Written by
Lalnunmawia Jt Editor
Duhlai Daily, Kolasib

NEDP Study Tour in Uttarakhand lamah

Mizoram Sorkarin Flagship Prog­ramme a neih New Land Use Policy (NLUP) chhun­zawmna tura kalpui a tum New Economic Development Programme (NEDP) chung­changa hmalak dan tur zir chiang tura Mizoram Sorkar, Information Dept-in Uttarakhand lama Mizoram Journalist Association member mi 10 a tirh zingah kan hruaituten kal turin min thlang ve hlauh mai a. Hetiang ruahmana siamtu Mizoram Sorkar leh kal tura min thlangtu kan District MJA hruaitute chungah a hmasa in lawmthu ka sawi e.

NEDP Study Tour nei tur hian Mizoram Sorkar hian hmun li-ah MJA member te hi a tir dawn a. Keini hi a team kal chhuak hmasa ber niin Uttarakhand-ah hian Dehradun leh Mussoorie-te tlawhin an state chhunga thil an kalpui dan aṭangin Mizoram in ei leh bar a kan intodelh theihna tura hmalakna tur a awm em tih zirchiang tura kal kan ni a. Kan team-ah hian Information Officer pahnih, min kaihruaitu tur bakah hian Aizawl Dist aṭangin member 4, a bak zawng, Kolasib, Champhai, Mamit, Serchhip, Lawngtlai leh Siaha aṭangin member pakhat ṭheuh kan kal a. Ni 26.10.2017 ah Lengpui Airport aṭangin Delhi panin kan chhuak a, 27.10.2017 zingah Delhi aṭangin car-in Dehradun kan pan a, chawhnu herah Dehradun kan thleng a, Drona Hotel-ah kan innghat.

FRI Dehradun: Indian Forest Services leh Ranges Officer-te training-na hmun ‘Forest Research Institute (FRI), Dehradun’ kan tlawh nghal. FRI hi 1906 aṭang khan Imperial Forest Research Institute tia din niin India rama forestry research lama hmahruaitu a ni. India-in zalenna a neih hnuah khan Forest Research Institute and Colleges tia thlak niin 1998

aṭang khan Ministry of Environment, Forests and Climate Change hnuaiah Indian Council of Forestry Research & Education (ICFRE) nen a thlunzawm a ni a. A hmun hma hi a zau a, a building hrim hrim pawh fan tham fe a awm a, an campus fang chhuak tur chuan nileng hun hman a ngai hial awm e.

Mussoorie: Dt 28.10.2017 zingah Mussoorie panin kan chhuak a, Mussoorie hi Dehradun aṭanga KM 35 chauh a hla a ni chungin a tlang sang hle a, Mizoram ang bawka tlang panga khaw awm a ni. Tuifinriat aṭanga tehin Aizawl let vela sang tur hi a ni a, a boruak pawh a ti deuh var tawh.

Kampty Fall : Mussoorie-ah hian Kampty Fall kan tlawh. Tuikhawthla sang lo tak niin a lui tui erawh a thianghlim hle thung. A hming put chhan hi Camp Tea tih aṭanga an lakchhawn a ni awm e. Mussoorie a khualzin hiptu ber zinga mi niin British Officer John Mekinan hmalakna in 1835 aṭang khan khualzinte hip thei tura lo sawngbawl a ni a. Tuikhawhthla kaltlang hian thirlei dawhin thlalak remchang tur takin an siam a, a hnuai lam leh chung lamah ke a kalna siam ve ve niin a hnuai lama chhukte tan an chhoh leh peih loh thulhah an chhohna tur cable car dah a ni a. A hnar lam hi chu treking tih nan a hman theih tura ruahman a ni. Kan kal hi chawhma lam a ni a, mi an la tam lutuk lo nangin kan haw lamah khualzin kan tawh nasat dan chhutin tlawhtu mi sang tel chu an awm tih a chiang e.

Gun Hill View: Gun Hill View hi Mussoorie a an tlang sang ber dawttu a ni a, hetaṭang hian Himalayan Peaks ṭhenkhat Bunderpunch, Pithwara, Srikantha, Gangotri leh hmun dang tam tak a thlir theih ṭhin. Mahse kan kal hi chawhnu lam a nih avangin tuihu a tam tawh a, thlirin awmzia a nei tawh teh chiam lo. Kan han hawi khawthawng a ni ta deuh ber. Mall Road aṭang hian Gun Hill hi ke in a kal theih a, minute 20 vel kal a ni a. Ke a kal peih lo tan cable car hmangin a kal theih.

Gun Hill kan panna kawng Mall Road sira St Mary Church Biak In kha Himalayan tlang bawra Christian Biak In upa ber a ni tih hria ila han luh awm tak kha a ni a, mahse hriatlohna hi a mawl em avangin kan chhun pelh phei ta mai mai a ni.

Dehradun Zoo: Mussoorie aṭanga kan haw lamah Dehradun Zoo kan tlawh. A hmun hma an enkawl ṭhat ngaihtuah chuan ramsa lam hmuh tur a tam em em bik lo. A awm chhunte erawh an enkawl uluk hle.

Robbers Cave : Dt 29.10.2017 ah Dehradun bul lawka awm Robber's Cave (khawchhung miten Guchhupani tia an koh), chu kan tlawh leh. An sawi danah chuan hmanlaiin he pukah hian rukru rual an khawsa ṭhin a ni awm e. Cave an han ti nangin Mizote sawi danah chuan Puk ni lovin Kurung (Cayon) a ni zawk mah awm e. Metre 600 vela thui niin hlawm hnih anga ṭhen theih a ni. A tawp thleng kan kal ta chiah lo. A chim tawh avangin puk hi a laiah a inhnawh a, a inhnawhna thleng hi kan kal a. Kan kal lohna lamah hian tui khawthla metre 10 vel a sang te pawh a awm a ni awm e.

