Written by
- Mahmuaka Chhakchhhuak

COVID MAWHPUH VEK NGAWT SUH

March thla aṭangin Covid-19 hripuiin min hnaih ṭan a, kan khawsak phung a rawn tibuai ṭan ti ila a dik awm e. Mipui nawlpui aṭanga sorkar hruaitu ber ber thlenga kan lo inpuahchah lâwk loh avangin kan theih ang ang leh thiam dan danin kan inbuatsaih ṭanin kan inveng ṭan a, a ṭhen laiah thupek piah lama khauh taka kaihhruaina kenkawh a nih laiin a then laiah an lo thlahdul deuh bawk a, hmun ṭhenkhatah duty-te thawhpui ṭhat a nih em em laiin hmun 
ṭhenkhatah duty zawkte chuan thil sual an tih avangin man an tawk bawk a. April thla phei kha chuan sorkar order chhuak tawh kha WhatsApp group pakhat vanga tihdanglam a nih hial kha maw le. He Covid-19 hi a ngeiawm tak zet a, mipui vantlang tan leh sorkar lam tan pawh zir chawp vek a ngai tlat a, nunna a suat theih tlat avangin ngaihven loh theih a ni bawk si lo. Chutiang boruak chu hrang hrangin min chenchilh reng chung chuan July kan lo chuangkai leh der ta mai le.

Kan hripui leng chuan nunphung a tibuai ngei mai a, eng tia rei nge a len dawn a, eng tik thleng nge min tihbuai dawn tih lah chu a hriat bawk si loh avangin kumin hi a awh tluan mai thei a, kum 2 lai emaw a aia rei pawh a awh mai thei bawk a ni. Engpawhnisela, Zoramin March thla aṭang khan kan buaipui ṭan tawh a, tunah July kan chuangkai tawhin kum chanve dawn lai chu a lo ni ta reng mai. He Covid-19 vanga kan khawsak buai dan leh kan khaihlak dan chu sawi ngai loin mitinin kan hre vek awm e. Mi rethei ber aṭanga mi hausa ber thlenga kan buai chhan a nih avang leh khawpui leh thingtlang kan buai vek avang hian he hripui vang hian tumah kan inthliar thei hauh lo ang. Kan theih dan danin ei leh bar zawnna kawngah kan ngaihtuahna hman a ngai a, sum nei deuhte tan pawh lei tur a awm ngawt bik chuang si lo. Nitin inhlawh chawp tan phei chuan he hri leng hi a ngeiawm lehzual a, a thinrimthlak tak zet a ni. Zirna lam leh Sakhuana lam thlenga a nghawng vek avangin a pawi a, ngaihtuah chian ngial pawhin a pawi a nih hi. Nimahsela kan tihtheih engmah a awm chuang si lo a, kan theih chhun chu hri leng chunga kan khawsak buai lohna tura kan theih dan dan anga hmalakna a ni mai. 

March/April velah kha chuan kan chiai ta-lang khan ngaihtuahna fim pawh kan hmang hlei thei lo mai thei a, kan khawsak a lo buai deuh a nih pawhin a awm viau tho e. Nimahsela, vawiin thlenga khawsak kan la buai reng fo a nih chuan keimahni dik lohna zawk a ni thei ang. Nitina inhlawh ṭhin mi kan ni emaw, mahni kutkawih hmanga ei zawng mi kan ni emaw sorkar/company hnuaia hnathawk mi kan ni emaw pawh ni se la, hei ni 100 chuang Covid-19-in min chimbuai tawh avanga Covid-19 chim rengna hnuaia khawsak chu thiam tawh tur kan ni. Kan eizawnna ber chu a khaihlak phah ngei ang. Kan sum leh pai lak luhna ber pawh a ping mai thei e, nimahsela, chutia kawng a pin avang chuan kan thu thluang mai thiang ngawt lo. Pathianin hriselna ṭha min pe a, kut leh ke, fuke kimin min pe a, ngaihtuahna hmang thei turin thluak ṭha tak min pe bawk. Heng Pathianin thilsiam dangte aia mihring ropui taka min din chhan hi kan hmang ṭangkai tur a ni dawn lawm ni?

Zinga hma taka tho ṭhin kha Covid-19 vangin i thawh tlai phah ang a maw? I fate nitin school kal ṭhin kha Covid-19 vangin an kal thei tawh si lo a, Inah games an khel mai mai zawk ang maw? A teuh lo mai. Covid-19 vangin pawn chhuah a rem loin pawn lama hnathawh a theih loh pawh a ni mai thei e, i zing thawh hun tihdanglam phah kher suh. Hma takah tho la, pawn chhuak kher loin inah tihtur zawng mai rawh. Chutia tih tur i hre mai lo a nih pawhin lehkhabu chhiar rawh. Lehkhabu tih vangin thawnthu bu leh eng emaw kher pawh a ngai lo. Bible i kawl lai kha chhiar mai rawh. Bible chhiar hian thlarau nun a chawm mai piah lamah mihringah finna nasa tak a pe ṭhin bawk a nia. Nitin bung khat tal chhiar ziah han tum phei la chuan a hlawkna i chhar hrim hrim ang tih ka tiam ngam a che. Social media lama kut hlei viaute hian mi tam berah hi chuan hlawkna a pek aiin an hun hlu tak a paihsak zawk a nia. WhatsApp group-a tu tute emaw nena fiamthu thawha nuih uar uarte hian duh aia rei hun hman a awl fo ṭhin. 

Chhungkua ang pawhin sawi ila, he Covid-19 hian min tihbuaina chu a awm ngei ang. Nimahsela nitina intihbuaitir erawh a rem kher lo ang a, Covid-19 hripui nena hun hman thiam kan tum mai tur a ni. Fate zawng zawng nena nitin zantin mai ina awm ṭhup ṭhup a lo ngai ta a nih pawhin nitin vawi khat tal chhung inkhawm han nei thung ila. Chhung inkhawm nei ngai lo tan chuan a har mai thei a, nimahsela kristian chhungkua nih ve bawk chuan kan tihmakmawhah ngai zawkin tihluihna nen pawha kan tih hram hram a ṭha. Chuti taka hlawkna awm loin a hlawkna kan hre mai lo a nih pawhin discipline hnuaia chhungkua kan awm hrim hrim pawh hlawkna pakhat a ni tho tho. Shillong kan awm laia kan zirtirtu pakhat chuan class-ah an chhungkaw chanchin a sawi zauh zauh ṭhin a, a sawi pakhat ṭha tih deuh ka neih chu ‘kan fate nen hian an ngaihzawngte chanchin hi kan sawi ho ṭhin’ a tih kha a ni. Chutiang em em chuan keini chuan kan thei lo a nih pawhin nu leh pa tan chuan fate kawm ngeih theih hi a hluin a ṭha ngawt mai. PL Liandinga’n kum 1983 vel lai daih tawha a ziak mah ni se la, tun hun pawha ṭangkai tak tur la ni reng hi he Covid-19 chimbuai reng karah pawh hian vawng reng ila kan hlawkpui ngei hian ka ring a ni - ‘Kan kuta hmanraw awmsa reng hman thiam hi a pawimawh khawp mai. Chumi kalhlena hmanraw dang va dap va dap hi thluak sawi zawi hma chuan thil awmze nei lo tak a ni duh khawp mai. Kan kuta hmanraw awmsa reng, englai pawha kan ban phak hun hi pawimawh deuh a ni’.