Thangthar Thinlung (Politics)
Mizo ziak mi leh thusawi mi tam berin Mizoram dinhmun (Politically & Economically) an hmuh dan, sawi dan leh ziah chhuah dan tam ber chu “a kahna tawk a tha” hi a ni deuh chawr a. Ram hmasawnna tak tak beisei aiin ram hmasawnna tak tak beisei ngam lohna, beidawnna hi ram hmangaih tak tak tute sukthlek leh rilru puthmang a ni.
Chutiang then vel kara ṭhalai nih chu thliin a len buhsi ang hian ka in chan ṭhin. Kan politics thlichhiain UT hun pela kum 36 state puitling kan nih chhunga min nuai danah hian lawmna tur reng reng hmu lo hi ram tinah kan vak raw-lai fer fur a. Chutiang thil dawn chang chuan thlaphan manganna, beidawnna leh ramhlui politics hne ngawih ngawihna hian min tuam leh ṭhin a ni.
An tling tawk chiah em?
Hranghlui zaithiam Rita Malsawmi khan “i tan ka tling tawk” tiin leng a chhai ngam a, lenga ve thung khan a tan tling tawkah a ngai chiah em? Chu chu tu'n kan va hriatpui tawh lem lo.
Eng pawh chu ni se, eng thil pawh chu nise, he kan chenna zoram hian lungngai leh lungphanga kan awmin min chim veltu hnam dang karah te, kan ei leh bar zawnna kawngah te, hmasawnna a kal muan em em laite hian, 'Zoram i tan ka tling tawk' tiin leng a chhai ve ngam em? Kan ram chhung ngeia kan politician te, kan rawngbawltute, kan Mizo na chawivung duhtu leh hmasawnna duhtu tam tak karah hian kan Zoram hian i tan ka tling tawk(?) tiin leng a chhai ve ngam em? Vun naran ni lo, vun chhah tak inbelin seltu leh dotu a dodal ngam ṭhinin inhria em?
Politics history
New generation kan ni - UT leh Mizo Union hun laia sum leh paia fing hmasa, pa challang leh pa phunglung pui pui ho hun kha chhuanthar ṭhangtharte hian hriat reng kan ba lo, min fah fo teh suh u!
Zallenna sualtu Laldenga, Mizo hnampa hi kan hria e. A ni chuan a theihna zawng zawng zoram tan a hlan tawh. Kan duh emaw, kan duh lo emaw, kan hnampa chanchin hian - School, College, University zirlai a luah dawn hrim hrim. A lungphum vawngin Rokunga 'Raltiang ram' kai turin ke min pen pui zawk ta che u.
Koh kir theih loh Brig. T Sailoa kut hnu leh sulhnu pawh sawi rawh u, a pawi lo. Mahse, a ni ang hi Zoram hian a hring tawh dawn lo. Chu vangin, Brig. T Sailoa anga mi dik, rintlak leh rinnahawm chher erawh malmak a thiang lo vang.
A.Thanglura politician hlun leh un, Mizoram Congress kui ṭiaktu, Assam hnuaia kan awm laia a sangawi zawnpuite puihna leh fuihna tel miah loa Cabinet Minister hmasa ber leh awm chhun ni thei, Dr. Silver-a, Mizo zinga Union Minister ni thei leh awm chhun ni bawk, hemi pahnihte hi pa thawm na leh tuang chhah dun em em mai an ni. Mahse, eng vangin nge ṭhangthar tam zawk hian A. Thanglura leh Dr. Silvera hi tute nge an nih(?) hriat a lawi kan neih tak hlawm loh?
Ngun takin zoram kalsiam suangtuahin i rilru han sawrbing ve teh. Zoram kalsiamah hian fel lo lian tak inphumin i hre ve em?
