Aizawl khawpui hmasawnna tur
India sawrkar hian thingtlang leh khawpui lam tih hmasawna tih changkanna tur hian hma a la nasa a. Tui in tur ṭha leh hnianghnar zawka kan neihna tur te, in leh lo ṭha neihna tur te, zun leh ek thehthangna ṭha leh hrisel kan neihna tur leh thil dang dangah hma a la a ni.
Tun ṭumah hian Ministry of Housing and Urban Affairs, Govt. of India-in khawpui bik tana hma a lakna ṭhenkhat thlurin ka hriat ve chin thil tlemte chauh han tarlan ka tum a ni. Chutah chuan programmes leh Scheme hrang hrang Smart City te, Swachh Bharat te, Urban Transport te, NERUDP te, AMRUT te, Rajiv Awas Yajona leh thil dang tam tak a la awm a. Chung hnuaiah chuan state hrang hrang leh UT zawng zawngin sum namen lova tam senga hmalakna kalpui mek a ni a, Review Meeting pawh October 26, 2017 khan Union Housing & Urban Affairs Minister Hardeep Singh Puri hovin Guwahati-ah neih a ni.
He Review Meeting-a North-East Minister-te leh officer lian awmkhawmho hmaah Mizoramin North-East state zinga kan tih ṭhat chungchuanzia Union Minister-in sawia a pholan thu, chanchin thar lamah kan hmuh kha. UD&PA Deptt. te, PHED, PWD leh SIPMIU te pawh a ni ang an hmalaknain fak leh chawimawi an hlawh. Khatiang hmalakna zingah khan a lam tawia AMRUT an tih mai, Atal Mission for Rejuvenation and Urban Transformation hnuaia hmalakna hi tawitein lo thlir ila.
Amrut mission hian India rama khawpui lian mi nuai khat awmna khawpui zawng zawng leh State leh UT-ten khawpuia an lo chhal ṭhin a vaiin khawpui 500-ah hma a la mek a. Chung hmalakna atan chuan kum 5 chhunga hman turin cheng tluklehdingawn singnga (Rs. 50,000 crores) ruahman a ni a. He hmalakna hian tui in tur ngaihtuahna lam te, zun leh ek thehthang dan ṭha zawk neihna atan te, tuihawk leh tuichhe luanna (drainage) lam atan te, mihring chet velna kawng leh a vel, lirthei kalna leh dinna leh bungraw lakvelna (urban transport) lam te, leh park leh khawpui chhunga intawllena tur leh hahchawlh theihna tur hmun thawl nuam siamna thlengin a huam vek a ni.
Kan Aizawl khawpuiah hian fur a lo niha ruah tam deuh a sur apianga lei min, lei tlahniam leh tawlh te, chenna in chim/ chhia te kan tawk fo hi a pawi hle. Hetiang hlauthawnga mut mu tuah thei lo tam tak kan awm ṭhin a ni.
Hetiang chhiatna hi a kuma telin a pung ta emaw tih mai tur pawh a ni. Heng hi ruahtui leh tuihawk luanna mumal lo hian a ti punlunin a chhan bulpui ber zinga pakhat chu a ni ve ngei ang. Tin, kawng ana in neitu tam tak hian an rama tuihawk luan liamtir an phal lovin an lo in ping zel bawk si nen kalkawngah a luang dul dul ṭhin a ni.
Thil pawimawh ta em em chu tuihawk luankawr hi tlang sang laia inṭanin hmun chuanhnuai ber thlenga mumal taka tuihawk leh kan thli luanna tur tuiluankawr ṭha siamna atana ruahmanna (Master Plan) tluantling siam a pawimawh takzetin ka hria. Tuna kan dinhmunah hi chuan khawi lai laiah emaw chuan tui luankawr hi kan han siam a, nimahsela, a tluantling ta ṭhin lova, chuvang chuan veng chuanhnuai lam tan chuan harsatna siamtu leh an buaina a ni thei fo ṭhin.
