Written by
- B. Sangkhumi
PU K.L. LIANA MIZO HMEICHHIA-TEN KAN VA UI EM!
Pu K.L.Liana khan Mizo hmeichhe chungchang a ziak hian a khat tawkin “Pi B.Sangkhumi’n eng tin nge a tih ang?” An pa nise heti hian a tih ka ring etc etc” tia mi bawl zan vel a ching a. MHIP-in kum 2006 aṭanga ṭhahnem ngai taka kan lo sual leh, Mizo hmeichhiaten Tlumtea thlira kan thlir - Mizo Kristian Inneih, Inṭhen leh Roluah Dan, 2014 leh VC/ Local Council a hmeichhe tan seat 1/3 reservation siamna a lo chhuah khan Pu KL Liana hian a article ziakah ka lawm turzia ṭum hnih/ ṭum thum chu a thailang a. Hemi hnu hian a ngawi ta vang vang a, tun hi kan thleng ta a ni.
Mahsela Pu KL Liana, a langa Mizo hmeichhiate bawl vel nuam ti tak, a ruka hmeichhiate ṭan tlattu an reh ta vang vang mai tur hi Mizo hmeichhiate tan a khawharthlak dawn hle mai. A huhova thlah theih lohvin Lockdown lai kherin a liam ta bawk si a, a thlahna atan hei hi ka han ziak ve a ni.
Pu KL Liana nen hian tunhma in kan inhre ngai lo. Kum 1980 ah Mizoram sawrkarin Mizo Customery Law Committee a din khan a tirah hmeichhia member an awm lova. Kum 1986 aṭangin MHIP President chu MHIP aiawhin dah a ni a, MHIP pawn aṭangin hmeichhia 2 - kei leh Lucy Lalrinthari chu Commt member-ah dah kan ni a, Pu KL Liana hi Member Secretary a ni.
Dt. 27th May 1997 ah MHIP Hqrs office-in Law and Judicial Deptt. aṭanga lehkha kan dawnah The Christian Marriage Bill 1994, The Christian Adoption and Maintenance Bill 1994 leh The Indian Succession (Amendment) Bill 1994 te Mizorama hman duh leh duh loh chung changa MHIP ngaihdan an rawn zawhna chu MHIP Committee chuan heng Dan hi Mizo nunphung mila siam ṭhaa hman ṭha kan ti a. Hemi bawhzui tura tih ka nih angin dt 27th June, 1997 ah lehkha ka han thehlut a. Pu KL Liana, Under Secy, Law Deptt chuan “Pi Sangkhumi, i hlawhtling dawn chuang lo, heng Dan hi Mizorama hman duh lotute lehkha ka dawng vek tawh,” min lo tih khum lang lang a. Heta ṭang hian hmeichhiate humhalhna dan turah kan in thurual ṭan ta a ni.
Mizo Customery Law Committee-in kum 20 zet Mizo Hnam Dan siam ṭhat ngai a tih te a siam ṭhat “Mizo Hnam Dan (Mizo Customery Law) a tichhuak ta a. (Mizoram Gazette, Notification No. H.12018/ 119/03 - LJD/62, the 4th April 2005). Nimahsela Mizo Hnam Dan siamṭhat te hi ‘Legislative Assembly-ah passed a nih loh chuan a hman theih loh,’ ‘Legislative Assembly0ah Customery Law an ngaituah ngai lo’ tih te chuan hmeichhiate a tichiai ta riau mai a. Chuvangin, MHIP Hqrs chuan “MIZO HNAM DAN (Mizo Customery Law) SIAM ṬHAT ZIRHONA’, 3rd July, 2012 ah I&PR Auditorium, Aizawlah a buatsaih ta a. Hemi atan hian Pu KL Liana, Addl District Magistrate and Session Jugde leh Pu R.C. Thanga, Sr Govt Advocate cum Public Pro chu sawm an ni a. Anni hian fiah leh chiangkuang takin an hrilhfiah a, kan buaina a reh ta duak a ni.