Tun hun :
Rorelna fawng vuantute chu eng party pawh ni se – Zoram hnuk khawih tak tak liluh si loin li kam velah tui hleuh thiamzia sepin hun an khawhral kum tin a. Kawngpui chhiat chhan tak ngialah pawh, "Fur ruahtui vang," tia chil per seng thlawn duh an ni. Mipui lah hian an zia hi, "Ka vaibel," tih tlukin kan hre belin kan hre thûk em em lawi a.
Hman leh tun thleng paw'n thil ropui ti si loin miropui nih kan la thupui ngar ngar a. Kawlah ni her liamin varṭian ni chhuak dawng ni tin mah ila Zoram tan chuan ni thar leh hun thar a ni hlei thei lo. Keini mipuite hi ICU (Intensive care unit) a oxygen hmanga thâwk la ṭawk ṭawk ang vel kan ni reng a nih hi. ICU aṭangin engtin nge kan dam khawchhuah ang, eng tin nge kan mi leh sate tan sum leh pai kan dap ang, tia ngaihtuahna sena lungngaih hi kan ram hruai tawhtute lungkham a ni.
Chuvangin kan culture zia ni reng reng lo politics thlichhiate hi thlak a hun tawh takzet a. Thlak theih loha ngaitu leh hre lo hulhuala min ngaitu Politician chu mahni nihna hre lo leh ram hluizia politics hmatheha ram hmangaihtu der mai a ni. Belh tlak awm lo, “Bel keh phuarkhawm, tuipai thei lo” ang a ni.
Kan rilru:
Kan politics sukthlek pem hlé tak, Politics chu "sum siamna khawl" tia mipuiin rilru kan put, kan paih hleithei lo hi a pawi hle. Ram hruaitute hlei hlei hian la paih lo nasa tak an ni. Hei hi Mizoram hmasawn thlen theih loh chhan lian tak a ni.
Midik leh mifel politics luhchilhho paw'n a sawi leh a tak ram danglamzia an sawi fo a. A tak leh a sawi danglamzia sawi ngam Politician chu a dik tawk lo a ni mai. Tin, Sawrkarna fawng vuantute kut leh ke chu phuarin a awm bawk. Ram tin kil tinah party worker an inluling em em a. Bialtu MLA leh Minister intlawnsiak lah kan chaw dawh thleng a ni kum tin a. He'ng thilte hi khawpuiah chauh a ni lo. Thingtlang hmun kilkhawr ber thleng paw'n zung a kaih thuk hle. Eng ministry pawh sawrkar se a dai mai mai lo ang.
Chu mai a ni lo, a tlatlum apiang 'A naka zen fuh apiang' dinchhuah theihna Zoram ni reng hi mipuite hian kan hne hlawm a nia – hruaitu inhmuam upte u, hei hi hria ula, inchhek arbawm bansanin ram kalsiam dik leh rintlak rel teh un!
Hmathlir :
Zêp thu a chéng lo – A nihna takah chuan ṭhalai tam zawk hian min chim veltu leh hual veltu hnam dang ang bawkin politics kan vei pha lo. Kum 35 chuang sawrkarna siam tawhtuten ram an sawp retheihzia paw'n kan mar a dek pha lo. Kum sangbi kan chuan hnu, fîng eng emaw zah her hnuin harh tharna kan chang thar ve ek ek chauh a ni.
Mifing leh intifing an lo chhuak zel a. Roreltute rorel duhkhawp lohna leh khamkhawp lohna a zual zel a. Chutiang boruak chuan ṭhangthar thinlung a tuam mek a. Eng nge a hrinchhuah dawn tu'n kan hre lo, zawlnei kan ni ve lo!
Mahse, ṭhangthar tam zawk rilru leh ngaihtuahna hi lehkha chaiha chaih mek a ni tih erawh a chiang a. Sang taka a thlawh laiin leiah zawp ral turin a tla leh thei a. A chaih bulṭanna lei aṭang bawkin sang lehzual zawkah a lêu kual thei bawk. Chu chu thu puar paw leng mai mai a ni thei lo ang.
- Lalsiamkima Samte