BAIRABI HYDRO ELECTRIC PROJECT
Tun hnai hian Bairabi Hydro Electric Project chungchang kan sawi ri leh ṭan ta. Mi ṭhenkhat chuan P.C. Party hmalakna ṭha Party dang sorkarten an ngaihsak duh loh avanga an rilru a nat thu te pawh chanchinbu-ah an tarlang leh ta. Hetianga thil hre chiang loten hre chiang awm taka sawi kan chin chuan Mizoram hian history dik lo kan record nual ang tih ka hlau a, chuvangin Bairabi Hydro Electric Project chungchanga Party hrang hrang sorkarin hma a lo lak tawh dan ziak ve a ngaiin ka hria a, ka han ziak teh ang:-
Bairabi H.E. Project chungchanga Party hrang hrang sorkar hmalak dan tlangpui
Bairabi Hydro Electric Project Investigation hna hi kum 1982 February thla aṭangin NHPC (National Hydro Project Corporation)-in an tan a. Investigation hnathawh ṭanna hawng tur hian Chief Minister Brig. T. Sailo chuan Union Energy Minister a sawm a, investigation ṭanna hi ropui taka hawn a ni.
Kum 1984 kum tir lamah Assembly Election a awm dawn avangin NHPC chu rang taka Investigation zo a, Project Report pawh peih thuai tura hriattir an ni a. Chuvang chu a ni ang Detailed Project Report (DPR) chu 1984 November thla khan Mizoram sorkarah kan rawn pe ta a. Pu Lal Thanhawla sorkar chuan 1984 November thla vek khan Techno-Economic Clearance pek thuai a nih theih nan dilna an siam nen Project Report chu Central Electric Authority (CEA) ah an thawn nghal a. Tin, Forest & Environment Clearance pawh concern Ministry-ah dil nghal a ni. He DPR-a lan dan chuan Bairabi Hydro Electric Project dinhmun tlangpui chu hetiang hi a ni:-
Hemi hnu hian CEA leh Central Water Commission (CWC)-te chuan Project Report NHPC-in a submit hian duh belh leh kim lo deuh hriat an nei nual a. Chuvangin, project awm dan engemaw NHPC-ah an zawt reng a. Central sorkar leh MNF-ten Memorandum of Settlement an signed (30th June, 1986) thleng khan clearance engmah hmuh a awm lo. Kum 1987 MNF lo sorkar khan Clearance hrang hrangte nei turin Pu Laldenga Ministry chuan a nawr zui a, dt 30.06.1987 khan Union Home Minister hova an meeting neihah High Level Team-in a hmun te tlawh a, chak zawka Project Clearance pek dan tur lo enpui turin Dr A.C. Ray-a Chairman-na hnuaiah ‘Team’ a siam a. He team hian 1987 July thla khan Mizoramah lo kalin meeting pawh an rawn nei a ni.
He team hian meeting hran hran an nei a, NHPC pawhin pawisa senso tur 1987 price level chhut tha lehin chu chu he Team hian an endik lehin an sawiho leh bawk a. Chutah chuan project man hi Transmission Line tel lovin Rs. 252 Crores a lo ni tawh a, Generation Cost pawh a hmunah (at Busbar) Rs. 1.42 per unit lai a lo ni tawh a. Hetih hun lai hian CEA-in Hydro Electric Project danga Clearance a lo pek tawh Generation Cost chu Rs. 0.55 per unit te an ni hlawm.
He Committee hian a man tih hniam a ṭulin an hria a. Chuta tan chuan ‘Engineering Aspect’ hi en ṭhat ni se, tin, “Project Agency atan hian NHPC ni lovin Agencies hrante pawh ngaihtuah ni se” an ti a. “State Sector a dah a nih chuan NHPC-in State hnena 12 percent free power a pek a awm lo ang, generation cost a tlawm thei zawk ang,” an ti bawk.
