July ni 17 zan khawchhak tlângdunga Lirnghing kha

Hemi zanah hian Khawbungah kan awm a, zan dar 10:04-ah chiah lir a rawn nghing a nih kha. A hmuna han awm chilh tâkah chuan a mi den dan a dang zar mai. July ni 14, 2002 (Thawhlehni) khan Khuangthing panin kan kal a, kan tihtur hrang hrangte kan tih zawh hnuah July ni 17, 2020 (Zirtawpni) khan khaw hrang hranga lirnghing dinhmunte enin Khuangthing, Khawbung, Dungtlang, Samthang, Vaphai, Farkawnte kan tlawh a. 

Ṭhasiama se no neihna kan ennaah Chawngtui E’ khawtlang hruaitute an lokal a, a hma zanah Zawlsei kan tlawh bawk. 

Hun chep tak karah Zirtawpni-ah hian thim dawn ruaiah Khaw­bung kan lut a, zan riak tur kan ni. Kan hna pakhat Tlawva Small Hydel Project kan tlawhnaa min hruaitu ber Er R Lalrinkima hnenah kan lut a, zanriah kan ei. 

Lirnghin zinna tlangdunga kal kan nih avangin kar khat zet nghing loa a awm chu mak kan ti letling lek lek mai! Mi ṭhenkhat pawhin a reh ve tawh dawnah an ngai a, an lawm. Khaw tinah hmelhriat ṭhian ṭha tak tak, min duhsaktute an tam a, ‘In awm lai ngei hian han nghing leh se in man thiam mai ang,’ te an ti fiam a, kan han nui leh hak hak ṭhin. Lirnghing kha kan kal chhan pakhat a nih avangin a taka kan hriatthiam an duh vang a ni a, nghing leh tak tak se an tihna a ni lo.

July ni 17 2020 (Zirtawpni) zanah hian mut a la hun loh deuh avang leh ‘lir a nghing leh ang em?’ tia ngaihtuah rû ṭhûm kan nih avangin mahni ṭhian ṭha ṭheuh phone hmai êng bihin kan kan meng kar hlawm a. Lir a nghin hian thawm eng emawni, sawi thiam har tak a siam ṭhin an tih chu a pawmawm ta riau mai. A ṭhen chuan a vû ti zawngin an hria a, a ṭhen chuan a puak ti hialte pawh an awm a, mihring taksa chak leh chak lohin a dawnsawn dan a hril thui fuin ka ring thung. Chutiang ngaihtuahnain mi a chenchilh lai mek lai chuan a rawn ri ta phut mai a, ka phu chiang kher mai! Khumah ka ṭhu a, inrin lâwkna pawh awm miah loin mi a rawn sawi ta dawt dawt mai a. Rilru fim ka pu vat a, ka phone sana chu ka en nghal a, dar 10:04pm chiah a ni. 

Hlauh ai chuan a reh leh thuai dawn tih ka rinna chuan beiseina min siam nghal a, in a sawi lai chu ka en kual kar a, hlauhna ka nei hran lo. Ka awmna In chu assam type a ni a, a chhe mai dawn lo tih ka pawm vang a ni pakhat. Second engzat chiah nge a nghin ka hre lo. Ka awm mai mai laia lir a rawn nghing thut leh ka rilrute ka siam fel a, ka sanate ka en a, ka awmdan tur ka inrelfelna rilru hi a ran hian a rang ngang mai a. Khati taka rilru a kal kual chak kha nunphung pangngai ni se, Mizote mamawh tak IAS-ahte ka inziak tling daih thei dawn a nih hi mawle titein ka han insawisa leh lairih a, mahniin kan nui tak ang huk huk a, lirnghin zawh ruala a ruka nui ru huk huk hi khawvelah hian an tam bik hauh lo ang.

Chhun lama khaw hrang hrang kan tlawhnaa YMA/VC hruai­tute leh ṭhiante chuan min rawn ngaihtuah hlawm a, kan awmnate min rawn zawt a, 'kan hlau em' tihte min rawn zawt hlawm; thla an timuang viau. Lir chu pa zetin a nghing zo a, hlauhna a lo thleng zui a, pawnah nu deuhin ka chhuak zui a. Ka va tlawm hneh rem rem tak em! Sawi tur reng ka nei lo e misual mai ka ni, tih mai awl tak a ni. 

Pawn daiah ka chhuak a, awmhmun titina hmunpuite ka han en nâk chuan, na angreng taka lir a nghin thute chu kil tinah hmuh leh chhiar tur a tam nghal hle mai a. Mahse, rang takin ka rilru ka siam a, ngai ka awh leh thuai thung. Hlau loa ka awm leh thuai chhan hi ka bulah kei aia hlau pakhat a awm vang pawh a ni mai thei e, game chhetê tê ka'n play leh zauh a nih chu. Lirnghing chungchang chu kan sawi zui nghal a, ‘Tuna a nghin ang khan Aizawl khu sawi ta se,' tihte chu hmeichhe thudawn takin kan sawi zui a, nunphung a pangngai ta chiah lo a ni ber mai. 

