Sana thar kan nei dawn elo?

India ram khaw­chhak tawp leh khawthlang tawp hi darkar hnih chuang, minit 127-in a inthlau an ti a, chuti chunga sana thuhmun kan hmang hi a dik thei lo nia ngaiin hmarchhak bial aṭang hian hun bi (time zone) hran neih phûtna a awm zauh zauh ta.

USA-ah pawh hun bi 4 lai an nei a ni awm e. Mahse thuneitute hian an bengkhawn tehchiam lo nge, India ram tan a remchang ve lo-ah an ngai, tun thleng hi chuan hun thuhmun kan la hmang zel chu a ni.

Zing dar 6 ṭheuh ṭheuh hi a hma hlei hle mai tak a, heta ni a sàn fe tawh hian khu lamah chuan a la thim mup dawn tihna a ni.

Mi thiam ṭhenkhat chuan, India ram puma kan hun hman, GMT aia darkar 5:30-a hma hi, darkar 6-in hma zawk se a dik ang, tih ngaihdan an nei a. Tunah hian GMT-a chhun dar 12 hi kan tan tlai dar 5:30 a ni a, darkar chanve belhin, tlai dar 6 ni zawk se, hemi atan hian sorkar laipuiin khawvel sana leh hun siam remtute dawr thuai se, tih hi National Institute of Advanced Studies ngaihdan pawh niin an sawi. Kan ngaihtuah tam lem loh thilah hian mite hian thil hi an lo ngaihtuah nasa khawp mai a, tuna mi pawh hi siam ṭhat ni ta se, nghawng tam tak a nei ngei ang.

Rawtna dang lehah chuan, tehna chi hrang hrang hi a dik thei ang bera tih a ni tawh a, hlat zawng tehna - yard, mel leh km te, tehna dangte pawh thiamna sang zelah tihhmasawn zel a tam tawh a, hun tehna hian hma a la sawn ve lo. Ni khat hi darkar 24-a ṭhen tawh lovin, metric-system-a ṭhen ve tawh ni se, ni khat hi metric hour 10 ni se, metric hour tinah metric minute 100 awm se, metric minute tinah metric second 100 awm bawk se, ni khat chu metric second 1,00,000 a lo ni ang a, tuna second 86,400 ai hian a ṭha-in a rintlâk zawk ang, an ti. Hei phei chu kan ngaihtuah thiam nghal kher lo ang! Sana hmel a danglam daih ang!

Sana inang lo hi a mak duh khawp a, khawiah emaw, International Dateline an tih pal tlanga kalin ni khat te hi a hlèp theih a, haw leh lamah hriat loh hlanin kal lama hlèp sa kha a bo leh daih a! Hlèp hlen tak tak chu a har mai thei. Hetianga ni hlèp khâwla dam rei nghek tum chi a ni lo!

Ni khat hi darkar 24 han tih mai pawh hi awmna hmun a zir mai mai hi a lo ni a! Khawthlang lam pana thlawh ngar ngar chuan ni khat hi darkar 24 a ni mai hauh lo. Khawchhak lam pan ve thung ila, a tawi leh tut mai bawk. Kan sana hi siam ṭha ta ila, sikul ṭan hma kan tihte pawh hi, tuna dar 8 hi dar 9:30 te a ni daih ang a, tlai riau-in kan hria ang a, kan lungawi phian ang ka ti!

- RK Lianzuala