisa indaih lo ti-a, Vehbur khawn a, Sawrkar hnathawk hlawh batsak a, chutih lai renga a pawisa hmuhna pawh chiang nual lova, mi tam takin hlawhchham tura kan rinsak mau buaipuia a la phesek reng mai hi chu mi pangngai tan chuan hriatthiam theih pawh a  ni ta lo ve. Party mi duhsakzawngte contract pek a kalpui zel bawk nen. 

Ramri, Chakma leh Tuikuk chungchanga kan NGO-ten kawng zawh an huaihawt ṭhin te kha a ṭul lo kan ti lo va, mahse, a hlawhtlinna chu hmuh tur a awm ngai lo va. Hemi chungchang hi chu kan kawtkai, kan airport chheh­vela thil thleng mek leh thleng tur a ni a. A hnaivai bawka kan NGO-te hian duh lohna entirna kawngzawh te hi han huaihawt leh se, an hlawhtling mial zawk mai lo’ng maw? 

Meng reng bum theih an tih ang maia kan awm ṭhup ringawt mai hi chu a dik ber lo a ni lo’m ni?