Kawngpui, compensation leh A chhehvela ka tawnhriat....
Tun hnaia Mizoram titi pakhat kawngpui sual thar tur, compensation leh a chhevelah hian sawi tur kan nei nual hlawm ang a. Ka tawnhriat ṭhenkhat hi a nihna ang angin ka rawn au chhuahpui ve dâwn a ni.
November 4, 2022 khan Revenue Department tirhin CALA (Competent Authority of Land Aquisition), DFO, SO leh NHIDCL ten Forest Reserve area en chiang tura an tih angin Kolasib leh Chhimluang inkar an endikna ka zuk chhim ve a. He mi ṭuma NHIDCL aiawha kal ka zawhna:
Zawhna: 2020 November thla khan in kawng laih tur Alignment Forest-ah in thehlut a, Forest Reserve Area a sut leh sut loh hriattir turin in ti a. Khatih laia DFO Pi N.Vijo IFS khan Forest Reserve Area Map nen in Alignment hi bawhthuah tirin a chhanna a thawn che u a, eng vângin nge Forest Clearance hi in dil nghal mai loh?
Chhânna = Forest Clearance dil ila mimalin compensation lâk tur an nei lo ang! (Mimal compensation lak tur an concern a ni lo, CALA mawhphurhna)
Zawhna: Tûnah in dil tawh em?
Chhanna = July 2022-ah kan dil! A tirah dil hmasa ula mipui harsatna hi a thleng lo ang tiin ka chhang zui. (Clearance an neih loh vangin hna an ṭan ngam chuang si lo)
A sawi belhnaah chuan, tu emaw mi pakhat thuneitu lam aṭangin a tîr aṭangin min khaikhawmtu awm se tiang hi kan thleng lo ang. A hran hranin hma kan la a, a fel lawk lo ang, a ti. (Journalist-ten October 6, 2022 khan 4 lane chungchangah DC kan hmu a, hemi ni hian DC bulah, 'I hnuaia mi vek an ni a, ko khawm la dawhkan khatah i chingfel theih mai a rinawm,' tiin rawtna kan thlen.)
Joint VCP pakhat chuan, "Ka thawhpuite nên thuneitu pakhat chuan, 'Ram ruak a awm a, lo insiam ve rawh u,' min ti a. A lan chhuah leh dawn vangin ṭhenkhatin kan duh lo," tih thu min hrilh.
Journalist pakhat (Journalist a la ni chiah em!?) chuan ram endiknaah hian kan awm khâwm laiin compensation a lak tur thu inthlahrung miah loin a sawi a, a hmun pawh Forest ram Bilkhawthlir leh Kolasib inkarah thuneituten an siamsak thu a sawi. (Heng ang hi tun hma thubuai nei zui tate an ni.)
Hengte hi a phena Forest Department an kawh rawn chhan a ni thei mai ang em? Forest rama VC Pass insiam zingah lawk tak tak awmin, NHIDCL ten Forest Clearance an lak loh vang tia mawhpuh duh si loin 'Forest-in No Objection an sign duh loh vang,' tia ram neitu aiawhte bulah sawiin, Forest Department an dem rawn tir mai a ni em? Hengho hian Land Owner-te rilru pawh an tichiai viau niin a lang. Land Owner-te an demawm lohna lai pawh a awm, an va dawrate berin dan ang taka a chhan an pehhel tlat vang pawh a ni thei.
Hengho vang hian ram neitu dik takten an tuar phah ta a ni thei em? Ram nei huan thlai ṭha tak tak neite hmingchhiatna siamsaktu an ni thei em? (Ngaihtuahna tizauah).
Ram neituten kawng an zawh ni khan ka hmelhriat hnai kawng zawhnaa telte bulah, goal post lo lamah ball in khalh a, in pet goal lo ang tiin ka lo sawi tawh. Ka ngaihdan a la ni reng.
