Written by
- K Lalrinchhana
BULṬANNA DIK (Zirnaah)
Kar hmasa khan Revd Chuauṭhuama khan Vanglaini-a a huangah khan Mizoram Synod-in Mizoram Christian College an din tur thu a rawn ziak a. A thu hma lamah khan mahni pianpui ṭawng (mother tongue) ngeia lehkha zir pawimawhzia a rawn sawi a. Kha thu kha thil pawimawh tak, ka vei ve zawng tak a ni.
Nikum June thla khan HRDC, Mizoram University-ah kan training a. Ni khat chu khatih laia University Pro Vice Chancellor Prof. R.P. Vadhera khan class a rawn la a, Blooms Taxonomy chungchang a rawn sawi a, a bengvar thlak hle.
Chhun thingpui in chawlh laiin reilo te ka ti ti pui a. “Sir, sikul kal ṭan tur fapa ka nei a, English medium school-ah nge Mizo medium school-ah kal tir ila ṭha zawk ang? ka ti a. Prof. RP Vadhera chhanna chu: “Mizo medium school-ah ngei i kal tir tur a ni” a ti.
A sawi zelnaah chuan, “Kei pawh Punjab state-a piang leh sei lian ka ni a, Punjab medium school-ah zirna bul ka ṭan a. Ka kum rualpui English medium school a lutte aiin sap ṭawng ka thiam daih zawk. Ka pension hunah pawh Punjab-ah ka kir leh ang a, kan nupain Punjab medium school ṭha tak din kan tum. Mahni pianpui ṭawng ngeia zirna bul kan ṭan hian kan thiam a nghet a, ṭawng dang pawh kan thiam chak zawk. Chinese ṭawng thiam miah lo hi Chinese ṭawngin zirna bul ṭan tir ila, a buaithlak ngawt ang. Mizo naupang tan English medium school a bul ṭan pawh chutiang tho chu a ni” a ti.
India ram leh khawvel pum huap pawha zirna lama mi thiam kan tih te hian mahni pianpui ṭawng (mother tongue) ngeia zirna bul ṭan hi an ngai pawimawh em em vek mai.
Kum 2009, May 8 khan Mizoram sawrkar chuan Mizoram zirna siam ṭha tura rawtna siam turin mi thiam rual awmkhawmna, Education Reform Commission a din a. Kha Commission khan zirna siam ṭhat nan rawtna pawimawh tak tak a siam a, chung zinga lang sar tak pakhat chu- naupangte hian pawl hniam lam (elementary stage) ah chuan an pianpui ṭawng ngeiin zirna bul an ṭan tur a ni’ tih hi a ni. Eng emaw vangin kha Reform Commission rawtna kha tih puitlin a ni ta lo va, a pawi khawp mai.
Hman deuh khan kan thawhpui pakhat, Science zirtirtu chuan, “Tution class ka peknaah ka thil hmuh chhuah chu, English medium aṭanga zir chhuakte hi a tlangpuiin Science leh Mathematics-ah an chak lo (weak) duh. Thil hoteah pawh awmze neia ngaihtuahna han vawrhvir leh hisap an thiam lo. An ngawng tlat zel” a ti. Ka ngaihtuahna a ti thui khawp mai.
English medium a kan kal tir kan fate hian a bulfumah thil hi awmze neiin an lo man hlek lo a ni ang a? Paolo Firere chuan, “Zirna hian a tum ber chu mihringa theihna sang tak (potential) in phum a tam thei ang ber hai chhuah a, ṭhan len tir a, tih hmasawn a ni” a ti. English medium school kan uar luatah zirnain a tum bulpui hi a buk ṭhelhin kan ṭhelh a va ni mai awm em?
Chutih rualin thil buaithlak tak mai pakhat chu, Mizo medium school-ah pawh chuan lo kal tir dawn ta teh reng i la, tunlaiah Mizo medium school ṭha alawi a awm ta mang lo hi a ni. Mizo medium school chu sawrkar school a lo ni deuh vek a. Kawng tinrengah private English Medium School te ai chuan an lo inthlahdahin, an lo hnufum zawk bawk si.
Pianpui ṭawng ngeia fate zirna bul ṭan tir duh tan pawh chutiang school a han kal tir ngawt mai chu ngaih a ngam chiah lo a ni.
Ka duhthu sam ni fo chu-khaw tin leh veng tinah hian Mizo medium school ṭha tak hi awm vek thei se. Chutah chuan naupangte chuan mahni ṭawng ngeiin engkim zir se. Mizo ṭawng an thiam ta hle tihah pawl 3 emaw pawl 4
aṭangin sap ṭawng chu subject pakhat angin zir chauh se la. English grammar thiam takin sap ṭawng chu zir tir se, an thiam em em ang.
English medium kan uar em em a, English medium school nazawng hian a bulfumah naupangte hi sap ṭawng an thiam tir tak tak chuang tlat lo. Tuna kan kalphungah hi chuan sap ṭawng thiam zik tluak lo, Mizo ṭawng ni se thiam chuang si lo, mahni irawma awmze neia thil ngaihtuah thiam lo hian kan in chhuah vel mai mai a ni.
An pawl a sang tial tial a, he thil hian nghawng a nei lian tual tual mai.