Written by
Lallawmzuala Ralte
Radiographer

8th November World Radiography Day 2017

Khawvelah hian mi ropui leh hmingthang tak tak an awm ṭhin a, an ropuina leh hmingthanna erawh a inang lo, chutiangin kan ngaihsan leh ropui kan tih te pawh a inang lovang. Khawvel miropui leh hmingthang kan tih te zinga kan sawi hmaih hauh loh tur chu vawiina a chanchin kan sawi tur Wilhem Conrad Roentgen, X-ray hmuchhuaktu chanchin hi a ni awm e. Wilhem Conrad Roentgen-a chu kum 1845, March ni 27 khan German rama khaw pakhat Remscheid Lennep, Rhine Province-ah a lo piang a, a nu hming chu Charlotte Constanze Frowein a ni.

Roentgen hian a dam chhungin award tam tak a dawng a, chung zinga langsar zualte chu: 1. Matteucci Medal (1896) 2. Rumford Medal (1896) 3. Elliot Cresson Medal (1897) 4. Barnard Medal (1900) 5. Nobel Prize in Physics (1901)

Thiamna lamah pawh a theuneu lo hle mai a, a hun laia University ṭha tak takah te pawh Professor hna a thawk ṭhin. Kum 3 mi a nih laiin Netherland rama khaw pakhat Apeldron-ah an pem a, chu mi khuaa Boarding school pakhat, Martinus Herman Can Doom an tihah chuan a zirna bul a

ṭan ve a. Chutih hun lai chuan, naupang danglam leh thiam thei bik, khawvel mi ropui leh hmingthang a nihna tur reng reng a zirna kawngah leh a miziaah pawh engmah a lang lo.

Chutih laiin, zin veivah a, ramhnuaia thing leh mau hmuna hun hman te chu nuam a ti hle ṭhin. A lo ṭhang lian zel a, kum 1862 ah chuan Polytechnic zirna hmun pakhat Utretch-ah a kal ve a, amaherawhchu, vanduaithlak takin, chutah chuan an zirtirtu chuan a duhsak vak loh avang leh zirtirna ṭha a dawn loh avangin chu zirna in chu a bansan ta thuai a ni. Zurich khua a Polytechnic-ah Mechanical Engineering lam a zir ta a ni.

Zirna lama a tuihal em avangin engineering pawh chu a duh tawk mai lova, nasa leh zual zawka Physics subject zir a duh ta a, Uinversity of Zurich-ah chuan, Physics subject zir turin a kal leh ta a. Mahse, a certifcate neih chhun chu, zirna sang zawk zir turin University chuan an pawm chiah lova, khawngaihna leh hriatthiamnain correspondence a zir tura tih a ni. He University-ah hian an lecturer pahnih- Clausius Kundt te chuan an duhsakin, nasa takin a zirna lamah an pui a, phurna leh thathona an siam sak a, amah pawhin nasa takin hma a sawn phah a ni.

Tichuan, kum 1869 ah Ph.D pek a ni a, a zirtirtu Kundt chuan a hnuaia thawk turin a sawm a. Tichuan, University of Wurzburg-ah leh Strasbourg-ah te chuan an kal dun ṭhin a. Kum 1874-ah chuan Strassbourg University a thawk turin Lecturer-ah a tling a, Strassbourg University-ah chuan a thawk ve ta a. Kum 1875 ah Hohenheim, Wurtemberg-a Agriculture zirna hmun puiah chuan Professor hna thawk tura lak a ni leh ta a ni.

Kum 1876 ah Strassbourg University-ah bawk chuan Professor of Physics hna chelh turin a lo kir leh a, chumi

aṭanga kum thum hnu kum 1879 ah University of Giessen-a Physics subject zirna hmunah hotu ber ni tura sawmna chu a pawm leh ta a ni. Germany leh Netherland a zirna in sang ber berah thawk tura sawmna a hmu ṭeuh a, mahse, a ni tan thawh vek sen a nih loh avangin sawmna tam takah chuan a kal lem lova. Kum 1900-ah Bavarian sorkar-in a ngenna chu pawm loh theih loha ngaiin University of Munich-ah chian Chairman hna a thawk leh ta a ni.

Physics subject a zirbingna kawngah hian paper ṭhahnem tak University-ah a present a, physics problem tam tak a published bawk a ni. Chung Paper a present leh a published langsar zualte chu; Specific heat of gases, Thermal conductivity of crystals, Characteristic of electrical and of Quartz; influ­ence of pressure on the refractive indices of various fluids leh a dang tam tak a present a ni.

Kum 1895 November ni 8 tlai lamah chuan a thil zir bing bik, Patially vacuum tube chhunga current sang tak nungchang chuan Roentgen-a rin loh lamah hna nasa tak a lo thawk reng a, a experiment bungrua pakhat Fluorescense of barium Platinocyanide coated screen-a image awm a hmu ta tlat mai! A thil hmuh chuan beiseina a siam nasa hle a, chian lehzual tumin a nupui kut/ ruh thla ngei chu a enchhin ta a. Fluorescence of barium platinocyanide coated screen-ah ngei chuan sawi thiam theih rual lohvin a nupui kut thla chu a zungbun bun lai ngei mai nen chuan a lo lang leh ta a - hei hi khawvela X-ray thla lak hmasak ber chu a lo ni ta a ni.

He a thil hmuhchhuah avang hian hmun hrang hrangah a hming a larin zah pawh a hlawh em em a, mahse, Roentgen-a chu mi inngaitlawm tak a nih avangin, langsar taka chei bawl a duh ve ngai lova, hun a neih chuan, a miziaah khawvel mawina zir chian te, zin khaw thawn a, tlang sang tak taka lawn te pawh a ching ve ṭhin.

Kum 1872 khan Anna Bertha Ludwig nen an innei a, amaherawhchu, Roentgen-a hian vanduaithlak takin fa erawh a nei lo. Tichuan, khaw­­vel Scientist ropui leh hming­thang, Xray hmuchhaktu, Wilhem Conrad Roentgen-a chuan Carcinoma intestine (ril cancer) avangin he khawvel hi a lo chhuahsan ve ta a ni.

- Lallawmzuala Ralte, Radiographer