Mizoram first ; MI NARAN TE HARH A HUN

Kum 2013 a Bollywood in film a tih chhuah zinga pakhat chu ‘Chennai Express’ tih a ni a. He film a ṭawngkauchheh lar ta em em mai chu, ‘Do not underestimate the power of the common men’ tih a ni a. Tawng tualleng satliah deuhin dah ta ila, ‘Mi narante hi min ti mai mai suh u’ a tih theih ang a. Tin, ‘Mi naran te hi min pawng zuam ngawt suh u’ ti pawhin a dah theih awm e.

Khawvel ram dang leh India ram chhung ngeiah pawh mi hriat lar lem loh leh zir sang pawh ni lem loten thil ropui tak tak an tih kan hre fo mai. Boxer lar leh hmingthang, Manny Pacquiao chu chhungkaw berh ve tak aṭanga lo sei lian a ni a. A lo chawr chhuahna ngaihtuah chuan hetiang dinhmun hi engtinnge maw a thlen theih le? tih mai awm a ni. Mahse a tum tlat a, a bei fan fan a, a tawpah chuan Boxing weight ṭhen hrang pariatah a champion thei a ni. Social activist lar Anna Hazare pawh lehkhathiam sang leh hausa a nih tu man an sawi ngai lo, sipai bang erawh a ni. Mahse a tumah a chiang a, India ram politics a nghawng lian tak thlentu a ni thei tlat a ni.

IAS val lar tak a awm a, a hming chu Amstrong Pame, tlang mi ve tho a ni. He tlangval hian mi naran zawk nia an sawite chak theihzia a hre chiang hle. Mi naran zawkte duhna leh chakna chawk thoin hna ropui tak a thawh tir thei a. Kawngpui ṭhain a pawh ngai reng reng loh chu kawngpui ṭhain a pawh tir a. Odisha, Rourkela khuaa tlangval pakhat, Muktikanta Biswal chu milem siam thiam a ni a. Kum eng emaw zat kal taa PM Modia'n an khaw tana a lo tiam tawh chu tihhlawhtlin a la nih loh avangin PM va hrilh hre leh turin kilometre 1350 zet a thui kein a kal vang vang a. An khuain damdawia inenkawlna (healthcare ṭha zawk an neih nana a thu tiam chu tihlawhtling tura PM ngen tuma kal a ni a, PM erawh a hmu thei ta lo. Mahse PM hmuh tuma zin hi a la tum fan a ni. Inthlana a vote hlu tak a pek na chhan chu tham­ral tir mai a duh lova, a dikna chanvo hmu turin a bei zui a ni, khatia beih kha a tan a thiang tlat.

Kan ram, Mizoramah hian hma­sawnna tur sum tam tak sawr­kar laipui aṭangin kan dawng tawh ṭhin a, kan la dawng zel bawk ang a. Mahse vawiina kan ram dinhmun chu hausate hausak belh zelna, retheite retheih zelna a ni ta ringawt mai. Mi hausa leh thiltitheite lahin retheite retheihna chu remchanga lain keini mi naran te chu chhun engah min rawk a. Kan retheih luat avangin kan ṭang zo lova. Mi tam tak chuan khaw eng hmu phak loin an dam chhung hun an hmang liam a, hmang liam mek pawh kan ṭhahnem hle awm e. Kan fate hma hun atan hmathlir nei ve mah ila, kan hmathlir tihlawhtling tura kan duhna chu engmah lo ah a chang ṭhin a. Kan fate tan zirna ṭha duh mah ila chutiang chu kan ban phakah a awm si lo. A nei leh thiltitheite bawkin chung chu an pum hmawm emaw tih tur a ni zel a ni.

