MAWL LUAT VANGA KUHVA SUMDAWNNA HRETHIAM LO KA LO NI E
Social media-a ka thu post pakhat avangin kuhva rah hmanga Myanmar ram kaltlanga sumdawnna chungchang mawl luat vanga hrethiam lo, midang huphurh nia min ngaihna thu hetiang hi a ni.
"Kuhva sumdawnna hi sual buru anga ngai tlat pawla mi i nih chuan, balance of trade a kan tana pawi zawk bungraw danga sumdawnna hi haw tel ve law law rawh. Kuhva sumdawnna hi chuan kan ram economy-ah balance of trade a Kan heuna an tikiam hret zawk. Mawl luat vanga smuggling awmze chanve chauh hre ho hi in hnawksak khawp mai. I in chhungah khan Burma ațanga lokal thil pakhat tal a awm ang a, kha khan sum rawn let leh a siam miah lo, i sum kha, Mizoram sum kha a bo pil hlen daih. Vai ho leh Kawlho insumdawnnain Mizoram a hrut a, chumi zarah chuan kan mi leh saten hlawkna an lo tel ve chauh a ni zawk. In hriatna zim ang ang hian mi hlawkna apiang in sawichhia a, drugs smuggling dona lama in chet erawh hriat tur a awm lo."
Hemi chungchanga ka chhanna chu hetiang hi a ni e:
BALANCE OF TRADE:
Balance of trade hi ram pakhatin ram dang ațanga a ram chhung mamawh bungrua leh chakkhai chi hrang hrang a lakluh (import) hlutna leh ram chhung thil siam leh thar chhuah ram dang hnena a hralh chhuah hlutna hun bituk chhung kum khat, thla 6 chhung etc inthlauhna hi balance of trade a ni - trade balance an ti bawk. India te ang ram dang hnena a thil thar chhuah, siam chhuah hralh (export) hlutna aia ram dang ațanga mamawh lakluh (import) hlutna tam zawk hi trade deficit a nih laiin China ram te ang ram dang ațanga an lakluh aia an thawn chhuah tam zawk hi trade surplus a ni.
Balance of trade a rawn sawi hi eng sawi tumna tak nge ni ang maw?
Kuhva sumdawnna Zokhawthar kal tlangah hian dan anga kalpui a nih loh avangin balance of trade nghawng thlen a hnekin Mizoram chhunga kuhva chingtu tam takte mang tiangtu leh an kuhva thar chhuah te hralh hleih theih loha siamtu a ni. India dan pawisa loa kuhva sumdawnna mi tlemte inhnamhnawih te hian nge Mizoram chhunga khaw tam taka Kuhva chingtute thar chhuah hralh theih loh hian Mizoram State economy a nghawng nasat zawk ang le?
Hachhek bialah hian kum 15 chuang zet chu kum tin Rs. 10 crore aia tam an kuhva hralhna sum an dawng tawh a, kum 2019 - 20 chhung khan Rs. 14.1 crore man an hralh leh. Kum 2021-22 chhung hian Rs 20 crore an beisei laiin kuhva smuggling hian a rawn vaw chhe ta hle a, kumina an thar chhuah pawh an hralh hlei thei lo a, mangangin an rum mek a ni.
KUHVA SUMDAWNNA :
Indonesia, Vietnam, Thailand ram ațanga Myanmar kaltlanga Moreh leh Zokhawthar kal tlanga India ram ril zawka kuhva rah (aceranut/ betelnut) hmanga sumdawnna hi India ram danin a phalsak loh avangin dan kalha sumdawnna (smuggling) dik tak a ni.
Kuhva tawlha sumdawngte hi dan kalha sumdawng (smuggler) dik tak an ni.
Ministry of Home Affairs, Government of India in 13.11.2019 khan Manipur leh Mizoram Chief Secretary te hnenah lehkha thawnin kuhva rah leh thing hmarcha rah lolut țhin titawp turin a hrilh. He lehkha hian dan phal loh sumdawnna (smuggling) a ni tih chu a sawi e.
"Local traders of Mizoram are operating as conduits between mainland traders in India and traders from Myanmar in the transportation through Indo Myanmar border. The goods are shown as local produce of Mizoram where transit is issued by Mizoram Agricultural Marketing Corporation Limited legalizing the arecanut and pepper as produce of Mizoram. In this regards, reports from various news portal describing the modus operandi of smuggling is enclosed which is self explanatory.
Government of Manipur and Mizoram are requested to take measures to curb the illegal trading of arecanut and pepper into India."
'Mawl luat vanga smuggling awmze chanve chauh hre ho' ni lo leh mawl lo deuhin smuggling an tih hi eng tak ni maw?
Kuhva rah (arecanut/ betelnut) hi chhiah - Custom Basic Import duty 100% chawi ngai a ni. Social welfare surcharge a awm lo thung a, IGST 5% chhut telin 105% tax chawi ngaihna a ni.
India leh Myanmar ram te hi Least Develop Countries te inremna dungzuia Duty Free Tariff Preference (DFTP) hnuaiah Kuhva rah bik hi 60% chhiah awl (exempt) theih a ni a, hemi dungzui hian Basic Custom Duty chu 40% (100 - 60 = 40) a ni.
Central Board of Indirect Tax & Customs (CBIC) Notification 29/10/2021 thu angin Kuhva rah bika tariff rate chu metric tone khatah US dollar 5,252 a ni. Tun dinhmunah Myanmar ațangin kuhva rah hi dan dik tak hnuaiah lalut dawn ila Rs. 434.76 hi duty chawi ngai a ni. ( $ 5,253 ÷ 1,000 x 82.78 = 434.76). A hmuna lakna hi eng anga tlawm emaw man nei lo hial emaw a nih pawhin kg khatah Rs. 434.76 chhiah chawi ngai a ni.
Khawvelah kuhva ching leh thar tam ramte hi phuah chawp hleih theih a ni lo a, thil hlawm lian thar chhuak leh siam chhuaktu ram hi Global market-ah thup theih a ni ngai lo. Myanmar ram hi kuhva thar chhuak tam ram a nih loh avangin a thar chhuaktu ram tihchianna lehkha (Country of Origin certificate) awlsam takin a pe lo ang. Hetih lai hian Mizoram Sorkar hnuaiah hetiang certificate hi tunge lo pe mai tih pawh Ministry of Home Affairs lehkhaah sawi a nih hi.
India Sorkar-in Central Board of Indirect Tax and Customs notification ang thlapa Kuhva sumdawnna hi kalpui a nih loh thu leh khap tura thu pek zawm hreh leh haider lui zawk chu an awm niin a lang.
Nikum tawp lam ațanga heng kuhva smuggling in Assam ram a paltlang theih loh hnu leh tun dinhmuna Mizoram chhunga drugs a hluar chakzia te hi khang kuhva bag tam tak karah khan man lohin a him a ni ang tih hi rinhlelh loh rual a ni lo. Champhai district a kuhva tawlhna kawng ruk 30 chuang awm hian eng chen chiahin nge environment a tihchhiat ang?
He kuhva smuggling vanga hlawk thut leh hausak thutin a nghawng tam tak zingah zirna leh thiamna ngaihnepna a thlen hian eng chen takin he hnam tana pawi ni ang maw?
- Huna Kawlvawm