Written by
V. Kûngtea
West Saizawh

CENTRAL YMA LEH CADC ṬHIAH! (Methinks and my thoughts)

Tûn October ni 17-19, 2017-a Central Y.M.A. General conference vawi 71-na, Champhai Zotlânga neihah khân “Dân anga din Chakma Autonomous District Council hi dân ang vêka ṭhiah a nih theih nân hmalâk ni rawh se,” tiin thu an pass ta rup mai le. An tum ang hian an tihlawhtling ang nge tihlawhtling lo vang tih chu keia sawi phâk rual a awm lo va; eng pawh ni se, i ngaichâng rih phawt mai teh ang.

Kan hriat ṭheuh angin Mizoramah hian district council pathum (Lai, Mara & Chakma Autonomous District Councils) a awm mêk a. Hêng district council pathumte zîngah hian Chakma Autonomous District Council hian sawi a hlawhin Mizorama tlâwmngai pâwl intêl khâwm (NGO) hrang hrang chuk rawn a hlawh ber a; NGO-te au hla hi tûn kan sâwrkâr chak tak hian a chuti luain a ûksâk lêm lo nge, CADC ṭhiah chungchângah erawh thu thar hriat tûr a la awm meuh rih lo chu a nih hi.

MNF party an sâwrkâr dâwn ṭum khân MNF president Pu Zoramthanga khân, “MNF kan sâwrkâr chuan CADC ṭhiah hi tih hmasakah kan nei ang,” tiin a lo sawi tawh a, term hnih sâwrkârna an chan chhûng pawh khân an la ṭhiat lêm lo va; hei, tûn thlengin CADC administration chu kal ngaiin a la kal mêk zêl rih chu a ni a; CYMA-te thu tihtlûk pawh hi eng tak ang dâwn maw le?

Mizoram chhim lam Lawngtlai district-a Chawngte hi Chakma Autono­mous District Council Head-Quarters a nih avângin an chêng tam ber a, an khawpui ber (district council capital) chu Kamalanagar a ni. Tin, Lunglei district, Tlabung leh a chhehvêlah hian eng emaw zât an chêng bawk a; Mamit district, khaw ṭhenkhatah tlêm azâwng an awm ve bawk. Heti hian Mizoram district 8-a district 3-ah Chakmate’n in hmun lo ram an lo din tawh avângin, eng anga nasa pawhin Chakmate hi foreigner an ni tiin ṭan khawh ṭhîn mah ila, Mizoramah ngei mahni hnam bila ro inrêlna (autonomous council) hial an lo neih tâkah chuan an ngampa hle rêng a, an duh duhin an sapa tal a. Tlabung leh Borapansury khuate hian Bangladesh an hnaih avângin zêp rual lovin a rûkin Bangladesh Chakma an lo lût hum hum reng a. Chakma lo awm sate mah buaipuiawm tak an nih tawh nâk alaiin, a ram mi pawh ni lo han buaipui leh zêl tûr chu sâwrkâr tân pawh a luhaithlâk ngawt tak ang. Heti taka Chakma an lo pun chak tâk avâng hian tlâwmngai pâwlte chuan CADC ṭhiah mai duhna rilru an pu pawh chu a âwm ka tihpui hlawm viau a, an demawm êm êm pawh ka ti hran lo.

Amaherawhchu, kei chuan CADC ṭhiah hi a duh lo pâwlah ka ṭang tlat thung. Hei hi Chakma ka ṭan vâng leh an thlavâng ka hauh vâng a ni lo va, ka dâwn a tâwi vâng a ni hek lo. Central YMA-in CADC ṭhiah an duh ka dem loh chhan kawng khat leh, keiin CADC ṭhiah mai ka duh loh chhan kawng khat sawi tûr ka nei. Chu chu hei hi a ni: CYMA-in CADC ṭhiah an duh chhan nia lang chu, Chakma Autonomous District Council huam chhûngah hian Chakma chauh ni lo, Mizo pawh an awm ve tih an hriat loh vâng nîah ka puh. Keiin CADC ṭhiah ka duh loh chhan chu (sawi tâk ang khân) he district council huam chhûngah hian Mizo hnahthlâk chi hrang hrang - Bâwm, Pâng leh Tlânglau leh adt. an lo awm nial nual a. Hêng mite hian district council-ah sâwrkâr hna nghet an lo thawk ve fur a. Chakma duh loh avâng ngawta CADC hi ṭhiah ni ta se, Chakma ni ve lo, Mizo tam takte’n sâwrkâr hna an chân fai vek dâwn a, an tuar nasa dâwn a ni.

