Ka vei zâwng collection 2019

Inneih kaihhnawih: Kan inneih dân hi a hâutak lo zâwnga tih a ṭhat thu sawi fo mah ila, a sâwt lêm lo. A ropui tawlh tawlh zâwk. Mo thuam man a to a, mo lawmna ruai a hâutak a, man eitu an ṭhahnem tawlh tawlh a, inneih car pawh kan hawh nalh thei hle. Hêng bâkah, tûn hnâiah innei turte’n nulat-tlangvâl sûnna party huaihawt an chîng thar! Thil ṭul lo tak a ni. Tin, inneih nia thlalâk duh tâwk mai loin a tûkah hmun hla deuh deuhah inneih uniform nên thla la tûra kal an chîng thar bawk. Inneih thlalâk hi a tâwk viau lâiin inneih tûk thlalâk kan duh belh ta zêl a, âwm leh ṭha viauin lang mah se hêng thilte hi sim a ṭha khawp mai. 

Induh leh biak har: Ram changkângah chuan sorkar niin private hnathawk ni se biak an nuam êm êm a,‘May I help you’ tiin mi dang ṭanpui an châk a, an inhawng hle niin an sawi ṭhin. Keini erawh hi chu kan induhin biak kan har thei hle thung. Pawisa pûk dîl ang mai kan ni. A bik takin bank, sorkar office, company leh gas agent tih vêla thawk mizote hi biak kan nuam lo. Hnam dang hi chu an zia. Eng vâng nge maw ni dâwn ni. Tin, hmêl hriat leh hriat loh thliar hranna pawh a nasa. Hmêl hriatte hi kan be ṭha êm êm a, hriat lohte erawh hi chu melh pawh kan melh ṭha peih mang lo. Mak ngawt mai. Kohhran office-a thawkte leh mimal sumdâwnna dâwr nghâktute angin biak nuam vek ila a nuam ngawt ang. 

Inlungrual leh ṭanrual: Inlungrual takin hnam chhan hnatlâng November ni 7, 2018 khan kan nei a, kan hlawhtling. CAB pawh inlungrual takin kan dodâl a, kan hlawhtling. SBI chuan Tax Deducted at Source (TDS) lâk an tum a. Inlungrual takin kumin March ni 20 khan kan dodâl a, kan kan hlawhtling leh. Bank account nei zawng zawngin chêng 3,000 âia tlêm lo dah reng tûr, dah lo chu penalty chawitir tûr tihte pawh kha inlungrual takin dodâl ila, kan hlawhtling mai ang. Ṭanrual hi chakna a nih lâiin thil tam takah kan ṭangrual lo a, a pawi. Hnamdang pasal neih ṭha lo ti pâwl kan awm lâiin ṭha ti pâwl kan awm a, sumdâwn nâna hnam dang, hming hawhtir loh tûr kan tih lâiin a rûka lo hawhtir kan awm bawk. Ziaka mizo tâ, a taka vâi tâ ni si a tam viau mai thei. Tin, vai kan khâwi hnemzia sawi reng sia chênna tûr leh hnathawh tûr kan pêk reng si chuan an tlêm phah ngâi lo ang. Vâi anga thiam leh chhawr nuam nih tum ila, vâi hna chu kan thawk vek thei ang a, vâi kan kawl tlêm mai ang. 

Mi harsa leh mi hausate: Aizawlah hian mi hausa an tam. In leh lo an ngah. Bithliah awm ta lo chu in luah man te chu an duh zât zât an chhiar a, luah thei lo chuan luah loh mai tûr tih a nih avângin sum ngah lo tân a harsa. Private school fee pawh sorkar hian bithliah mah se fee sâng pawi ti lo mi hausate avângin fee hi duh zât zât an la a, fate luhtir thei lo chuan luhtir loh mai tûr tih a ni leh a, sum ngah lo tân a harsa. Hêng mi hausate avâng hian mi harsa zâwkte tân khawsak a la har tawlh tawlh dâwn niin a lang. Sum ngah apiang thil tih theihna a la ni si a. 

Fâina thinlung pu kan tlêm: Biate khua chuan fâina thinlung an pu a, an fâi. Suang­puilawn khua paw’n an pu a, an fâi. Fâina thinlung pute hi an fakawm. Mahse, tam tak hi chuan kan la pu pha lo. Intihsiakna a awm hian a ṭhenin lâwmman beisei avângin fâi thut kan tum. Mahse, a ṭha lo. Fâina thinlung nghet put hi a ṭha. Zin kawng chawlhna hmun bâkah hmun nuam, lênkhawthâwn nâna kan hmanna hmun apianga êk ṭhing, ei theih kâwr leh pehṭeh fûnna awm ziah te hi a changkâng lo takzet. Sim thei tûr chu kan niin a lang. 

