Written by
Vanramchhuangi (Ruatfela Nu) Chaltlang - Dawrkawn
Aizawl, Mizoram

MIZO MIPUI 50 % TAL HI NEUTRAL NI ILA MIPUI ZATVEIN KAN RAM LEH HNAM KAN HMANGAIH TIHNA A NI ANG

“Keimah leh ka chhungte first, kan lawina kohhran second, ka ram leh hnam third” Hei hi kan ram hruaitu leh kan ram hmasawn nana fatu pawimawh tak takte rilru puthmang leh, a taka an kalpui kumhlun a nih avangin, kan ram leh hnam hian hma a sawn thei lo a, a hnung tawlh zawngin hma a sawn zel zawk a nih mek hi. A lungchhiatthlak lai ber chu mi pamham, an hamṭhat nan political party-ah an sum leh anmahni an invest a, mirethei bakberh te tein political party an lo ruihchilh ve bawk hi a ni.

Eng vangin nge mite hi political party ah an tel? Ram leh hnam an hmangaih vang em ni? A teuh lo mai. Political party-a tel 90% te hi chuan ram leh hnam an hmangaih vang ni loin, anmahni ṭanghma hai nan, anmahni leh an chhungte pumpuar nana tel an ni. Chu chu kum sawmthum chuang kan tawnhriat a ni a. Chu chu political party-a inziak lutte nihphung leh an khawsa zia aṭangin chiang takin kan hmu a ni.

Thingtlang mite hlei hleiin party ruihchilh an tina a, eng ngati nge? Bumna thanga awkin mihring rilru leh taksa tichhe thei, a thlawna sum sem an it/awh vang a ni. A dang lehah chuan party vawn ngheh deuh neih a, village council member, unit leh block hruaitu nih a, contract tenau thawh leh an fanu fapa sawrkar hna chhe tê tala thun an beisei vang a ni. Chutiang an beiseina chu khawpui mite aiin a la sang zawk lehnghal!

Party sawrkara engmah kan beisei loh chuan political party-a inziah luha member kan nihna chhan tur hi a awm lo. Party member kan nih loh pawhin voting right kan nei a, kan ram rorel khawla ṭhu turin kan mi duhzawng kan thlang thei tho a. Voting right kan neih ang chiahin vote loh theihna right pawh kan nei. Kan bialah MLA atan mi ṭha an rawn in-candidate loh chuan mi ṭha lo vote kher hi kan ba lo. Mahni pumpuarna chauh ngaihtuah ram rorel khawla ṭhu tura thlanchhuah fo hi kan chhiatna zakhua a ni. Mi ṭha lo thliar thei tura rilru fim pu tur chuan political party-a awm loh a ngai. Mizoram mipui zatve tal hi mahni ram leh hnam hmangaihtu kan nih hunah neutral àwn lam nei lo kan tam ang a, rilru fim takin kan aiawha dan ṭhate min siamsak a, hmasawnna hna thawk tur kan thlang chhuak thei ang.

Tun dinhmunah chuan keimah leh ka chhungte, ka laina hnai leh kan party ti vek ram hruaitute kan la nei zel a. Ram hruiatu lu ber a nih manah tuna Chief Minister ni lai hi la chhuak ila: sawrkar hnaah a chhungkhat laina, an party mi leh sa engzat nge a thun? Chhiar lo leh zirchianna nei lo chungin ka hre tam lutuk! Contract/supply hnaa mi duhsak zawng cheng eng zata tam nge a pek ang? A pek tamzia Mizo mipuiin kan hria a nih hi.

He system hi keimah leh ka chhungte kan nihlawh phawt chuan Mizoram leh hnam chu lo rethei mai mai rawh se tih rilru pu, Mizoram leh hnam hmuhsitna a ni a, he system hi hna zawngtute dikna chanvo palzutna a ni a, he system hi dan tinreng palzutna a ni. Chuvangin Mizoram hi zahthlak khawpin state dang aiin kan chenbeha kan hnufual a ni.

Keimah first titute avangin kan kawngpui a chhe em em vek a. Mizoram zim te, ni khata intlawh pawh theih vekah hian hna ṭul ngawih ngawihah pawh kawng chhiat vangin kan zin thei lo a. Rapthlak tak a ni. Kan in chhunga tui kan lakluh man te, êng ka chhit mante chhiah kan chawi ṭawk ṭawk chungin kan hnianghnar lo em em a. Zirna leh damdawi inenkawlna chhiatzia ka hmuin kan hre chiang mek bawk.

Hetiang a nih lai hian ram rorel khawla ṭhute leh hmasawnna hna min thawhsak tura mipui / sawrkar hlawhfa rawih tam tak, tam zawk daihte chu an hausa em em a, mipui hnathawk an nih mana mipui chhiah pek tlingkhawm hmanga an thlakip hlawh leh hamṭhatna dang dang an dawnten, an service chhunga dik taka an tangka sum lakluhin a daih reng reng loh tur in ropui an sa a, ṭhenkhat phei chuan in ropui khir khâwn en un pahnih pathum, pali pangate an sa thei a. Chu bakah an fate India ram leh ram pawn (foreign country) zirna ṭha ṭhaah an la zirtir thei a, motor car changkang leh nawmchenna dang dang an la insiam bawk a.

Heng mite hi an zak lo zawk ngawt mai. An thil neih che thei leh thei lote hi public fund aṭang véka an neih tih kan hre si a, anmahni pawh an inhria. An zak chuang lo. Khawpui kawngpui tawt em em, mihring kea kalna pawh awm bar lo, mihring intihtêt chawp ngaihna hmun, hrui inzam hnawk khat tlatah in ropui leh mawia chènte hi an zak lo a, an va zakthei lo teh lul em!

Zak lo takin Pathianniah inchei zer zuarin biak inah an inkhawm a, Sande Sikul zirtirtute an ni a, a ṭhen phei chuan kohhranah dinhmun pawimawh tak tak an chelh a. Chuvang a lawm kohhran hian mite thinlungah thu sawi theihna a neih loh. Kan tualzal nun hrim hrim leh kan ram inrelbawlna chirizia ngaihtuah hian kohhran kan dah pawimawh em em hian awmzia a nei thui lo hle a ni.

Politics-ah hausakna a awm lo a, mipui / sawrkar hnathawk tan a hausak theih hek loh. MLA, minister leh Chief Minister an hausak chuan ram leh hnam tan ni loa mahni ṭanghmaa haia politics khel fuh an ni a. Sawrkar hnathawk an hausak chuan rukruk hmang tihna a ni. Rukruk hmang hi eng ngaihin nge kan ngaih?

Mi puan suk zar lo ru te, mahni leh mi thingzai tlawn ru te, mi ei rawngbawlna gas bur lo ru lawp lawpte hi rukru tenau tak an ni a, kan haw em em a, anmahni hlauin kan in hungna kan tichhah a, kan in luhnaah thir kawngkhar kan siam a. Mahse rukru lian, mipui sum ru ṭeuh ṭeuh, an ru tih tih kan hriat chian em emte kan haw ngam lo a, kan tlawn zaw mah a. Heng rukru liante hi ram leh hnam hmelma dik tak an ni. “Mizoram leh hnam chu lo retheiin lo ṭhuanawp mai mai se la, keimah ka hausak phawt chuan," titute an ni.

Hawh u, kan ram leh hnam hi i dah hmasa ber ang u.

“I ram leh hnam a boral chuan nang leh i chhungte in him bik lo ang.”

- Vanramchhuangi (Ruatfela Nu) Chaltlang - Dawrkawn, Aizawl, Mizoram