SIM TUR KAN LA NEI NUAL

Mizote hian chîn dan ṭha lo (bad habits) kan neih ṭhenkhatte kan ziak tawh a, sim tur kan la nei nual mai. Hêng thil chîn ṭha lote kan sim thei a nih ngai chuan kan hnam hmasawnna duhawm tak a ni dawn si a, ṭhenkhat ziah belh leh teh ang.

Damdawi inchawh: Mizo­te hi hnam hrisêl lo tak kan ni ti ila kan sawi sual lutuk lo ang. Han inzawt ila eng natna ber emaw hi chu kan lo nei deuh zel. Natna leh hriselna lama harsatna eng emaw kan neih châng hian mi thiam doctor-te zâwt mai lo hian mi dang kan han hrilh kual hmasa tê tê phawt a, lungngai taka kan hrilh apiangte lah chuan damdawi lam zirna pawh nei mang si lo hian chumi chu a ṭha ang tiin na chhawkna, antibiotic leh thil hrang hrang a damna tur min lo chawh ve thei zel a. Mangang beidawng ta chuan kan lo awih ve zêl bawk si a, hei hi sim a ṭha khawp mai. A thiamte râwn mai hi kan tih tur a ni.

Mi in luah man zawh: Kan lên ngai lohna mi in luahahte kan va lêng a, in in luah chu a nuam hle mai tih pahin eng zatin nge in luah tiin kan zâwt zui a. Mi chhûngkaw eizawnna leh sum leh pai dinhmun hre hawt loin a va tlâwm ve kan tih loh leh a va to ve te kan tihsak mai mai a. Chu chuan in luahtute rilru a tihrehawm ṭhin. A va tlâwm ve tia a neitute hriata i sawi ngat phei chuan an tisâng duh nghâl mai ang. A va to ve i tih chuan to min tihpui lutuk tiin an tha a na daih thei. A tlâwm i ti emaw a to i ti emaw i rilru-ah pâi ve mai mai rawh. Sawi chhuah kher a ṭul lo - sim chi a ni. An in luah man tisang tura in neitute fuihpawrh te hi thil ṭul lo tak a ni. A sualthlak mai mai - sim chi a ni.

Mahni duh dân sawi: Mi­zote zingah hian thu hnu dawn miah loa sâwm pawh ni lêm loa mahni ngaih dan leh duh dan sawi mai mai chîng kan tam hle. Miin uluk taka an ngaihtuah fe hnuin lirthei dahna (garage) emaw vawk in emaw in emaw an sa ve a, min zawh pawh ni hlei lo hian heti zâwk hian sa ula, heti hi chuan a fuh lo ang, a chuti khati kan va tihsak chiam zel a, mi rilru kan tihbuai loh leh kan tithinrim mai mai ṭhin. Hei hi thil ṭul lo tak a ni a, sim hmak chi a ni. Min râwn a nih erawh chuan thuhran ni se.

Inlâk hran rilru: Mizoram hi state zim tê, 21,087 sq. km vel lek leh mihring nuai 10 chuang awrh chauh ni siin thingtlang khaw tereuh tê tê-ah leh khawpui veng tin deuh thawah kohhran leh political party hrang hrang kan awm kim deuh vek zel a, kan ruh êm êm a, kan inmil lo hle bawk. Tin, hnam (Entirna: Hnamte, Sailo, Pachuau, Khiangte, Ralte adt.) bil zawnga inlak hran ching kan tam hle bawk. Heng bakah khawpuiah hian veng hrang hrang kan awm a, kan inla hrang êm êm a, mahni veng hi ṭha sela, veng dang hi chhia se pawi tihna kan nei lo. Veng zauh tumin veng dangte nena kan inrina bula mite mahni venga lawi tura lo sawm ṭang ṭang peih khawtlang hruaitute pawh kan awm. Rilru tê put hi sim a hun. Hnam rilru kan put loh vang hian kawng tam takah kan hnufual phah. Mi sual manten dâwt sawia chumi veng mi ka ni an tih hian kan haw êm êm a, veng dang an sawi lahin kan haw leh dêr si lo. Rilru zau, hnam rilru leh Kristian rilru put a hun tawh hle.

Mi dang chanchin chhe sawi: Mi chanchin ṭha sawi aiin an chanchin chhe lai sawi hi kan hunawla kan thil tih châk tlânglâwn ber (common hobby) a ni ti ila kan sawi sual lo mai thei. Mahse, thil ṭul lo tak a ni a, sim chi a ni. Mizo irawm chhuak ni âwm tak thufing pakhat chuan mi dang chanchin i sawi dawn a nih rau rau chuan Lal Isua chanchin hi sawi rawh a ti. A dik khawp mai. Keinin kan sawi châk erawh hi chu mi chanchin chhe lai hi a ni. Chanchin

ṭha puang darh r’u tiin kan zâi vak vak a, chanchin chhia kan thehdarh char char leh lawi si. Mi chanchin hriat chian loh ngat phei hi chu sawi mai mai chîn miah loh tur a ni. Mi dangten a tak emaw tiin an lo hmu khaw lo palh thei tlat. Chutiang chuan an sawi che a, a dik em an va ti dawn si lo. Hlâwkna leh hmasawnna a awm lo hrim hrim bawk. Chuvangin, sim ngei ngei chi a ni.

Ngaihdan siam hman­hmawh: Mizote hian thil thleng duhawm lo, buaina leh inhnial theihna thil chiang lo, thu inchuh tih vel a awm rêng rêng hian eng nge thudik tih pawh hriat hma hmain ngaih dan kan lo siam nghal zung zung mai ṭhin a, anchhia leh ṭawngkam chhe tin reng kan lo chhakchhuah phah fo

ṭhin. Thil ṭha lo tak a ni a, sim ngei ngei chi a ni. Thil thleng a awm chuan thudik hriat hmasak tum ila, kan hriat hnuah social media leh ti tina hmunahte ngaih dan sawi chauh zawk ila.

Fiamthu uar lutuk: Fiam­thu hian min tihlim khawp mai. Kan lawm a, kan tui pui bawk. Chutih rualin, thil thleng serious tak tak a awm laia fiamthu thawh nâna lo hman ang chite hi a ṭha lo khawp mai. Entir nan, vaiin Mizo an that a, Delhi-ah vai pawn chhuah an khap a, Delhi Mizo zirlaite duty an indaih lo hle tih ang chite hi chîn loh tawp tur a ni. Fiamthu ai mahin mawlna lam a kawk zawk tlat. Pathian leh a Kohhran bâkah Bible thu hmanga fiamthu thawhte pawh hi Mizote leh Kristiante tan a mawi lo a, sim ngei ngei tur a ni.

- Miltona, Vaivakawn