Infak leh insêl: Kumin 2019 February 26 khan zirtirtu vek kan ni tih thupuia hmangin kawng hrang hranga zirtirtu kan nih dân ka ziak tawh a. Insawisêl kan hrat êm êm chhan hi kan inzirtir vâng a ni. Kohhran leh kohhran, political party leh political party, mimal leh mimal kan insawisêl tawn reng a, kum tam a ni ta. Kan hnam natna benvawn a ni ringawt. Chu chu ṭhangtharten an hria a, a rah chu insawisêlna forum zâu ber social media-ah a lo lang ta a, pui tak a ni. Tun hnâi lawk khân kan CM chuan kan CM kal chhuak ta Doctorate Degree dawn chungchânga a lawmpuina thu a ziah leh kan MP candidate Pu Tetea Hmar-in kan MP ni mêk Pu C.Lalrosanga a lawmpui thu a ziahte khan mi tam tak hnuk a ti-ulh. Hetiang zâwnga inlawmpuina leh infakna hi uar tlâng zêl ila, ṭhangtharte hian min entawn ang a, kan rilru pawh a hrisêl sâwt ang a, kan insêl reng lo ang. Mi fing chuan zirtirtu kan nih dân leh kan thil zirtirte kan hrethiam ngêiin a rinawm. 

Medical checkup tih nachâng kan hre lo: Hnam hrisel lo tak kan ni chungin ei leh inah kan fimkhur lo a, kan duhtui lo a, kan insûm thei lo bawk. Insâwizawi kan peih si lo. Hei vâng hian kan thâu hlawm a, kan hrisêl lo hlawm. Chuti chung chuan hrisêlna endik (checkup) nachâng kan hre lo. Kan nat viau hnuah chauh kan inentir ṭhin a, a lo tlâi tawh ṭhin. Natna tam tak hi hriat chhuah hma chuan a tihdam theih tiin mi thiamten an sawi fo. Tin, tu pawhin eng natna mai pawh hi a damdawi kan hre vek thei zêl hi a ropui viau nachungin a ṭha vak lo. A thiamte hi râwn zêl a ṭha ber. 

Lirthei kaihhnawih: Lirthei document fel lo leh lirthei dân bawhchhia kan tam thei hle mai. Tin, lirthei chuan man duh hun huna lirthei neitute’n thuneitute thu loa an tisâng fo pawh hi a fel lo. Lirthei insurance pawh claim a har tiin kan insure ṭha duh lo a, insure-tute paw’n claim nachâng kan hre chuang lo. Insurance chungchâng kan zirchiang peih lo. Kan inti palh a, pawisa kan inchâwitir tawp zêl. Insurance company tum tûr a ni em tih pawh kan ngaihtuah lo a, kan châwi tawp. Insurance company-ah a thlâwnin sum kan pe a ni ringawt. Traffic police man dâlah kan ti niin a lang. Ho ngawt mai. Claim a har chuan a awlsam dân tûr kan ram leh hnam tân kan ngaihtuah mai tûr a ni reng si a. 

Ringtu nun lang lo: Kum 15 vel liam ta khan zaa za kristian ram kan ni tih hi kan sawi uar hle. Mahse, tûnah chuan zaa za kristian tih ṭawngkam hi a ri khât ta hle mai. Thingtlângah Pathian ngaihsak an tlêm. Ram thim ang mai an ni.

Khawpui lah ni se sum, sex, vun tihngo, nalh leh smart phone ringawt kan buaipui emaw tih mai tûr a ni. Ringtu kan ang lo. Missionary zawng zawng ko lêt vek ila, kan ramah beihpui han thlâk rih phawt se a duhawm ngawt mai. Thusawi thiam leh lâr deuh chauh kan lâwm a; mahse, engmah kan nunah kan seng lût tak tak chuang lo. Kohhran tin bâkah political party tin, NGO tin leh chhûngkaw tinah hian nun tak leh nun nghet kan neih theih nân kum nga vêl beihpui thlâk ni se kan zia deuh ngêi ang. 

- Miltona, Vaivakawn