Hetiang dinhmuna kan din tak avang hian MHIP chuan ar talh dan chi dang a ngaihtuah ta a (Kum 2005 April aṭanga MHIP Headquarters President atan thlan ka ni a,) India ramin Dan pathum min rawn zawrh ang chu Dan thiam mite kan buatsaih tir ta a. Heng Dan te zirho tur hian.
MHIP Hqrs-in Dec. 16, 2005 ah Synod Conference Centre, Aizawlah 'Workshop on women empowerment' a buatsaih ta a. Mizoram puma MHIP aiawhte leh Poitical Party, Kohhran, NGO leh Hmeichhe Pawl hrang hrang aiawh te in ko khawmin heng Draft Bill 3 hi a hnuai dan thiam mite kaihhruaiin zirho a ni.
1) The Mizo Christian Marriage Bill(Draft), 2006 by Pu Chawngtinthanga, Dy. Secy, LJD
ii) The Mizo Divorce Bill (Draft), 2006 by Pu LH Lianhrima, Govt Advo & Pub Prost Pros.
iii) The Mizo Inheritance and Succession Bill (Draft), 2006 by M. Lallianmawii Asst Govt Adv.
Heng Bill Mizo ṭawnga lehlin hi March 24, 2006 ah Review Workshop- ah zir ho leh hnuah Pi Marly Vankung, MHIP Legal Adviser hovin uluk taka chul mamin MHIP Gen Hqrs chuan June 1, 2006 ah sawrkarah Legislative Assembly a put luh turin kan submit ta a ni. Mahse, ‘The Compulsory Marriage Registration Act’ chu Supreme Court-in India ram puma hman tur a tih avangin Mizo Christian Marriage Bill 2006 chu telh a ni ta lova.
He lehkha submit copy hi Governor leh Chief Minister ah te pe in kan sawipui leh a ni. Heng Bill te hi Law Dept te nen sawiho ṭhin a nih hnuah MHIP-in hmanhmawh thlak bera a ngaih “Mizo Divorce Bill’ chu Mizoram Cabinet-in Oct 4, 2008 ah a pawm ta a. The Mizo Divorce Ordinance 2008 (Ordijnance No 1 of 2008).
Kum 2008 November MLA Election-a sawrkar tharah Chief minister thar, Governor thar leh Law Commission thar Chairman-ah MHIP Hqrs chuan dt. 1st Nov, 2011 ah lehkha theh lut lehin anmahni ṭheuh sawi pui an ni a. Law Commission hian heng Bill te hi Bill pakhatah a chhunkhawm chu Mizoram Legislative Assembly-in Nov 12, 2014 ah a passed ta a. “The Mizo Christian Marriage, Divorce and Inheritance of Property Act 2014 Act No. 9 of 2014) Mizoram Gazette Notification No. H.12018/ 233/2013-LJD dt 4th Dec 2014
MHIP hian Mizo mipuite, a bikin hmeichhiate tih ṭhanharh tumin MHIP Kumpuan atan 'Women Empowerment' hi kum 16 chhung a zawnin hman a ni (Kum 1997-2013) MHIP Sub Hqrs, Block, Joint leh Branch zawng zawngah Women Empowerment Awareness campaign neiin mite thinlung hneh a, heng Bill a taka chantir hi MHIP chuan a tum tlat a ni. Chuvangin, Pu KL Liana hi, Dan hria, mi huaisen leh dikna duh, Dan avanga Mizo hmeichhiate min ṭan burtu, mite hriatreng tura thusawi thiam tak, Mizo hmeichhiate tana mel lung pawimawh tak tak ni a, Dan Thar lo irh chhuahna atana thawh hlawk tak a ni a, Mizo hmeichhiaten kan theihnghilh tawh ngai loh tur zinga mi a ni.
Pu KL Liana hi kan ngaina in kan ngaisang a, a awm ta lo hi Mizo hmeichhiate tan channa nasa tak a ni. A kalsan a chhungkua Pathianin awmpui a, thlamuan turin kan duhsakna kan hlan a ni.