Written by
Hera Ralte

FOURLANE BUAINA (A ṭobul aṭangin aw)

Hriattur pawimawh hmasate :-

** May ni 27, 2020-ah Land Revenue & Settlement chuan NH 6, Vairengte - Sairang (111 kms) chu ‘Frozen’ a nih thu a chhuah a, hei hi thuchhuah hmasa ber a ni. Hemi hnu hian NH 306 te pawh huam tel lehin Notification te chhuah ṭhat leh a ni.

** November ni 11, 2020-ah Forest Department chuan Fourlane alignment-in a paltlang turah hian Forest land a awm thu General Manager (P), PMU Seling-ah map nen a thawn.

** Kum 2020 kum tawp lam aṭangin kawng kalna tura ram awm te Survey neih ṭan a ni a. Kum 2021-ah CALA-in ram neih dan Survey aṭangin 3A Notification a chhuah ṭan a; hemi zulzui zel hian 3D Notifiation te chhuah chhunzawm zel a ni a; 3G Estimate te siam chhoh a ni ta zel bawk.

** Vairengte - Sairang inkar hi Package hrang hrangah ṭhen niin, Survey neih tawh chin leh 3A leh 3D Notification chhuah tawh chu Vairengte - Chhimluang (Package 3), Chhimluang - Kolasib (Package 4), Kolasib - Sethawn (Package 4), Sethawn - Kawnpui (Package 6) te an ni.

** Package 3, 4 & 5 te hi 3G Estimate thehluh tawh a ni a, Package 3 (Vairengte - Chhimluang) inkar chu kumin July thla khan pawm a ni a, Approval hmuh hmasak ber a ni.

** Package 3 leh 4 tana Award (Compensation) tur hi puan tawh niin, CALA leh General Manager (P) NHIDCL te Joint Account-ah July ni 27 khan dah a ni a; heta Award tur pawisa awm tawh zawng zawng hi cheng vaibelchhe 140 a ni.

** Kumin August thlaa NHIDCL-in CALA Kolasib hnenah lehkha a pekah chuan Package 3 & 4-a 3G Estimate chu Competent Authority of NHIDCL chuan a pawm tawh tih hriattir rualin, Package 5 & 6 erawh approval ala awm lo tih thu a inziak.

** He lehkhaah tho hian Roadside Reserve Forest, Inner Line Forest leh Deemed Forest 229.663 Ha. laia zau chu Forest Clearance a ngai tih a tarlangin, zangnadawmna pek a nih hma hian heng Forest land te hi vawi khat tal a tihchianna nei turin a ti bawk.

** NHIDCL hian kumin July thla tawp khan Forest Department-ah Package 3 & 4 tan Forest Clearance dilna a thehlut.

** Package 3 aṭanga 6 inkar (Vairengte - Kawnpui) huam chhung­ah hian ram neitu 1735 awm mekin, heng zinga 1109 chu VC pass a ni.

** August ni 17, 2022-ah Land Owners Association (Package 3 - 6) te hian Press Conference an nei.

** August ni 19, 2022-a Principal Secretary GAD Meeting chuan Non-Forest Land ni lo te thlang chhuakin, Land Value tel lovin Award hi sem turin a ti.

** Tunah hian Package 3 & 4-a Forest Land ni lo ram neitu mi 34 te hnenah Award hi pek fel an ni tawh.

BUAINA BUL TANNA :-
Gauhati High Court Single Bench-in January ni 21, 2021-a Judgement Order alo chhuah tawh, Reserve Forest area chungchang nia an sawi chu kumin July ni 18 khan a rawn suspend leh a. Hei vang hian Forest Clearance a ngai tih pawh NHIDCL hian CALA hnena lehkha an pekah pawh an tarlang.

Ram neitute chuan hetianga Roadside Reserve Forest-ah Net Present Value (NPV) te NHIDCL-in an chhunluh a ngaih si chuan an ram hlutna - compensation an lak tur a heu ṭhen dawn niin an ngai a; Forest Department chu 3A leh 3D Notification chhuah laia eng thu mah nei si lovin, Zangnadawmna a awm veleha chuh ve-ah an puh.

Forest Clearance ti tur hian NHIDCL chuan Forest Department-ah Reserve Forest leh Deemed Forest (Forest Planta­tion hmun) area chin tichiang turin a zawt a, Forest Dept.-in a chhanletna aṭangin Forest ram hi enfiah (verify) turin GAD chuan hriattirna a pechhuak leh a ni. Joint verification hi nei tawh mahse he thu ziah lai thleng hian report ala chhuak thei lo thung.

Hetihlai hian Packge 3 & 4 tana Award puan tawh leh Pass te thehluh vek tawh a nih lai a, Land Value tel lo pawha zangnadawmna sem mai tura tih a nih lai hian sem ala ni ta lo chu ram neituten an hrethiam ta lova; a thlen theihna apiangah thlenin, Road Block te hial an tum ta a ni.

