Written by
- RE Ralte

INDIA SUPERHERO - PADMAN

Mi mak leh ngaihsanawm tak hi an rawn chhuak leh nawlh ṭhin. Chung zinga hnaivai deuh ber chu ‘Padman an tih mai - Arunachalam Muruganantham hi a ni. “America chuan Superman, Batman, Spiderman te a nei a, India chuan Padman kan nei e,” tia puangin an chhuang thiam khawp mai. A chhuanawm bawk a ni. 

A chanchin behchhanin film hmuhnawm leh hlawk tak ‘Padman’ leh Oscar Award dawng hial documentary ‘Period. End of a Story’ tih an siam tawh bawk. India sorkarin chawimawina sang Padma Shri a hlan tawh a, kum 2014 daih tawh khan TIME Magazine chuan ‘100 Most Influential People in the World’ a thlan zingah a lo tel tawh mai bakah Fortune Magazine-in ‘50 World’s Great Leaders 2019’ ah a hming a lo chuang ve vang bawk a. Mi namai chu a ni lo.

Lar chhan mak
He pa lar chhan hi a dangdai hle. Keinihovin ‘I thaibawih em mai,’ kan tih liam mai mai tur ang vel turah hian khawvel hriat a hlawh phah ta a ni ber mai. 

Chhungte zawnsak nupui a nei a. An inneih tirha a nupui laka inlak zei tum chuan a thi neih laiin pad a leisak a. A nupui chuan ‘Hetiang keiin ka hman chuan i nu leh i farnuten an hman ve a ngai ang a, chhungkaw budget-in a tuar hle dawn a ni,’ tiin a khap ta a. Chuta ṭang chuan hmeichhe tam zawkin an thla tin thil a lo thlen changin pawnchhe tumtel te an hmang mai mai a, a ṭhen phei chuan newspaper hlui te, hnah ro leh thingzai nawi hial pawh an hmang ṭhin tih te a hre ta zel a. Hmeichhe hriselnain a tuar ṭhinzia leh  India rama hmeichhia 90% ten pad pangngai hi an hmang pha lo a ni tih a han hre chiang lehzel phei chu sanitary pad man tlawm tak siam a tum ta ngar ngar a ni. ‘Hmeichhia an chak chuan ram leh hnam kan chak a ni mai,’ a ti. 

Harsatnaa paltlang nasa
Thil ṭha tak tih tum ni mah se harsatna a paltlang hnem a ngai hle mai. A thil tum leh vei chu tuman an ṭawmpui lo tih theih a ni. A tirin lapaw hmanga siam a tum ve ngawt a, a lo tih chi hlek lo a. A test nana a nupui han hmang zel turin thla khatah ṭum hnih khat bak test a remchang lo a. A farnute lah chuan an lo phurpui teuh si lo. ‘An zir ber a ni bawk a,’ tiin MBBS zirlai hmeichhiate chhin tir a tum leh engmah an sawi ṭha ngam bawk si lo. A tawpah phei chuan amah ngeiin test a tum ta a. Pad chu hmeichhia angin a ha a, football blader-ah kel thisen a thun a, pipe te reuhtein a kapah a zawm thla a, mi hriat lohvin thisen chu a hmet chhuak zeuh zeuh ṭhin a, chutiang chuan ni 5 chhungin a in test a ni. 

Miten an hriat chhuah meuh chuan hmeichhe ṭawm­kai lo nena awm duhdah vanga natna ṭha lo kai leh nula tleirawl thisen hip ṭhin ang tein a thang ta hial a. Rilru buai angin chhungkua leh khawtlangin an hria a. A nupuiin a haw san a, a nu ngei pawhin a farnute in lamah a tlan san hial a ni. 

Heng zawng zawng avang hian kum 5 chhung chu a chhungte nen an awmho lo a ni. Puih a tumna kawnga a hmalakna ni mah se a nupui nen pawh kum 7 leh a chanve an awm hran phah a ni. 

Hlawhtlinna a rawn thleng
Arunachalam Muruga­nantham hi mi kalkhat deuh chu ni ve awm a ni. Keinin ngaihtuahna pawh kan sen lem lohna thilah chhungte tuithlar pawh a tuar peih hial a ni a. A tira lapaw hmanga siam a tum mai kha a lo theih awzawng lo tih a hre ta a, far thing chi khat hman a ngai zawk a lo ni a. Pad atana hman theih tura duang chhuak tur chuan khawl cheng vaibelchhe 4 vel man a ngai tih a hre ta bawk. Thingtlangpa ve mai tan chuan tih theih rual a ni lo. Mahse beidawng duh hauh lovin aman a siamna khawl mawlmang takin a tuk ta a ni. 

A neih zawng zawng he thil atan hian a hralh zo vek an ti. Chu chu cheng sing 7 vel man turin a siam chhuak ta a. Khaw tina bun a, hmeichhiaten eizawnna atana an hman remchan nghal hi a tum a ni a. A khawl hmanga pad an siam hi dawra an zawrh pangngai aiin a let 5 velin a tlawm zawk a ni. 

Sum bawihaha tang duh miah lo
India Superhero Padman-a ngaihsanawm em em chhan chu sum bawihah a lut duh miah lo hi a ni. A khawl siam chhuah hi sum siamna hmanrua atan hmang duh se chuan mi hausa tawntaw a ni thei daih tawh ang. 
Amaherawhchu, mi­dangte, a bik takin hmei­chhiate, ṭanpuina turin a ti tlat a. Hmeichhe ‘Self-Help’ group kaltlang lo chuan lei pawh a phal lo. A khawl siam hian ram 27 a thleng tawh a sapram lam mite pawhin an leisak a, Massachussets Institute of Technology (US) ah te hial an dah tawh a ni. 

Kenya, Nigeria, Bangla­desh, Sri Lanka-ten an order mek zel bawk a, ram changkang mek 106 thleng pha turin hma an la mek.  India ramah pawh state 29 zinga 23-ah bun a ni tawh. Senso tlem thei ang berin hmeichhiate mamawh ngawih ngawih hi neihtir a tum a ni ber: “Sum leh pai kan um chuan hringnun mawina kan hmu thiam tawh ṭhin lo; ka pawisa pawh hi ka hmalamah ni lovin ka kekawr hnung ipteah ka ak ngat a ni. Ka thiltih zawng zawng hi midangte ṭanpui nan a ni,” tiin huai takin mi hmaah a sawi miah miah mai ṭhin. 

Mi ropui
Muruga hi thingtlang pa mawl ve angreng tak, pawl 9 zir chhuak lo; Coim­batore, Tamil Nadu a awm ṭhin a ni. Mahse, tunah chuan Oxford University, Harvard University, Stanford University, Indian Institute of Technology Mumbai & Madras, Indian Institute of Management Ahmedabad & Bangalore, Birla Institute of Technology and Science, leh zirna hmun dang dangah te thusawiin an sawm chamchi tawh mai a ni. Saudi Arabia lal te, Bill Gates-a te, Fortune 100 company hotute, World Bank Chairman te nen dawh­kan khat an kil ho ta fo mai. 

A hnathawh avang hian mi 1,10,000 leh thingtlang hmeichhia tam takin eizawnna an hmuh phah a, hmeichhia maktaduai 45 ten sanitary pad an hman phah tawh niin an sawi. A tum ber chu thingtlang hmeichhiate tihchangkan leh India rama hmeichhia zawng zawng pad thianghlim leh man tlawm hmantir a ni reng. 

Tamil Nadu state bikah phei chuan a chanchin hi Class XII zirlaiah a chuang vang mai a ni. Nupui duatah chuan ti fuh pawl tak a ni hial awm e!