Hmasawnna khingbai
Mihringte hi Pathianin min siam special hle a. Hmasawn tumna rilru kan neih te, a kawng kan dapchhuah dan te, kan bawhzui dan te thleng hian a bik taka siam kan ni. “Pathianin ama anpuiin mihring a siam a” tih te pawh hi hetiang kan lo nih vang te pawh a ni mahna.
Hnam fing hmasa te chuan thil pakhat an ruahmanin chu thilin a ken tel leh a hrinchhuah tur zawng zawng an ngaihtuah tel a. Mihring tana pawi leh hlauhawm tur te, nungcha te leh thing leh mau a nghawng theih dan tur te an chhut chhuak vek a. Hmasawnna kawng khatin a chhehvel leh hnaivai a thil awm te a tih khawloh loh nan a ven dan leh humhim dan an ngaihtuah tel ngei ngei ṭhin. Entirnan: Hydel power siamchhuah nana tuikhuah lian tak an siam dawn chuan, environmental clearance an neih a ngai a. Thing leh mau a tihchhiat tur zat te, ramsate chenna a tihchhiat tur te chhut chhuakin, hmun dangah ngaw siam belh leh thingphun te an ngai pawimawh tel ṭhin.
Kawngpui laih thar/ zauh a nih dawn chuan, duhna hmun hmunah leivung paih an phal lo, dumping ground bik an siam ṭhin. Thilsiam chhuahna factory din a nih dawnin, boruak chhia thehthangna tur te, thli (tui bawlhlawh) sawngbawlna tur chenin an duang tel diam ṭhin. Kan sawi vek seng lovang.
Private Hospital pakhata ka thil hmuh chu: Hospital chhung leh compound vel a fai ṭha hle. Mahse chu hospital-in a ken tel: thingpui dawr, chawhmeh zawrhna, motor parking vel chu bawlhlawh a tam nangiang mai. Hosppital thuneitute hrilh ta ila, an mi chhan dan tur chu, “Kan hospital compound pawn lam thil a nia, hei hi chu kan mawhphurhna a ni phak lo” an tih ka ring. Tu mawhphurhna nge ni ta si ang le? Mipui kan punkhawm tawh chuan, ei leh in na bakah zuk leh hmuam funna ruak a tam lo thei bawk si lo.
Veng pakhat chuan playground ṭha leh pan awlsam tak an nei a, hmang ṭangkaitu pawh an ṭhahnem thei hle. Chu playground sir vel erawh chu ei leh in funna kawr ruakin a vul chuk mai bawk si. Futsal ground leh cricket parctice pitch tepawh chuti tho chu a ni. A kalten eitur leh intur ken an mamawh a, an ei leh in funna kawr ruak te, squash leh cold drinks leh tui bottle ruak te chu hawn kir leh an mamawh tawh si lo. An ei a an in zawhna hmunah an thehthang ta mai a, chu tak chu a ni, ngaihmawh ngai ta chu. Tu tihfai tur nge ni ta ang?
Chutiang vantlang tana hmun ṭangkai din leh siam chu ṭhangthar lo awm zel turte tana hmasawnna, eizawnna siamsakna ṭha tak, ṭhalaite hunawl hman ṭhatna pawimawh lutuk a ni bawk si.
Heng ka mit ngeia ka hmuhte hian ngaihtuahna min neihtir tak chu, kan hmasawnna hi a khingbai hle rih mai tih hi a ni. Mahse tumah ka va dem hran lo, a nachang hriatna hi kan hmabakah a la awm niah ka ngai zawk rih. Hun alo kal zel ang a, kan la ṭhangharh turah ngai ang.
A chunga ka sawi tak te siamṭhat theih dan kawng nia ka hriat ka han sawi ve ang e. Hospital chhehvela thingpui dawr/ hotel leh parking vela thuneitu chu Local Council leh AMC te an lo ni ta a, anni hian parking fee te pawh an khawn tir a. Chumi aṭanga sum lut hmang chuan sweeper ruai ta se, nitin vawi khat tal phiat faiin bawlhlawh te paih ta se. Sawrkar budget em em mamawh lovin senso tur pawh amah leh amah a intum mai dawn a. Chumi rual rual chuan, sweeper hna (employment) siam chhuah belh alo ni mai dawn tihna a ni bawk. Hlawkna hlirah a chantir theih tihna a nih chu.