FOREST CLEARANCE:
Forest land tichhe tur hian Forest Clearance hi a ngai. The Mizoram District Council (Forest) Act 1955 chuan Vairengte - Sairang inkar National Highway kawngpui dung 800m zeta zau chu Roadside Reserve Forest-ah alo dah a; hei bakah hian Inner Line Reserve Forest pawhin Bilkhawthlir thleng a huam nghe nghe. He Act hi siam ṭhat emaw, tih danglam emaw a nih loh avang hian tun thlengin ala nung reng a ni.

He Clearance hi an neih loh chuan Forest Department hian hna thawhtir hi an ngam lova, Environment Activities ten an khin vaih chuan chhuanlam siam tur an nei dawn lo.

THUMUM A AWM THEI LO :-
Minister leh Kolasib District chhunga MLA te nen pawh meeting an nei tawh a, Forest Reserve ṭhiat tur hian State Sawrkarin thu a neih miau loh avangin thumum a awm thei lo. Tun dinhmunah hian PIL lut palh ta se, Reserve Forest chhungah Mizoram Land Revenue & Settlement-in encroachment an siam tihna a ni ber.

Hetiang a nih avang hian GAD Meeting chuan Forest Reserve huam chhunga Settlement area (mihring lo chenna/ awmna) te chu a tihchianna tur Document rintlak tak nen Forest Department-ah thehlut a. Central Competent Authority hnenah chung hmun te chu Forest Reserve a ni tawh lo tih theihna tura thlen turin tih a ni ta tawp a; a hlawhtling ang em tih erawh a hriat loh. Competent Authority hi Supreme Court pawhin Reserve area ti Dereserve tura Judgement siam nana a thuthlukna a lakna a ni.

NHIDCL TAN ZANGNADAWMNA
PEK NGAM ALA NI LO :-
Mimal ram lak tur chin tifel angin an inngai a, Forest Reserve area te nen alo inthuah tak avangin Forest Clearance a ngai leh ta bawk. NHIDCL tan chuan heng ram lak tur chin hi felfai taka tihfel a nih phawt loh chuan harsatna awm thei ala nih avangin Zangnadawmna hi pek a, hnathawk ṭan tura ram leifel mai a ngam awm ta lo.

Forest Reserve huam chhung vek a ni e tiin NPV pe-in, Forest Clearance tifel vekin hnathawk ṭan dawn se, Revenue Department-in Valid Pass an lo pek leh VC Pass nei ram neituten an dang dawn tho. Hnathawk tura chinfel nghal an duh chuan NPV leh CA Fund bakah ram hlutna pawh an seng kawp ngam a ngai tihna a ni.

TLIPNA :-
A tir phat aṭangin Zangnadawmna a awm thei dawn tih hriat a nih veleh Revenue Pass buaipui chuk chuk te, VC Pass-ah Land Value a sang thei lo tih hriaa ram enkawl ngai loh leh ngaihsak lohah thlai phun te, luah miah loh tur tih hriat renga In sa thar te, ram ruak a ni tih hriat ruala VC Pass siam te leh compensate lakna tur ram a ni tih hriat avanga hralh/ lei te pawh an awm tih hriat a ni a; hei erawh Kristian te chuan an ti lo turah ngai ila.

Hetiang harsatna chinfel harsa si a awm lai hian a fel theih dan awlsam ber chu NHIDCL hian Forest Clearance hi tifel thuai se tih a ni ber a; hemi zawhah hian ram neituten Zangnadawmna chungchanga harsatna an tawk a nih chuan Pass an neih vek tawh tho avangin Court-ah kal leh mai se a tha ber ang. Pawimawh hmasa ber nia lang chu hna thawk thei tura NHIDCL-in tihfel ngai an tihfel hmasak a ni a, chumi aia thil harsa zawk kan buaipui dawn a nih chuan Project hun a tawp thei mai ang.

Thil phut tih hlawhtlin ngiat avanga chak lakna kawngpui pawimawh danpin hi thil tha ber a ni hauh lova; Nawrh leh lungawilohna lantir fo pawh hi a chinfel dan ṭha ber chu a ni lo. Kaladan Multi Modal Transit Transport Project hnuaia kawngpui sialin a paltlang ram neitu te lungawilohna te pawh hi a chingfel thei tu tur court lamah kal mai se tih hi rilru-ah a lo awm.

Fourlane tur ram neitute pawhin Road Block neih an tum chungchangah pawh ram neitu, zangnadawmna dawng tur te hnenah Road Block huna senso tur pawisa an khawnkhawm niin a hriat a; heng pawisa khawnkhawm te hi midang tana harsatna siam zawnga hmang lo hian Court kal nan hmang ta hlauh se a fuh zawk mai awm mang e, tih te rilru-ah a awm.

- Hera Ralte