Central lam pawhin an fak leh duhsak kan hlawh mek a, Smart City hmalakna leh AMRUT hmalakna aṭang hian a siamna tur sum leh pai chu thuneitute hian ruahman sela chuan kawng a awm thei dawn lawm ni ? tih hi ka ngaihtuahna a ni. AMRUT bikah hian Apex Committee vawi 18-na October, 2017-a neihah khan Mizoram tan drainage atan Rs. 8.57 crores min approved sak ve a; a beitham deuh riauvin ka hria.
Kan tlang ram nih pui Uttarakhand tan chuan Rs. 25.50 crore zet an pawm a, Himachal Pradesh-ah Rs. 13.73 crore, W.Bengal-ah 255.60 crores. Apex Committe hmalamah khan Nagaland Rs. 29.24 crores leh Arunachal Pradesh-ah Rs.30.00 crores an lo pawm tawh bawk. Heng hi State Annual Action Plan (SAAP) siam aṭanga tih fel niin a lang.
Hei hian tui luankawr pawimawhna a tilang a, DPR siam hun lai hian kan ngaihtuah tawk lo deuh ṭhin niin a lang. Kan kawngpui sirah te hian tui luankawn inkhuh fel thlap mai, motor pawhin a rah ngam khawpa ṭha te hi kawng dung tluan mai hian nei ila. Veng chuan hnuaiah chuan link-drain kan tih ang hi a khuhna ṭha tak nen nei turin ruahman ni ta se. AMRUT hnuaia ruahmanna lo siam tawh hi tih belh a remchang tawh lo a nih pawhin Smart City lama ruahmannaah tal hi chuan tihdan ngaihtuah ni se. Smart City atana hmalatu turin Special Purpose Vehicle (SPV) din tura hmalak a la ni mek chauh bawk a.
Tin, traffic jam avanga kan harsatna hi ngaihthah chi a ni tawh lo bawk. Tuna AMRUT hnuaia Urban Transport-a kan sum hmuh tur chu Rs. 5.00 crores chauh a ni. Lirthei intlanchhawk mek hi chu he harsatna chin felna tluantling tur atan chuan a rintlak lo ang. Fly-over te, parking ṭha leh mumal zawka siamte kan mamawh khawp mai. Kan khawpui laili lai bera awm Assam Rifles ramte pawh hi heng chinfelna atan hman ṭangkai theih a ṭul!
India ram khawpui lian hrang hranga motor kawngpui awm zawng zawng leh lirthei chi hrang hrangin hmun a luah zau zawng an zirchiannaah chuan lirthei hrang hrang hian hmun an luah zau zawk daih mai zel a lo ni a. Kum 1981 khan kawngpui awm zau zawng let 1.9 (a let hnih ṭhelh) a lo ni tawh a; 2001-ah phei chuan a let 7.75 lai a tling a ni. Hengah hian road accident pawh a lo tamin a pung hle mai : 1981-ah 1,60,000 leh 2001-ah 7,75,000 lai road accident a lo awm ta a. Road accident avanga thi hi 1981-ah mi 28,000 vel an nih laiin 2001-ah chuan mi 80,000 lai an ni.
Tin, lirthei hian boruak ṭha lo (carbon dioxide, carbon monoxide, leh a dang dang) tam tak a tichhuakin khaw lum nasa takin a tizual a, boruak a ti bawlhhlawh viau bawk. Khawpuia lirthei tam leh tawt lutuk hian nun a tihahdam lo va, kea kal tan a him lo bawk. Kan khawpuiah hian nunphung pangngai ve deuha kan nuna kan khawsak ve theih nan ruahmanna ṭha siam theih a duhawm hle. Chung chu Smart City kan tih hian a tum ber tur kawng khat chu a ni bawk.
Chutiang kawnga hmalakna turin National Urban Transport Policy (NUTP) ruahman a awm a. Chung chu zir chianga hmalak ve hi tunah chuan kan tih makmawh a ni ang. India sawrkar laipui aṭanga remchang taka AMRUT leh Smart City hnuaia hmasawn theihna tur ruahman theih a nih chhung ngei hian ṭan lak a pawimawh takzet a ni.
- C Dorema Khasi Veng, 4/30 Kulikawn, Aizawl