I khualzin kawng tinuamtu pathum te

Kumin 2022, January ni 1 khan khawvelah hian mihring 7,868,872,451 vel awma chhut a ni a, Pathianin a anpuia a siam te vek kan ni. Pathian themthiamzia chu hetiang zozai a siam te hi tumah inang reng kan awm lo. Pathian themthiamzia hriatpuitu rilru lam zirmi te pawhin ‘Mihring hi tumah inang kan awm lo, phir te ngei pawh an inang lo’ an ti.

Lemziak thiam pakhat hi hmeichhe lem 1000 vel ziah tir ila chuan a inang fur maithei. Mahse kan Pathian, engkim tithei erawh chuan hetiang zat mihring a siam a, thi tawh zawng zawng nen pawh huam telin, tumah inang reng kan awm lo. Kan pianhmang a inan loh ang bawkin kan rilru puthmang leh sukthlek pawh a inang lo!

Chutih rualin rilru ṭha lo, mi beidawng leh rilru sual pu tlat an awm thung. Hetiang mi, misual kan tih leh thinchhe tak, mi beidawng leh nunrawng kan tih te avang hian nun hi a nawm loh phah ṭhin. Misual pakhat chauh avang pawhin chhungkua, khawtlang leh nitin hnathawhna thlengin buaina a chhuak thei a. Chutiang harsatna laka kan lo ziawm hlauh takin hunawl hmang ṭangkaiin ‘Khualzin kawng tinuamtu pathum’ chauh kan tarlang ve ang e.

1. Huat nei suh: I nun tihlimtu, i khualzin kawng zawh tinuamtu atana pawimawh em em chu ‘tumah haw suh’ tih hi a ni. Kan khualzin chhung hi a rei lo. Kum 100 dam thleng phei chu kan tam lo lutuk. Kan khualzinna khawvel reilo takah hian midang huatna hun a awm lo, midang huatna hun insiam duh suh. Mihring kan ni a, famkim lo kan ni alawm tia mahni inthiam chawpa midang huat te pawh kan nunphung pangngaia bet tel tir tum a ngai lo.

Ni khatah darkar 24 a awm a, darkar 5-8 vel kan mu a, thil ṭha tihna hun hi kan ngah lo a nia. Mahni hna ṭul kan han thawk hmasak phei chuan midang tan hun kan ngah lo. Kan hun ṭha neih tlemte hi midang huatna hun atan chuan a uiawm lutuk. Dam rei i duh a, khawvel zin kawng nuam tak i zawh zel duh a nih chuan insiam ṭha vat la midang huatna hun insiam suh. Hlim taka hun hman kha i dikna chanvo a ni a, chumi nei tur chuan rilru dik pu tlat la, midang haw suh ang che.

2. Tu nen mah in khaikhin suh: I khawvel khualzin kawngah hian midang nih tum suh, nangmaha ṭha ber kha lan chhuah tir la, chutiang tur chuan theihtawp chhuah ṭhin ang che. Pathian hian inang lo vekin min duang a, midang dinhmun awh a, nih tum chu a hahthlak lutuk, tum duh suh. Pathianin a duh ang taka a siam i ni a, ṭhatna tam tak a pe che a, chu chu lan chhuah tir la, midang tan hmuh theihin chhawp chhuak la. I hmuh leh i tawh apiang te kha i hmuh tawpna ber a ni thei tih hriain nangmaha ṭha ber kha chhawpchhuah sak tum tlat ang che. Chutiang mi tan kan khawvel khaulzin kawng hi a hreawm tak tak thei lo.

3. Lungngai suh: I khualzin tizangkhai theitu chu ‘Lungngaih loh’ a ni. I lungngaihna a kian ni kha i tan nun thar lo her chhuahna ni zel a ni. Famkimlohna khawvelah kan awm a, lungngaihna te chu kan nuna bet tlat tur alawm ti ngai suh. Lungngaihna hi chu kan siam chawp mai a ni. I nunah harsatna a lo thlen chuan a pumpelhna kawng dap thuai la, lungngai reng duh miah suh. I lungngaih hun apiang kha sualin a hneh hun che leh i hnungtawlh hun a ni thei - lungngai duh reng reng suh.

- Darṭhakunga Ramhlun Venglai