Sawi belh ang:-
Vawiin nia 4lane kawngpui sial na tur hi kum 2005-2006 khan khatih laia Revenew ASO (Assistant Settlement Officer tih a la ni) charge la tu, SDO Sadar, Pu Lalsangliana Sangtea tuna Siaha D.C ni mek hian Ministry Of Road Transport aṭanga lehkha a dawn, 4lane kawngpui kalna tur ruangam an siam chu min hmuh, Pu Lalsangliana hi ka fak, vawiin nia Officer ṭhenkhat Forest ram VC te thurualpui tur zawnga phe phe ho hi ni ta se, zangnadawmna a lak ṭeuh ka ring, a huanthlai pawh a puitling viau tawh ang. Mahse ram pakhat mah a ngaihven zui ka hre lo, kawngpui kaltlangna turah hian. (Example-ah a hming hi ka la lam fo)
Mahni han insawi lawk ila, Kum 1999 ah Journalist ah bul ka ṭan; kum 2004 ah tuna ka hna ah hian ka lut. Kolasib District-a Development work liantham Compensation an pek chhuahna ngaihven zui loh ka la nei lo ti ila ka sawisual ka ring lo.
Tun ang a, diklo taka titute mipui zah derna pawh nei loa ualau taka inlar ngam hi an la awm ngai lo. Tuirialah khan Pistol pai chungin hlawhfa ruaia hnathawk tur lo dang an awm niin sawi a awm, hemiah vek hian VCP pass beiseia thuneitu sang takte VCP pass beiseia an chhuatlaia han riahchilh an awm niin sawi a awm bawk.
Tuirial Hydro Electric Project in a tihchhiat tur ram chhunga huanthlai Assessment khan Mizoram a chawm theih mai piahlamah State pawn thlenga thawnchhuah tham thlai a awm, thlai awm zawng zawng kha a ramin a daih lo!
Serlui tuikhuah ni se, dawhkana Assessment ziah vanga ruah bing surna leh ruah sur loh na a awm bawk nia sawi a awm bawk, (pakhat kha chuan chemtum nen tu emaw kha chu lo kal leh se a nghawng ka tan ang a tih tak kha maw le), Inquiry Commission hial din a ngaih phah a nih kha.
Railway ah pawh Pass pakhat hmun ngaa semsawm te, VC Pass siama Hotel-a riahchilh tih ang rengte pawh sawi a awm a nih kha, ONGC leh National Highway ah pawh sawi tur a tam kan sawi vek seng lo, ṭhenkhat chu Journalist te thuziah aṭanga ACB Case nei zui tate pawh an awm ni awm tak a ni.
Heng zinga dik lo taka Compensation dawng nia kan hriat chian te Chhungkua, tunhnuah chhungkaw awhawm loh tak tak sawi tur an va tam em. 4lane kawngpuiin a paltlang tur ram neitute zingah chhungkaw harsatna vanga nghak hman lo, tiral ta mai, Assessment an siamsakah Cheng nuai 5 lakna tur nuai 3-a an tihralte pawh, an tihral hnuah final na a rawn chhuak a, nuai 40 chuanga rawn pung ta daih te, YMA Hruaitute zingah pawh Forest ram hmanni lawka vata Kuhva phun, Forest in kuhva an samsakte pawh Compensation an dawn zat tur a lo chhuah chuan an kuhva phunte chu kuhva puitling lo ni ta te, (Kuhva ṭhang duh tak pawh a ni mai thei) YMA Hruaitu zingah tho an huanthlai a tihchhiat tur let Assessment-a inziak tate an awm niin sawi a awm, sawi tur a tam.
Tuna lungawi lohna lantir zinga phusa deuh deuh zingah hian heng ang ho hi an tam ber zawk em, a phusa zingah hian dik taka ram neite an lang ve meuh lo niten sawi a awm, mahni hna pangngai thawk a, a fel hunah kan la mai ang tia tel ve duh lote. (A lo fel lo a nih chuan Court a kal mai tum)
Thlantui fara huanthlai nei miah lo tute maw thurualpui a, sum tam tak lak tumte vang hian Compensation Amount hi sang ta viau lo se, NHIDCL te pawh hian pawisa thehchhuah hi an harsat lo thei mai ang em? zawhna a va tam em.
Kan ṭhangtharte hmakhua tur hi kan ngaihtuah a ngai, lehkha zir aiin sum awlsam taka lak dan hi kan intuh nghet hi a hlauhawm tak zet. Engpawhchunise, han la fel se dan anga chhuzui an awm ta a nih pawhin, tute mah dem tur kan zawng lo a ni mai a ni ang chu.
- Manghaka, Kolasib