Chu lo lehah pawh, tûnah hian CADC huam chhûngah MDC constituency/ seat 20 awmah nominated seat 4 a awm a. CADC-a Member of District Council (MDC) atân hian nominated seat (ruat seat) hi term tinin Mizo hnahthlâk (minority) aṭangin pakhat tal lâk tel a ni ziah bawk. Heta ka sawi tum ber chu Chakma district council huam chhûngah hian Chakma chauh ni lo, Zohnahthlâkte pawh eng emaw zât an chêng ve a ni tih hi. Tûn hma phei chuan Zo hnahthlâkin constituency 4 ngawt a nei a, tûnah erawh bial sîksâwi a nih avâng leh Zo hnahthlâk a awmho an darhsarh deuh tawh avângin Mizo hnahthlâk a bial ang zâwng chuan a awm thei tawh meuh lo va, Zo hnahthlâk bial awm tawh lo mah se, ruat seat (nominated)-ah erawh an la ta zêl tho tihna a nih chu!

Hêng zawng zawng ngaihtuah hian CADC hi ṭhiah hi a rem lo a ni. Ṭhiah ni ta tak tak se, Chakma council huam chhûnga awm zawng zawng hi Lai Autonomous District Council-ah an beh a rem thei dâwn lo va, State sâwrkâr leh sâwrkâr laipui lahin an rem ti ngai dâwn hek lo. Chuvângin, CADC ṭhiah chungchâng hi sawi mâwi vak chîah ka ruat lo va,

ṭhiah ai chuan ram dang Chakma lo lût tûr lo vên hi kan ngaihtuah a ṭûl zâwk a ni. Tlabung leh Borapansury, hêng khaw pahnihahte hian Bangladesh nêna kan inrîna laiah police duty Mizo fa ngei dah ta ila, Chakma sumdâwng lo lût apiangte checking neih zêl ni bawk sela, Chakma foreigner kan tih fo hi an tlêm phah hawk ngei ang. Mahse, duty police-te hi sum hmanga tlawn lungâwi theih an nih erawh chuan awmzia a nei thui lutuk lo vang a, duty tûr pawh ram hmangaih rilru pu tak dah ni thei se a ṭha khawp ang. Chuti ang tih kan duh si loh chuan eng tik khaw tikah mah Mizoramah hian Chakma foreiner hi an bo ngai lo vang tih hi ka vaibêl tih tlukin ka chiang a ni.

Chutiang chu thil awm dân a ni a; chuvângin, CADC hi heti hian awm ve mai sela. Kan Central YMA hruaitute hnênah thil phût erawh ka nei. CADC hi ṭhiat lovin he CADC constituency 20 awmah hian a khawi maw lai constituency ber hi seat hnih tal Mizo constituency-a dah a nih theih nân Chakma district huam chhûnga Mizo fate tân hian hma lo la ta hlawm se a lâwmawm hle zâwk ang. He Chakma constituency-a seat 2 hrim hrim hi Mizo quota niin, hemi bialahte hian Chakma chuh thiang lo tiin. Bial chhûng mipuite chu eng hnam pawh ni rawh se, Mizo hnahthlâk tam deuhna tih pawh a ṭûl hran lo. CADC ṭhiah tum ai chuan a sâwt zâwkin a rinawm.

Chutianga tih mai chu a ngai a ni. Heta Mizo hnahthlâk chêngte hi an chêp tawlh tawlh ang a, hna lâk thûah pawh duhsaktu nei lo nafam chu an dâwng zêl a, hêng thil zawng zawngte hi CYMA beng thleng ngei se ka duh a ni (CYMA laka ka rawn zualko erawh a ni lo). Râl aṭanga inchhan leh thlavâng inhauhsak chauh zawng a sâwt mawh khawp a. Kha chen Mizo an lo awm tawh a, Chakma zînga hmai êng an put ngam hi a ṭûl tawh a ni. A hminga Mizo nominated seat 1 awm mai mai zawng engah mah an ngai lo. Elected member meuh an awm ve zawngin an pâwngpawrhna hi a zia deuh mahna ka ti a ni e.

Amaherawhchu, Mizorama tlâwmngai pâwl lian ber, YMA hi pa anga kan en ber a ni a, pa-ina a tih chu han hnial ngam rual a ni lo va, anni’n ṭha an tih chu ṭha ber tûrah ngai phawt mai ila. Sâpin ‘silence is gold’ an tih kha maw le! Awlsam têa gold hlawh theihna a nih phawt chuan sâp thufing hi zâwm rih phawt mai teh ang. CADC ṭhiah leh ṭhiah loh chungchâng rêltu tûr chu sâwrkâr laipui an awm vûng mai alâwm!

Khawnge, beiseina sâng tak nên bawp khawkherh meuhvin tûkṭhuan i’n kîl dâwn teh phawt hmiang. Mahse, ka ngaihdân fahrah tak hi a tu ve vete tân pawh a ṭha chu ka la ti ber fan a, he ka dream hi a hlawh­tling a nih chuan Chakma zîngah Mizo hnahthlâk MDC an kat ve nuk tawh ang.

- V. Kûngtea, West Saizawh