'RAM RAWKTU' CHU TUNGE NI?

Mizo ziakmi chhuanvawr, Pu Darchhawna, kum 2005 daih tawha India President APJ Abdul Kalam hnen aṭanga Literature & Education huanga civil mi chawimawina sang, Padma Shri Award lo dawng tawh khan, a thuziak, 'Mizoram hi ka ram a ni,' tih paragraph khatnaah khan heti hian RAM RAWKTU chungchang a sawi - "Mizoram hi ka ram a ni a, hei lo hi ram dang ka nei lo. Ka ram neihchhun hi ka duat thiam leh ka nihlawh a ni ang a; ka duat thiam loh erawh chuan ka vanduai a ni mai. Ka ram hi ka hmangaih lo a nih chuan, ram dang mi chu min hmangaihsak tur chuan ka beisei thei lo vang.

Bible chuan, “Lei chung zawng zawnga awm turin bul hmun khat vekin hnam tin Pathianin a siam a, an tan hun bite a ruat a, an awmna ri te pawh a khamsak...” a ti a. Hnam tinte chu ram bik neiin min siam a, mahni ram ṭheuh chei a, tihmasawn a, enkawl tura beisei kan ni. Keimah avangin ka ram chu a zalenin a zalen lo thei a. A hming ṭhat leh ṭhat lohnaah mawh ka phur thui hle a ni.

Ram hmangaihtu nia inngai, a ram tana thawk ṭha peih lo leh tihmingchhetu zawk ka nih chuan ka rawk a ni" tiin ram rawktu dinhmun a tarlang a. Kan ram roreltu ni tawh leh ni mekte mitthla chungin he thu hian ngaihtuah a tithui ngawt mai!

Paragraph thumnaah pawh rinawmna chungchang tarlangin, "Rinawmna hi ram rawngbawlna atan a pawimawh em em mai. Kan hnathawhah, thil tihah leh thusawiah kan rinawm a ṭul. Rinawm lote inhumhimna hi dawtsawi a ni fo va. Dawt pakhatin dawt dang a hring châwk, phatmar a ṭul ṭhin avangin. Diknaa ka din tlat chuan hlauh tur a awm lo, a tawpah chuan hnehna kan chang nge nge. Ram hmangaihtu chu mi dangte tan malsawmna thlentu a ni ṭhin. Rinawm lo taka khawl khâwm chu a lo thlâwnin a luang ral leh fo. Kut tling lova chhêk khâwmtu thil neih chu a hût mai a ni. Ka thinlung leh ka thil neihte hi mi rinawm lo ka kawltir phal lo.

Duhamna hi nun tikhawlotu a ni a, tawktarh îtawm tak, hnaih loh him si a ni. Chutichuan, heng thil pathum - rinawmna, thawh rimna leh dikna te hi nun kaihruaitu atana ka hman hian, ka ram hmangaihna kawngah ka ke ka chhep sual lovah ka inngai" tiin a tarlang bawk.

He thu khal ṭha tak mai hi Pawl 7 Mizo, zirlai 13-naah dah a ni a. Hei ngei hi a ni tunlaia sawizui hlawh em em mai chu! Term exam-naah ram rawktu kan nih theih dan kha Zawhna 8-naah mark 2 puin a rawn chhuak a. Kan sawi naupang khan a thiam dan leh hriat danin theihtawpin a chhang a nih kha. Kha zirlai chhânna kha dik ti tam viau mah se mark pek a ni tlat lo! A example pek khan a zir lutuk vang nge ni ang le?

Pu Darchhawna chuan, "...Ram hmangaihtu ni-a inngai, a ram tana thawk ṭha peih lo leh tihmingchhetu chu ram ram rawktu a ni" a ti hmiah mai a. Kha pawl sarih zirlai pawh khan, "Hlep ngah, ram hmangaih tak tak si lova 'Ka hmangaih' titu chu ram rawktu a ni" a lo ti ve mek a, entirna a pe thlap bawk! An thu khi a inkalh lo mai ni loin a inzul ṭha em em si a. Heti chung hian mark 1 chauh pawh pek a ni lo! Ram hmangaihtu anga inchhal, thawk ṭha peih si lo kan tam mai si a. Chu mai a ni lo, kan ram vultir ahneka tihmingchhetu, hmangaihtu der lah kan kuh ṭun mai bawk nen.

Pu Darchhawna leh he pawl sarih zirlai tan hian 'Ram rawktu' ti-a chhal tur kan tam dawn teh e! Ram rawktu chungchanga zirlai chhanna party worker ṭhenkhatin an lo helh em em mai khan ngaihtuah a tithui. Naupang thuziak kha dik an tih lutuk vang nge dik lo an tih luat vang nge ni ang? Lo ngai haw ve ngawt turin, kha zirlai khan example atan a duh ang politician hming hmang turin dikna a nei si a ni.

Engpawhnise, ṭhangtharte'n ram kalphung kan thlir a. Kan lung a awi tawh lo tih hi chu a chiang reng mai. Hruaitu kal taah lawmna kan hmu zo lo a, min hruai mektute hmel enin lungawina tur a vang em em si. Ṭhangthar thluak fim rualin ngaihtuahna thar nena ram hmalam hun kan thlir lo a nih chuan ram rawktu kan pung zel mai dawn a ni.

He pawl sarih zirlaia Pu Dar­chhawna'n a thuziak tlâng a kâwm ang hian ka han kâwm ve teh ang. Ṭhangthar zirlaite'n ngun takin i han chhiar nawn teh ang u- "Ram hmangaihtu ka nih a, ram rawngbawl tur ka nih chuan taima zâwka zira exam-naa hlawhtlinna ṭha zawk ka chan hi ramin min beisei a ni. Ka thiamna leh ka finna te hi ka ram, Mizoram tan hmang turin ka inbuatsaih zêl ang a. Ka hlawhtlinna rah têltu tur chu ka ram hi a ni ang. Midangte hi thil min tihsak turin ka beisei lo va. Ka ram leh a chhunga chêngte tana nun leh an mamawh phuhrûksak hi ka tum ber leh ka nun chhan chu a ni. Ka ramin min kohna apianga chhân theih hi ka tum leh ka lawmna ber tur a ni" tiin...

- Jeremy M. Pudaite