Hetiang bawk hian, public playground te, futsal ground te, cricket practice pitch te, basket ball court, table tennis leh badminton court te pawh, faina kan kenkawh rualin eizawnna kawng siam belhna remchang vek an ni tihna a nih chu. Chutiang taka kan tih theih hunah chuan, hmasawnna ruangam kan din apiang chu bawlhlawh paihna ni zel tawh lovin, faina kawnga entawn tlaka min siamtu, eizawnna siamsaktu an lo chang zel tawh dawn a ni. Chu chu hmasawnna kimchang a ni tawh bawk ang.
Kan kawtkai mai hi tuihawk luanna, veng chung lam aṭanga tuihawk zawng zawng lo luanthlakna a ni a. Ruah a sur a, tuihawk alo luan tawh chuan polythene, plastic bottle ruak, thil funna kawr, cement bag chhia leh thil bawlhlawh tam tak alo tel a, ruah sur bana thenfai fe tham a awm ṭhin. Keini kawt chu nep tak zawk a ni, Aizawl venghlun leh changkang tak takte luikawra bawlhlawh lo luang tel, culvert leh tuikawra leng lo, kawngpuia a chhek khawm nasat ṭhinzia te kan hmuh ṭhin kha. Hei hi engtia tihtur nge ni ang le?
Hetiang bawlhlawh, luikawra lo kal tel ṭeuh ṭhinah hian, kawr kam lehlam lehlama chengten mawh an phur berin ka hria. Chuvangin, hetiang thil hi a reh theih nan chuan, tuihawk in bawlhlawh len chhuah/ chhek chhuah a neihna hmun apiang kha thuneituten um zuiin, chumi kawr kama cheng zawng zawng chuan vantlang mithmuhah thian fai sela, pawisa tam tham tak chawi bawk sela, warning na tak pek ni bawk se. Tuikawr kama cheng tlak lo, tuikawr kama inhmun nei tlak lo tia veng chhung aṭang hnawhchhuah te, LSC cancel sak hial ni se a ṭha lo’m ni? Iron hand era hi kan mamawh tawha hriatna ka nei hial mai.
Hmanni deuh khan Zemabawk kal turin World Bank Road ah kan kal a. Hmun 3/4 velah kawngsira bawlhlawh paih ngawt kan hmu a, a lungchhiatthlak hle. Khang bawlhhlawhte kha ṭha taka fun, AMC hnuaia bawlhhlawh khawntu (khawi veng ami emaw) ten an paih a nih a rinawm khawp mai. Tuirial dumping ground thlenpui peih lovin kawngsirah an bun ta mai a nih ka ring. Chhui chhuak tura hmalak zui ni tak maw... Kan hawlam chuan a bul velah AMC Commissioner leh a thawhpuite an lo ding mek kan hmu a, thil fel lo an ngaimawh avangin an fakawm ka ti khawp mai. Mahse, anmahni maiin an chhui chhuak thei ang em? Mipui ṭawiawmna an mamawh ka ring. Thil dik lo titute zawn chhuah kawngah mipuiten kan hmuh leh hriat apiang kan hrilh a ngai.
Thil dik lo titu chhuina kawnga thu chiang report-tu kan nih hian, “I vengte hek suh” tih khan min huam lo tih i hria ang u. “Thuhretu der, dawta mi te puhtu” a ṭang lo tura min tihna a ni zawk a nia. Thil tisualtu hria a thuneitu hnena thlentu nih hi, Pathian thu awihna, sual dona kawnga Pathian leh thuneitute thawhpuina a ni zawk.
Leivung paihtuten an duh duhna laia an bun a, ruahtuiin Tlawng, Tuirial leh Chite lui te a ti nu phut mai ṭhin te hi thil pawi tak a ni. Tlawng lui tui, PHE kal tlanga in a eirel nana hmangtu, inbual leh insuk nana hmangtute ngei kha, leivung leh bawlhlawh paih duhdah avanga Tlawng lui tui ti bawlhlawhtu kan han ni tlat lawi si te hi, ava han mawl thlak tak em!
Sawrkar leh mimal hmasawn nan in ropui eltiang te sa in a chhungah cheng mah ila, infiamna leh shopping mall hmingthang tham te din thluah mah ila, thawmhnaw ṭha leh nalh ber ber inbelin motor changkang hlirin tlan dul dul ila, Pathian biak inkhawm ṭhulh ngai miah lo mah ila, faina leh thianghlimna kawnga hma kan lak tel loh a, hnawmhnawk te kan en liam mai mai theih lawi si chuan, kan hmasawnna chu hmasawnna khingbai mai a ni e.
- Lalvena Hnamte, Tlangnuam, Aizawl