Written by
Madawnga Khiangte

MIZORAM SAWRKARIN SUM A RENCHEM LOH VANGIN MIPUI PHUR A RIT TUAL TUAL

Mizoram Sawrkar chu Open Market Borrowing (OMB) kaltlanga sum puk belh ngaiin a awm leh ta. Tun Sawrkar kum kal mekah hian Cheng vaibelchhe 740 kan pûkna tur a ni ta.

Tam tak chuan kan hria ang a, RBI lam aṭang chuan beisei tur kan nei tawh lo. Treasury khar mai hlauhthawnawm taka kan din laiin, khar ngai lo chiah chiahin OMB lamah kan pûk ta kha a nia.

OMB kaltlang hian Sawrkar hmasa, Congress hunlai leh MNF hunlai te pawh khan kan puk kum a awm a, kan puk miah loh kum te pawh a awm bawk. Kan puk kumah te pawh puk phal chin zat kan thlen loh kum te pawh a awm bawk. OMB kaltlanga sum puk hi chu Sawrkar sum a harsatna, mangan tawp thil a ni ber mai.

Hei tunah Vbc 100 kan pûk belh a lo ngai leh ta chu a nia. Tun kum kal mekah hian vaibelchhe 990 kan pûk thei a. Vbc 740 kan pûk chuan 75% vel a ni dawn a, tun thla nen thla 5 hman kan la ngai. Kan pûk tawh sa peipun lam kan ngaihtuah bawk si lo. "A fim hmasa Lalngoin a thal zo zel" tih ang maiin, kan sum hmuh apiang kan hmang zo zel mai bawk si.

OMB a kan sum pûk hi a pung awma pûk a ni a. Kan sum pûk leh a pung kan rulh leh tur ringawt pawh hi a va tam tak. Kan sum pûk te hi 7/8% vela pung tur a nia. (A pûk hun a zirin a pung hi a inang lo ve thei). Sawrkar kum thar (April 2023) a lo thleng ang a, pûk bawkin kum bul kan ṭan leh a ngaih hmel bawk si. Mipui phur a rit tual tual dawn a ni ber mai.

Hetiang kan ni chung hian in remchem emaw, sum thawk chhuak zawng emaw, a lo thlawna sum hmanralna tih tlem emaw lam kan la hawi chuang bawk si lo. Chhuanlam dawrawm leh fahrah te te hmanga mipui rilru hruai kawi dan kan zawng kual vel mai mai a. Kan thawh chhuah/ rah lam aiin a sawia sawi lam kan uar a, mipui lah kan fing kar tawh hlawm bawk si.

Pûk tur a awm tho tih vanga pûk char char lo hian, pûk kher ngai lo a kan awm theih dan tur kawng zawn a va hun tak em. Entirnan :

1. Tun kan sawrkar kal meka Board chi hrang hrang, an ṭangkaina kan hriat lem loh, sum senralna tam si te hi ṭhiat ṭhen ni ta se.

2. State sum bawm aṭanga thlan bik te hnena SEDP sem te hi chhunzawm tawh loh ni se

3. A awmsa te pawhin hlawh an lak mumal theih loh laia Sawrkar hnathawk lak belh te hi ti lo i la.

4. Ṭingṭang perha World Record siam tum tih thawm te hi a rawta rawt malek zawk tur a nia.

5. Puk chawpa khawsak laia Phullem phah vak vak mai te pawh hi sim a hun. Phullem phah vanga intodelh ram kan la hre lo.

6. Centrally Sponsored Scheme (CSS) aṭanga kan sum hmuh theih 10% kan lo tum ve ngai ang chinte hi sum hmuh letna tur thil a nih loh chuan hnawl ṭhen ngam i la. Kan tan chuan 10% pawh kha a tam lutuk.

MLA chu sawi loh, Minister meuh te pawh hian Sawrkar sum harsatna hi thup tum ang maia kan la sawi mam zel mai hi chu a zahthlak lam deuh chu a ni. State dang te pawhin an pûk ve tho thu han sawi te phei hi chu "Mi pawhin ruk an ru a, kan ru ve a ni mai ni" tih nen huang khata ngaih theih a ni. A mawl mang lutuk.

Ṭhangtharte tana khawvel ṭha zawk siam turin ka finna leh remhriatna, kan hun leh tha te hmang ral tura ngaih kan nih mek lai a 'ṭhangtharte rulh tura lei bat' vak mai hi zawng a kawnghmang lo deuh chu a ni.

Hawh u, he ram siamṭha tur hian theih tawp i chhuah tlang zawk teh ang u khai. Kan ram hruaitute hian khum laizawlah beng sikin lo ngaihtuah ve mah teh u. Beiseina thar nen huai takin he ram hi i chhan ang u.

- Madawnga Khiangte