I INHRALH EM?

Hmanlaiin bâwih an nei ṭhin a. Bâwih chu an lei a, an hralh bawk a. A leitu ta a ni a; a leitu thu thua awm tur a ni. Nupui a neih pawhin a nupui chu a pu hnuaiah bâwih a ni a; a fate pawh a pu ta leh a pu Bâwih an ni nghal mai a ni. Bâwih chuan a pu thu lova tih theih a nei tlem a; a hma lam hun leh a tu leh fate hma lam hun atan duhthlan tur a nei tlem hle. Amaha mihrinna awm, a thinlung leh a rilru meuh pawh thui tak chu a pu thuhnuaiah a awm a; mihring a nihnaa a zalenna a tlem em em a; zalen takin a duhthlanna a hmang mai mai thei lo. A pu chuan sumin a lei tawh a; a duh chuan a hralh thei bawk.

Inthlang ram kan ni a. Inthlan apiang hian mihringa mihrinna awm hi ngaihtuah tel a ngai ṭhin. Therhlo bei tham te te aṭanga contract hna leh sawrkar hna thlengin kan mihrinna hralhna atan hman theih a ni. Ram leh hnam aia mimal hlawkna thlir rântute chu vote hralh tia kan sawi hian a huam thei vek mai a. Mihring a nihna bulpui, a chhia leh ṭha hriatna leh a duhthlanna hralhin a leitu lakah bâwihah a insiam tihna a ni. A chhia leh ṭha hriatna kha a vote leitu khan a nei tawh tlat a; chuvangin dawt sawi mah se dawt a ni tih a haidersak a; a tihdik loh pawh hmuh dik luih a tum ṭhin. Mihring tiropuitu ngaihtuahna fim a hralh tel tihna a ni.

Eng mi nge an nih?

Vote hralhtu : Vote hralhtute hi an inang lo em em a; an mimal dinhmun leh chhungkaw dinhmun pawh a inang hauh lo.

Tu huatthu suhah, mi ṭhenkhat chu lehkhathiam sang vak lo, sum leh pai lama neinung tehchiam lo an ni mai thei. Ram pum huap ngaihtuahna hmang tura beisei an harsa mai thei e.

Chutih laiin lehkhathiam, sum pawh nei, khawhawi zau inti ve tak pawhin a chhia leh ṭha hriatna chu a hralh thei bawk. Contract hna beisei avang te, a fate sawrkar hna hmuhsak a beisei avangte leh thil dang vangte a ni thei ang.

Hlawm hmasaa mite khi a pawnga taka dem hleih theih an ni lo. An chhungkaw khawsakin a zir ngang loh bakah, a tlangpuiin lehkhathiam pawh ni lo, ram chhung leh ram pum huap ngaihtuahna hmang phak lo an ni ang a, 'an tih âwm tawk lek an ti,' a ni ber e. Mahse a ṭha tihna a ni miah lo.

A hlawm hnihna hi an demawm viau a ni. An khawsak dan leh an chhungkaw sum dinhmunin vote hralh a kâwk lo. Mahni hmasialna vang liau liau a tih theih awm e.

Vote leitu, sum hmanga tling chu eng ang nge a nih ang? A hausa a; lehkha pawh a zir sang mai thei. Eng ngati nge sum hmachhuana a chet ṭhin? Amahah khan a sum tel lovin thlan tlak nihna a nei lo tih a inhrechiang a ni mai thei asin. A sum tel lo khan, amah ngau ngauah, ram hruaitu atana itawmna a nei si lo va, lal ve a chak si a; sum hmathehin a che ta mai a ni ngei ang. Ram leh hnam hruaitu atana tlinna tur, rinawmna, tihtakzetna, dikna, dan anga chet duhnate kha a awm si lo va; ram leh hnam aiin amah inhaivur a, lalna leh thuneihna chan zel bak tum a nei lo; chutiang mi chu a ni tih mi pangngai chuan an hre mai bawk si a; sum hmatheha a chet mai loh chuan mi pangngai vote a hui dawn lo tih a hria a; a hrechiang em em mai si a; a tan tlin theihna kawng awmchhun chu sum hmanga chet chiam a ni mai thei.

Damchhung ei daih miah lo therhlo dawnga retheihna chhuanlama vote hralhtu chuan ama duhthlanna ngeiin retheihna khura awm reng a thlang a ni. A leitu khan a leina man aia tam daih hlawkna a tel a; chu hlawkna chuan a tu leh fate a vulh a; zirna ṭha, chance ṭha zawk an lo nei a. A vote leisakate chungah kumkhuain an awm ṭhin a. An tu leh fate ve ve khan hna thuhmun han dil se la, mihausa fa, school ṭhaa lut, ṭhanlenna boruak changkang bawk si chu mirethei fate tan tluk theih an ni lo va; hna ṭha zawng zawng mihausa fate kutah a la tlu lut ang. Sumdawnnaah pawh chuti tho tur chu a ni. Mi hausate chuan an fate tan ropui takin bul ṭanna an ruahman thei a. Mi rethei fate tan el rual loh an ni mai dawn a. Chutiang zela kan kal chuan mihausa leh mirethei kan inthlau tawlh tawlh ang a; mirethei chu mihausa hnuaiah kan kûn reng mai dawn a ni.

Vote leitu hian a leisakate hi a ngaisang lo em em a; vote hralhtu tam takin an vote leitu hi an ngaisang hauh lo bawk. Inngaihsan loh tawnna chuan rah ṭha a chhuah si lo va, hruaitu ṭha lo an lo chhuak a; ramin a tuar thei ta a ni.

Sum leh pai leh nihnaah kan inrual pât thei lo. Mahse kan chance neih erawh chu a inang tur a ni. Mi tinin hmasawnna kawng zawh theihna hun remchang inang kan chan theihna turin, midik leh ṭha, sum hmatheh ringawta innghat lo mi kan hriat a, kan thlan theihna turin chhia leh ṭha hriatna thiang tak nena duhthlanna hman hi kan tu leh fate thlenga kan tan a ṭha a ni.

Vote hralhtu leh vote leitu hi ram tichhetu ve ve an ni. Mizoram ṭhatna tur thlirin, mahni hmasialna dah ṭha ila, kan tu leh fate thlenga kan ṭhat tlanna tur a ni.

- Dr Lalchhuanawma Tochhawng