Kan retheih pachhiatna chu remchanga lain inthlan dawn apiangin sum an rawn tawktarh a. Hmeichhe buan chak lo angah min ngaiin zahpah lo takin kan hlutna chu sum hmangin min chhuh lui a. Rilru fim taka kan ngaihtuah vang vang pawha kan tih duh loh chu ti lo thei loin min siam a. Min zah thlawt lo a ni. Inkalpawhna ṭha neih ve kan duh a. Kan duhna leh kan ît zawng tak chu remchanga lain ruahmanna an siam emaw tih tur a ni a. An ruahmanna siamah chuan a thua keini min tawktarh siin an hlawkna tur an ruahman diam a. Teh tling lo leh quality ṭha lo tak chu min hlui leh si a. Kan vuivaina leh lungawi lohna chu an hnenah thlen mah ila, an ngaihthlak chhung bak an hre lo emaw tih tur a ni a.

Sawr fu leh tur chuang kan awm tawh lova. Kan duhthusam chu boruakah a tham ral a. Suang­tuahna a kan din in leh lo ṭha leh dinhmun ngelnghet zawk te pawh chu romei ang chauh a ni ta zel a ni. Mahni hamṭhat nan sawrkar dan ding lai ngei pawh an pawi sa tawh lova. Chhun eng an zah tawh loh avangin zan thimah phei chuan sumkar reng reng an nei tawh lo. Chutiang taka dik lo leh fel lova rorelna chuan mi beidawng a siam tam tial tial a. Ṭhalai lehkhathiamte tan kawng a thim em em a. Hmabak êng nei lova inhriatna chuan beidawnna khurah ṭhalai tam tak a hnuk lut mek a ni. Khawvelah hian mi beidawngte aia hlauhawm hi an awm chuang lova. Beidawnna khura tang mekte chuan an duh vang reng pawh ni loin sual kawng an zawh ta mai ṭhin a ni.

French Revolution laia Bastille kulh tichimtute pawh kha hetiang mi, ram rorelna ṭha loin a hrin chhuahte an ni a. 'A nghawng chu nasa tak a ni' an tih angin kan ram rorelna hi dik lo taka a kal reng chuan nghawng ṭha lo tak hi kan hmachhawn lo ang tih a sawi theih ta lo.

He kan ram hi kan pi leh puten thih tha tak meuh a an lo humhim leh an lo sah zau tawh kha a ni a. Vawiina mite hian kan venghim zo lo a nih chuan chhuan lo awm leh turte chanvo hi kan lo hralh tihna a ni ang. Kan ram, kan hnam leh kan sakhua a him loh chuan he hnam hi thawnthu ang maiin a la tham ral ang a. Kan tu leh fate chuan anchhia min la rawn lawh duh mai ta ve ang. Sum leh pai duh huam huamna leh duhamna avanga Pathianina ram min pek hlu tak hi kan hralh zel a nih chuan he ram neitu nihna hi hnam dang hnenah a hlan lo ang tih a sawi theih loh. Hnama min dintu leh ram ṭha tak min petu hi kan timualpho hle dawn a ni. Hnam dang rorelna hnuaia kan tlu lut a nih vaih chuan tho leh tur chuan kan beih fe a ngai ang a, a man kan pek huai ngam a ngai viau ang.

Mi chuan an ram leh hnam tan Dream an nei a, an nei ngam bawk a. An dream tihlawhtling turin rinawm leh taima takin an bei ṭhin. Keini pawhin Mizoram leh hnam tan hian Dream kan neih ve a ngai a. Chu kan Dream tihlawhtling tur chuan chan huamin ‘Mizoram First’ kan tih ngam a ngai. Bei tak tak tura mawhphur ngam, ‘kei leh ka chhungte First’ ti lo, ‘party first’ ti hek lo, ‘Mizoram First’ ti tlat ngam hruaitu kan mamawh a ni. Kan vote hlu tak hi Mizoram First tih rilru pua kan thlak a ngai bawk.

Mipui hi inthlang ramah chuan lal tur thlangtu kan ni a, ram hruaitu tha thlang chhuaka thahrui pe theitu chu mi naran zawkte hi kan ni. Mipuite hi hi mi naran chu kan ni a, awmzia nei ve phak lo, naran deuhah kan lo inngai a ni mai thei, mahse sorkar siama paih thla theitu kan ni tih hi i chiang ang u. Chutiang rilru pu ‘mi narante’ kan lo chhuak mek e.

I ram leh hnam a boral chuan nang leh i chhungte in him bik lo ang.

- Dina pa