Written by
Engkima Colney
Editor, Rengkhawpui news (Vairengte)

KAN RAM LEH HNAM HIAN ENGTIKNGE KAWNG DIK KAN ZAWH VE DAWN...

He zawhna hi ngun takin kan ngaihtuah a ngai tawh a ni. Kan khawtlang leh ram mipuite nun en hian kut hnathawktute aṭanga rawngbawltu leh ram hruaitute thleng hian kawng dik lo zawhin kan ram leh hnam hi a tluchhe mek a. A siamṭha thei tura mipuiten kan beisei lian ber, Kohhran hruaitu ṭhenkhatte lah sum duhna leh thuneih duhna in a eichhe mekin hêng laka fihlim lo an pun belh mek bawk si.

NGO tam zawkte lah a hming maiin sual kan do a, ram leh hnam humhalh kumpuan a neitute ber pawhin kan ram sum leh pai tam tak hmanga contract hmu thei em em hnamdang hming langsar tak tak lo lang leh smuggler te ngei pawh an chhui chiang ngam lovin a do dal ngam leh der si lo. Hetihrual hian lansarhna tur leh hmingṭhatna tur anga langah chuan an hmel hmuh tur a awm leh fo thung si. Hetiang zela kan kal chuan kan ram hmakhua hi a thim tak zet a, kan hnam hian chhiat lam chak takin a pan mek a ni.

A KAIKUANG CHU ENGNGE?

Hêng thil zawng zawng lo thlen chhan hi enge ni ta ang le? A hmasa berah chuan kan Kristianna leh Pathian thu kan kalpui dan dik lo lutuk hi a ni awm e. Nun a tih dik aiin sawi dik te, sawifiah te sawi ril lamah te kan intihsiak a. Harhna kan chan te hian kan eizawnna te, kan tualzal nun te a thlâk thei tak tak lova, thla hnih khat lam hlimna bak min thlen tak tak thei lo a ni. Hêng thil tak tak lova kan buai viau lai leh Kristian ram kan in tih lai hian hlemhletna (corruption) kairual na ber hnam kan ni mek a. Ram dang ngaihtuah chuan ram leh khawtlang siamṭhatna tura Kohhran leh NGO nei ṭha ber state kan ni ang, mahse hêng kohhran leh pâwlah te hian hruaitu tam zawk chuan anmahni hamṭhatna tur chiah ngaihtuah tam tak an awm tawh avângin nun lem tak siamna kawngah hma min sawn tir zawk mek thung a ni.

Thil tak tak aiin huau huau leh a phawvuakah kan kal ral mek a. Hetihlai hian India ram state rethei ber pawl, thawn chhuah mumal nei lo, Silchar kawngpui kar khat a pin a buai nghal state kan ni tih lah kan hmu thiam duh der lo. Taimak leh thawhrim belh chuang si lovin sum um reng rengin kan phe buai a. Hei hian kuttling lova sum lâk luh duhna nasa tak a siam a ni.

NGO leh Kohhran lahin an sual bul kawl mek thup nan, zu hi sual tinreng bul a ni, an lo ti ve rawl nen. Kan ram hruaitu ṭhenkhat lahin sum hmanga in lei tling tumin smuggler te hial kan thawhpui hreh ta lo. Hnamdang contract hna thawh tîr thiam em em ram hruaitu kan nei te hi a vanduaithlâk tak zet a ni.

HEI HI KAN HRIAT A NGAI...

Politician-te leh sum ngaihna, sum buaia buai, engkim hi suma lei theiha ngai tlattute hian hei kan hriat a ṭha. Nang leh i vua leh vangte khan dik lo taka sum siamin hausa viau mah ula, i hnampuite an rethei zêl chuan he ram leh hnam hi a buai zual zel dawn. Kan Kohhran hruaitute pawhin hei hi kan hriat a ṭha, chhungrila takna duhtu leh thinlung buktu duh dana kan awm loh chuan kan tawpna chu chatuana hremna tho a ni.

Kan NGO te pawhin a pawn lang a sual hi eng ang pawn do ṭhin mah ila, kan mimal nun leh chhungrilin a dodal tak tak loh chuan he hnam hi kan siam ṭha ngai lo ang. Hnamdang, kan ngam tawkte rikrapin sum khâwnin hnawt chhuak fo mah ila, kan ngam loh hnamdang thoten kan ram leh khawtlangah thuneihna sang zawk an neih mek chhûng chuan kan ram leh hnam hi kan humhalh dâwn lo; mipuite pawhin hlemhletna kan do tak tak loh chuan chhungkua, khaw­tlang leh sorkar ṭha kan nei ngai lo ang. Kan phak tâwkah thil dik lo kan hnawl ngam loh chuan a maw­phurtu kan ni vek dâwn.

TU SIAM THAT TUR NGE?

Mi tam tak chuan kan ram leh hnam kal dik hi kan hmu thiam a, siamṭhat tumin ke kan pen duh/ ngam si lo niin alang. Hei hi a chhan chu chân tur leh hloh tur tam tak kan neih vang a ni. Hei vâng hian ngawi renga thlirtu nih tum kan tâm a, hei hian kan ram leh hnam chhiat sawtzia a ti lang. Ngawi reng a kan thlir hian kan tu leh fate khawvel chhe mek kan thlir tel tih i hria ang u. 'Tun' hi ram leh hnam siamṭhat hun a ni a, a siam ṭha theitu chu 'nang leh kei' tho hi kan ni. Tute kutah i dah chuan tute emaw khan tute emaw a lo beisei ve leh a, ti tur bik awm lovin he hnam hi a tlu chhe dâwn a ni.

Hre reng chungin kan ram leh hnam chhiatna hi ngawi rengin kan thlir liam dâwn nge? Dik lo leh fel lote auchhuahpuiin ram leh hnam siam ṭha turin ke kan pen zawk dawn le?

- Engkima Colney, Editor, Rengkhawpui news (Vairengte)