Robber’s Cave kan tlawh hnuah hian Delhi lamah kan let leh a. Zanah thlengin Mizoram House, Vishan Vihar-ah bawk kan in vawm lut leh a, kan mut fel meuh chuan zanlai a ni thuak mai.

Delhi-ah khua kan thlir : Delhi-ah hian kan chawlh hahdam dawn avangin hmun ṭhenkhat kan tlawh a, Qutub Minar kan tlawh hnuah Humayun Tomb kan tlawh a. Humayun Tomb-ah hian Humayun an phumna tak thleng lova Isa Khan thlan vel a lo duhtawk te pawh kan awm. India gate bulah chawchhun kan ei hnuah National Zoological Park kan tlawh leh. A chhungah hian Ramsa chi hrang hrang, sava pawh chi hrang hrang hmuh tur a awm. Bengal Tiger (Keipui) te, Jaguar (Keite) te, White Tiger (Sakei var) te bakah Awle, Saphai, Samak te pawh a awm a. Sazuk a rual a awm te, Sakhi lam chi te pawh hmuh tur an tam. Dehradun Sahuan ai chuan en tur a tamin mit a tlai deuh.

National Zoological Park chhungah hian pawisa chawia hman theih mobile van a awm a, stand tinah chhuk a, ramsa kan enkual hnuah a dang rawn kala chuang leh mai ṭhin tur kan nih laiin keini chhuk ve ṭha peih lo kha kan inphurh kual tir deuh a, stand tinah khan a ding ve ziah tho si a, vai lo lawn tum kan chhuk duh loh avanga hrilhhai hmel kha a nuihzatthlak duh ang reng!

Kan zuk zinna aṭanga ka zirchhuah tak ber chu, Meerut leh Dehradun inkar kawng tluan maia an fu chin ang khuan Mizoramah hian thlai kan chinte hi hmun hran hrana ching zeuh zeuh lo hian a hlawm khat deuh (zau/ cluster) hian ching ṭhin ila, a buaipuitute tan buaipui a awlsam dawn a ni. NLUP-ah One Crop - One District tih kalpui tura rel te kha kalpui tak tak nise a ṭha awm hle mai tih te ka ngaihtuah. Khualzin hip ve theihna tur hmun hma ṭha tak tak kan neihte hi khualzin hip thei tura kan vawrh lar thiam chuan kan rama hmun tam tak hi eizawnna tlak a ni dawn tihte a ni deuh mai.

Kampty Fall kan tlawh te kha mi sang telin nikhatah an tlawh. A boruak a nawm chu thuhran nise tlawh chakawm turin an Tourism Dept lamin an vawrh lar tihna a ni. Motor kal apiangin luh man kan chawi a, a bulah dawr siam awmin an ram kutchhuak man to lo te te in an lo zuar a, thingpui dawr nen, an dress hak hawha thlalak pui mai theihte nen... Sorkarin chhiah a hmuh bakah chhungkaw tam takin eizawnna atan an hmang. A tuikhawthla lah Vantawng khawhthla pawh tluk mang lo tur a ni si.

Tin, treking an uar viau bawk. Hei hi khualzin an hipna pakhat niin a lang. Hmun fianrial tak takah chawlhna tur in (Bangla) an sa a, chumi chu ke a kal ngaiin an siam a, nikhata kal nuam tawk tur te teah Bangla hi sa in ni 3/4 vel thang theihna turte an siam a. Motor kal theih chin tawk Tourism motor-in an kalpui bakah an riahna thleng hian Tourism lamin an tum a, an chaw ei tur erawh bangla tinah hian an lei a ngai thung. Tourism Dept lamin an lo buaipui man sum tam tak an charge ve leh mai a; mi pakhatah cheng sing dawn dawn te an la. Chuti chung chuan khawpui nun ning, rilru tihthawlna tur atana hun hmang duh ten an bawh hle.

Kan ramah pawh hetiang hi kan ti ve thei reng. Kan rama tlang sang zual angte hi hetiang hmun tur hian sawngbawl ila. Ram pawn leh State pawn aṭangin khualzin kan hip mai bakah keimahni state a mite ngei pawh kal duh kan tam ang.

Mahse... Hetianga khualzin hip tura pawimawh hmasa ber chu advertisement a ni. Mizoram sorkara Tourism Dept hian advertisement atan hian sum engzah nge an neih a, an sen ka hre lo. Tourist hip turin engtiang chiahin nge an lo in pho chhuah tawh pawh ka hre lo. Mahse Ṭhalfavang Kut leh Anthurium Feltival kan hman ṭhinte hian Tourist engzah nge a hip khawm ve tawh ang le? Helamah hian kan ṭan deuh a ngai. Khualzin ten kan ram tlawhin kan ramah an pawisa rawn thlauh tam se kan duh chuan a in zawrh lam hi kan thiam a, tlawh chakawm taka kan insiam thiam ve a ngai. Tourist Lodge sak ngawt hi a ni ber lo!

Tin, kawngpui ṭha kan neih a ngai. Tlang­ramah kawngpui a siam ṭhat ṭheih loh tihte hi chu tih mai mai deuh a ang. Mussoorie kan panna kawng pawh hi Mizoram kawng ang vel leka zau a ni chungin a ṭha phian tlat. Khualzin te hian kan ram hi eng ang pawhin rawn tlawh chak mah se a panna kawng ber a ṭhat loh chuan khualzin hi kan hip tak tak thei ngai lovang.

- Lalnunmawia Jt Editor, Duhlai Daily, Kolasib