‘Khawbung Zawlbuk tualah leh khawlaiah lirnghing vangin mi an chhuak nasa an tih avangin kan tlan thla thuai a. Kawng sirahte chuan mutbu pawma kal lawp lawp te, hlau thlabar tih hriat reng tur mi engemawzat tei suau suau leh kawng sir ṭhutthlenga lo ṭhu ṭhapte chu kan hmu a.An hmuhnawm lo teh asin! Zawlbûk tualah mi an lo awm ṭeuh a, rilru a kal thui duh viau mai. Khawtlang hruaitu bengvar tak takten min rawn hmu a, kan inchibai thuai a. Inchibai hi lirnghin zinna hmunah chuan kan ching leh tawh zawk a ni ber mai, covid lam a lang tawh miau lo! Lirnghing hlau zual hmeichhe pathum an awm tih te, pahnih chu damdawiin lamah an hruai tihte chu kan hre zui zat a. VCP chuan, “Sawlaiah sawn hmeichhe pakhat hlau zual deuh a awm a, lokal ve ta che,” a ti a, “Ni e mawle,” tiin ka zui ta a. Kan va thleng a, ṭhutthlengseiah a lo mu a. Nu ṭhenkhatin an lo kil a. An dinhmun enin ka khawngaih ngei mai. 

Hlau chu thlamuan tur a ni, tih chu ka rilrua a thawh dan a ni. Lirnghing chungchangah mithiam ka ni lo tih inhre mah ila, thlamuan ngai an awm tlat a ni. “Ka pi, i awmna In hi Assam Type a ni a, i mutna zawnah khan i chung aṭanga thil lo tla tur engmah a awm lo. Thing In hi Perek sei tak taka kilh beh khawm vek a ni a, heng hi patling rualin ṭhiat dawn mahse, tuboh leh thirtianga an chhut fe a ngai dawn a. Chuvangin, rei lo tê lir a nghin avang hian a sawi chhe mai dawn hauh lo a nia. A pawimawh ber chu hlau lo tura i rilru i siam fel a ni. 

Rap chungah hian thil tam tak a awm a, heng hi a hlauhawm thung ang, a hnuaia awm loh a ṭha ang,” te ka’n ti ve ngawt a.  An hnung ka zui kan VC te emaw, nuho lo awm leh amah ngei pawh khan ngaithla tak ang maw? Thlamuan ngai an awm a, ka thlamuan ve a ni mai e.Lirnghing chuan In chu sawi chim ta se engtin nge ni ang, ta se, ta se, tih zawng erawh sawi hunah ka ngai lo a, mithiamte ngaihdan lam pawh ka ngaihtuah lo, mangang hnem ngai an awm a; ka hnem ve a nih chu. 

YMA hruaitute hnung zuiin veng dangahte kan tlan kual a. Bûka naupang kum 2 mi leh a ute ho, zanlai thlenga lirnghing vanga an han ṭhu ṭhap te, pitar leh putar, kum 70 bawr vel rual lo ṭhu khawmte hnena, “Ka pu, ka pi, a rawn nghin lai khan engtin nge in awm?” tia kan zawhna, “A..kan upa ta deuh si a, kan tlanchhuak  ve hman chiah lo a, a hnu deuhah kan chhuak a,” an han ti zuai raih maite kha rilru a kal thui duh viau mai. 'Lirnghing hi a va ninawm tawh tak em!' tia zuai raiha lei lam entute hmel hmuh pawh thil nuam a ni lo. 

Tuipuiral tlângdungah hian lir a nghin zin tawh em avangin naupang kawngka hawng ri thawm ringawt pawh lirnghing emaw tia phawk deuh hrute an ching tawh tihte min hrilh a, an lainatawm viau mai. Zanlai thleng kan vak kual a, mipuite rilru put reng dan chu kan ṭawmpui ve ta tih hriat turin, 'Zaninah a nghing leh ang em?" tia inzawt ru reng chungin kan ṭinsan ta a ni. 

Tuipuiral tlângdung khaw hrang hranga mipuite mangangna hi ka hriatthiampui hle. "Engtikah nge a nghin leh ang?" tih chu an rilrua zawhna awm reng a ni. Vawi 60 chuang lirnghingin a sawi tawh miau avang leh an in engemawzat a chhia a, an rante an thi a, lei khi hmuhnawm lo tak takte nen lam hmuh tur a awm avangin hlauthawnga an awm rengna hi âwm tak a ni. Khawvel siamtu Pathianin khawvel hmasawnna lo lian zel karah, 'Awma ka ni' tia a inhriattirna hmanrua nia pawmdan nghet angreng tak ka neih avang leh kan Bible thianghlim ngeiah pawh lirte a la nghing fo tur thu a inziah miau avangin keini kristiante tan chuan ṭawngṭaina hi kan ralthuam ṭha berah ka ngai a. A taka kan inhnem leh kan inpuite pawh tih zel atan a ṭhat rualin, lirnghing siamtu Pathian hnenah duhtawk tawh rih tura kan ngen hi kristiante tih atana thil âwm tak a ni ngei ang. 

A nâk ngeia zen hi a chiang e, tih angin, lirnghing tak tak ngei chuan a nghin nat pawl zanah min han sawi ve ta ngei chu a nia. Theihnghilh mai a har a ni ang e, kan haw hnuah pawh heng thute hi kan la ziah tâk zel hi.