MI FEL AWM KHAWM, FEL SI LO?
Mihring lo piang chhuak tawh phawt chuan mizia (character) mumal tak a nei ṭhin. Mizia (character) hi latin chuan 'animus' a ni a, Grik (yoonaan) chuan 'ethos' a ni. Tichuan, character chu a zãu zawngin: finna (intellect), vawn zuina (memory), rilru harhna (consciousness), bengkhawn (often mind) tihte a ni thei awm e. Chenna ram leh Hnam, tlãkna leilung azirin mizia hi a inang lo thei hle. Khawvel hnam tin zingah mize ṭha leh ṭha lo kan awm. Mize ṭha lo leh fel lo bulah chuan tuman nuam kan ti lo.
Mizote mizia
Mizote hi ringtu kan nih hma chuan thingbul lungbul bia kan ni a, ramhuai tlawn lungawi nan kan inthawi ṭhin. March 15, 1891-a Rev. William Williams-te'n Mizorama Isua Krista chanchinṭha an rawn lakluh aṭanga tun thlengin kan mizia leh nunphung, khawsak pawh a inthlak danglam vek a ni.
Khata ṭang khan kum 131 lai a liam ta. India ram pum huapa chhut pawhin ringtu tam berna dawttu 87% Kristian awmna state kan ni. A lan dan chuan kan zinga awm chu a nawm hmel a, kan state pawh vãnram tlafual lei Jerusalem thar ni tawh ãwm tak a ni.
Ka ṭhianpa (Hindu) officer hnenah, "Kristianah rawn in tulut ve tawh mai rawh" tia ka sãwm chhin chuan, "a ṭha viau mai, mahse, Kristian nunphung dik taka nung in vãng emai. Tihian nangniho aia ka danglamna a awm chuang hlei nem" tiin min chhang daih! Miin tunge a ni min tih? tih Bible chang kha ka ngaihtuah zui vang vang mai.
Engnge kan mizia chu?
Mizote hi a mal khai pawhin mimal tinte hi mifel tak mize ṭha tak leh kãwm nuam tak kan ni hlawm. Khawvel ramdang leh state dang aṭanga min rawn thlir dan leh hmuh danah pawh kan bula chen ve an chãk viau a, mi fel leh vengva tak, entawn tlak tak niah min ngai tlangpui.
A lan dan ringawtah chuan sual nei lo leh bawlhhlawh kãi lo, sawisêl bo, sakhaw mi, eirukna leh hlemhletnain a chim buai ve phak loh, van rangkachak khawpuia leng ni ãwm tak kan ni. Mahse, hetianga min rawn hmutu leh thlirtute hian min rawn chenchilh ta se eng angin nge min hmuh ang le? Min lo hmuh ṭhin dan kan phãk chiah ang em?
VC/ LC, AMC, DC, MLA, MP leh NGO, Pressure group, Kohhran Upa, Kohhran hruaitu leh pawl danga inthlan dawnah candidate/ nominate tling pha leh vawrh chhuah ngam chin tawhte chu mi naran an ni ngai lo tlangpui. Eptu pawl lam leh zãwl bik nei lo ṭhenkhat ṭawngka aṭang erawh selna ãnka hriat tur a awm vek leh tho ṭhin.
Mahse, kan candidate leh nominate aṭang tein a tu emaw ber kan han thlang tling a, an tlin hmaa fel êm êm, pãwl, khawtlãng, Kohhran, ram leh hnam hmangaih êm em site leh kan fak leh sawi mawi chãmchi ṭhinte khan a taka rorelna ṭhutphah an han luah meuh chuan kan lo beisei ang an pha ngai miah lo hi thil mak tak leh hriat thiam har tak a ni.
Thlan tlin an nih hmaa mi fing leh fel êm êm site khan hruaitu, hotu, roreltu nihna dinhmun an han chelh ta chenga an felna kha an hloh leh nghal vek zel tihna em ni le? Tun thlenga ram hruaitu ṭha leh ram hmangaihtu tak tak kan la hmu thei si lo hi! Inthlan dawn apianga ro hran rêl, kawng dang dap ching, flagship programme hlawhtlinpui thei tumah awm thei ta reng rêng lo, ram mipuite dinchhuahna tak tak tur kawng dap awm ta reng reng lo maite hi Pathian hian engtin tak ngai ang maw?
Tunah pawh inthlanpui hmabak kan ni. Kum khat awrh chauhin min dang ta. UT leh State kan nih aṭangin kum 50-na Golden jubilee kan lãwm thei hial tawh tiah pawh "KALPHING THAR" kan la inzawrh dek dek chauh maite hi a mak dangdãi ve a ni. A bikin MLA phei chu vawi 10 kan thlang tawh, an mimal chanchin zawha fel tak tak leh ram hmangaihtu ṭhiau engzat fakau nge kan thlan tlin tawh; mahse, ram hmangaihtu tak tak kan la hmu thei chuang lo chu a nih hi!
Zoram zawlneia inchhal leh thuhril mihlim leh thupuangtu reng rengin, "Zoram hmangaihtu tak tak an la awm lo, Zoramthar a piang dawn" an ti chãmchi maite hi an duhthusam an puang mai mai em ni? Pr. Chhawna leh Saikhuma inlãrna, mihlim Pu Chawngkhupa thupuan, etc. khawchhak lungpui China Sorkarin min awp dawn, chuti khati kan ti chãmchi maite hi a van beidawn thlak tawh tehlul em! Ram bik zãwlnei nei ve lem lo, state danghote'n rãltiang min kãisan zo dawn chu a nih si hi!
Kristian 87% awmna ram, kum 131 zet Kristian ni mekte tan hian eng kalphung thar tak chu inkawhhmuh tur awm chuang ang maw le! Ram hlui zia bawkin kan in kaihruai leh ang a, vote lei leh hralh kan bansan dawn awzawng chuang si lo. MPF an vir buai leh hle ang a, ãr nghal vena inven kan bãng thei dawn bawk si lo.
Kan awmdan leh mizia (character) hi a langa ṭha leh fel, mifel awm khawm, a taka fel chuang si lo kan nih hmel. Inthlan dawn apianga ram hmangaih ching, a taka hmangaih chuang miah si lo, kum 170 ral hnu pawha mahni ramri leh chenna huam chin pawh hre chiang thei lote hian eng kalphung thar nge kan zawh chuan ang le?
MLA vawi 10 thlang tawhte hian Boric Acid Powder, Weird's Boric acid or H₃BO₃ phul pãwt thur vaibuh, card eng, card pãwl leh card vãr hmanga leina budget-a dah kum tin bãk eng intodelh policy nge kan kalpui leh pek chuan ang le? Inthlan dawn apianga politics platform-a ram hmangaih thar hluai, manifesto inziah ṭhat siakna ramah hian takna leh dikna hian engtikah tak hmun lailum chang ang maw! Beidawn thlãk ka van ti em!
Sorkarna inthlãk kual mai mai, nunphung takna leh inthlãk danglamna tak tak awm si lo ramah hian beiseina thar neih a va'n har em! Hetiang reng ringawta kan kal chuan chimral leh nêk sawrin kan la awm thuai dawn. Chuvang, Pathian tihna tak tak nen mipuite pawhin ram hruaitu ṭha tur ngaihtuahin thlang ila, mahni thlutna vote hralh tawh lo ila, kan politician-te pawhin mi rethei leh chanhai zawkte hlutna vote leisak lo ṭhak ngam ila tun ai hian kan Zoram hian hma sãwn ngei ang.
- Dr. C. Lalrampana