Written by
Vanlalngaia Formerly:Secretary
WAR COUNCIL & DIRECTOR GENERAL. MIS.
Laldenga is Necessary Evil
• Ka memory khâwl aṭangin thumal pahnih ka hrechhuak nawlh mai a, ṭhangthârte hriatna tizautu atan leh Pu Laldenga, Pu C.Pahlira, Pu HK.Bawichhuaka te hriat rengna ni pah fawmin ka rawn ziak a ni.
• Ring lo mite nen rual lo taka nghawngkawl bah zel duh lovin an zing ata chhuak turin MNF War of Independence puan a ni ta rup mai. An thâwm mitdelte hriat khawpin tih ang maiin. Chia sawi tham loh Mizo Identity chu Khawvel hriatin BBC-Voice of America etc. an puang ta chuah chuah mai le. A nghawng erawh a nâ lua e. Vanhnuai thil ṭha lo tinreng a thleng kim ta. Journalist pakhat chuan,"Khawvel leilunga buaina chhe ber (The Worst Insurgency on Earth)" a ti ta tawp mai. MNF lungin tângte chhan tûra lo chhuak Senior Advocate PK.Chowdhury chuan MNF-te damchhung lungin tâng tur an nih chuan India Sipaite chu 77 khaihlum tur tiin a rawn nemnghet hmiah. Chunglam aṭanga min lo thlir rengtu chuan kan mangan ṭawngṭaina chhangin, "Ekhai, India ram hi ram thim a ni a, nangni ka Chanchinṭha hril darh tura ka bél ruatte in inlakhran maiin tunge ka Chanchinṭha hril darh ang, chuvangin inlamlet ula, State tinah Chanchinṭha hi hril darh vek rawh u, in hril darh vek hnuah in awm zel dan tur chu ka rel ṭha leh dawn nia," a tih âw chuan min kai harh ta. Pa pakhat ṭawngṭai in - 'Lalpa, sualah min hruai lut la, chuta ṭang chuan min hruai chhuak leh ang che' - a tih ang maiin India aṭanga min hruai chhuaktu Pu Laldenga hoin abo abâng awm lovin, a ropui thei ang berin lâm ang kan lo let leh a. 'Pi buh deng, pi buh deng, pakhatin buh ṭhap, buh ṭhap' tiin lawmin kan lam ta suau suau mai a nih kha.
• Remna ni Champha vawi 34-na min hmantir theitu leh vawiin ni India ram State hrang hranga Chanchinṭha min hrilhtir theitu ka memory khâwl aṭanga ka herhchhuah chu Pu HK Bawichhuaka Sapṭawng 'Laldenga is Necessary Evil' tih hi a ni. Herhchhuah zel tur pawh a la kuh ṭun mai.
Pu H.K.Bawichhuaka thusawi chu
Laldenga hi miṭha a ni ka ti lo, mahse Laldenga tel lova remna siam tum hi ka phal lo, ka rem ti lo, buaina a reh ngai lovang, khawvel hriat turin in ko lut a, Mizoram hi Integral Part of India ti a, a puan chhuah hnua inhnawl leh chuan India mualphona a ni ang. Laldenga is Necessary Evil a tih ṭawngkam chuan Home Ministry palai 3 lo kalte chu a deng dawt a. Anni chuan, "Oh, Laldenga is NECESSARY EVIL, NECESSARY EVIL, NECESSARY EVIL" tiin an bu ta nghauh nghauh mai. Keini Pu C. Pahlira nen pawh kan lo bu ve nasa teh asin.
Hemi zan Pu H.K.Bawichhuaka pindan rila kan meeting pawimawh thuthlukna chu - Laldenga leadership tundin leh phawt hi a ni. A tuk aṭangin kan inpuahchah ṭan a, Pu C. Pahlira meuh pawh a ṭul ang ang bawhzuiin thawhlawm khawntuah a ṭang ta. Pu Hmingthanga Electric Veng chuan a ṭul apianga hman turin a motor a thawh. Kei pawhin Capt. Zaidarhzaua chu Tuikhuahtlang ka inah lênga sawmin ani'n Pu Laldenga hnenah, "Naupang School luhna tur tihfel a ni ta," tiin ka phone no. 701 hmangin a hrilh ta. Pu Zoramthanga leh Pu Tawnluia te chu a ruk thei ang bera langin an rawn tlanchhuak ta a ni. Arakan headquarter-ah Pu Laldenga chu President atan an va tungding leh ta a ni.
Laldenga'n Independence a sual tak tak
Vawiin ni thlenga mi ṭhenkhatin politics khelh nan tak Laldenga'n Independent a tum tak tak lo, nang leh R.Rozama te kha India Sawrkar be turin kum 1969 June khan a rawn tir che u a ni lawm ni tiin zawhna ka dawng chamchi mai.
He zawhna pawimawh tak hi ṭhangtharte ka chhanna chu, "Tum tak tak hun a awm, Tum tawh loh hun a awm bawk," tih hi a ni. Remna palaite eng vangin nge an man che u? Tih zawhna ka chhanna pawh, "Heng thu inthupte ṭhangtharte hnenah puangzar turin Pathianin min humhim a ni," tih hi a ni.
He ka mission hi kum 1985 December khan inbiakna tawp ta suihzawm leh turin All Political Party Join Meeting chuan Chairman-ah min ruat. Christmas present hawn turin Pu Hrangthankima nen kan thawkthla ve ta, Tahrik 19 December 1958 zanah inbiakna chat chu chhunzawm leh a ni ta. Pu Lalduhawma MP. leh Congress President a ṭangkai hle. Zanlaiah a nupuiin ar min talhsak. A tukah inbiakna chhunzawm leh in Interim Sawrkara abo abang awm lova an kir leh theih nan - (Kashmir) Chief Minister nihna a phut tlat a, 'Kan Sawrkar chuan minute khat pawh kan inngaihtuah tawh lovang' titute khan Lalṭhuthleng kian nghal se la chuan Christmas present kan pe ngei ang. Hahchhiau chhuak kîr leh mah uiawm a, Lalṭhuthleng ken chu uihawm tak a ni reng a ni.
MNF War of Independence zet chu:
MNF Volunteer tlangval pakhat chu a ṭhiante'n, "Independence insual lai khan eng nge in thawh ber, sawi vek la zû kan khilai ang che," tiin. Ani chuan - 'Ele, kan tlanchhia maw le' zû a hlawh ta - Independence sual tak tak hun chhung, Sahimna (survival) zawn hun (Bangladesh War of Independence)India nen inbiakremna atan kum 20 a ral meuh chuan thinthiin kan mu thei ta. Hmasawnna tam tak hmuh tur a awm ta. MIZO IDENTITY chu Khawvel hriat a ni ta. India ramtinah Chanchinṭha hril turin Missionary tam tak an chhuak ta. Kan hlawhchhuak ṭeuh mai. Zoram Kanan Thar beiseina lung nen kan thlir, Ei leh bar intodelh êm êm chungin thlen hlan kan nghakhlel ta.
Mizo Method, buhkhur hmangin i thar chhuak ang ule.
In ṭhian
- Vanlalngaia
Formerly:Secretary,
WAR COUNCIL &
DIRECTOR GENERAL.
MIS.