Kum 1987 tawp lam khan Union Ministry of Energy rawn angin Bairabi Project hi Multipurpose Project ni turin rawtna thar Chief Minister Pu Laldenga hovin an thehlut a, he rawtnaah hian Sector hrang hrangah hetiang hian sem a ni.
1. Ministry of Energy 60%
2. Ministry of Agriculture 16%
3. Ministry of Environment & Forest 14%
4. Ministry of Tourism 2%
5. Ministry of Surface Transport 5%
6. Ministry of Water Resources 3%
Hetianga rawtna thar a awm hnu hian 1988 November thla khan CEA chuan Power Sector 60% atan Clearance a pe a. Amaherawhchu, sector dang atan Clearance pe tur chuan a concerned Ministry-ten funding atan sum pek an remtihna CWC leh Water Resources Ministry-in Clearance an pek a ngai a. CWC chuan he project hi Multipurpose a rawt chi a nih loh thu leh Clearance a pek theih loh thu a sawi rualin Hydro Electric Project atan ngau ngau atan rawt ṭha leh turin Mizoram sorkar thurawn a pe nghal bawk a ni.
Kum 1990 August thla khan Pu Lal Thanhawla Ministry chuan Hydro Electric Project ringawt tur angin Ministry of Energy ah rawtna a thehlut leh a. He rawtna thar hi CEA pawhin a lo ennawn leh a. CEA chuan tuikhuah tihniam a, Power Capacity pawh 100MW vel chauh ni se Clearance hrang hrang hmuh a beisei awm thu an lo sawi a. Hydro Electric Project ngau ngau anga rawtna hi NHPC pawhin an lo thlir zui ve leh a. Sum senso zat tur kum 1991 price level-a an han chhut ṭhatin generation cost hi Rs. 2.28 per unit lai a lo ni leh tawh a. Hetiang a nih avang hian CEA chuan Techno-Economic Clearance chu an pe thei ta chuang lo a ni.
Kum 1993 a Union Ministry of Power for State, Aizawla a lo kal ṭum khan he Project bawhzui dan kawng hi kan lo sawipui leh a. Chumi ṭuma sawihona bawhzui chuan NEEPCO pawhin 1993 November thla khan an Engineer te a hmunah an rawn tir a, mahse sum lamah harsatna an neih avangin re-investigation hna chu an thawk mai thei ta lo a ni.
Hetih lai hian Private Entrepreneurs leh Foreign Firms ten an thawh theih dan kawng dap a ni bawk a. Kum 1994 January thla tawp lamah khan America mi Pu Ronal Sommers pawh a hmunah enpui a ni a. Ani chuan US-AID Manager Delhi a mi hmu turin min rawn a. US-AID Manager chu Pu Liansanga, khang lai huna Additional Chief Engineer P&E nen kan hmu a. US-AID Manager chuan kan thusawite min ngaihthlak sak bak engmah tihsak min nei ta lem lo a ni.
Kum 1994 January thla khan Chief Minister Pu Lal Thanhawla nen Union Minister for Power kan sawipui leh a. Chutah chuan NEEPCO-in sum an neih mai theih dawn loh thu sawiin, “Mizoram sorkarin sum senso chu tum zawk mai rawh u” tiin an rawt a. Amaherawhchu, Mizoram sorkarin he re-investigation atan hian sum a nei mai bik lova. Survey & Investigation atana pawisa a neih chu Kolodyne Phase I & II investigation tih mek atana hman a ṭul si a. “He project ennawnna tur hi Central Sorkarin min dap pui rawh se,” tiin kan nawr ve leh ta a. Investigation tih nawn tir tura kawng hrang hrang dap kual a nih hnu ah kum 1996 khan Brahmaputra Board chu hmalak tir an ni ta a ni.
Brahmaputra Board hian Bairabi khuaah awmchilhin ngun takin enfiah hna an thawk a, kum 2000 April ni 18 khan Mizoram sorkar kutah Bairabi Hydro Electric Project 80 MW atana Detailed Project Report (DPR) chu an hlan ta a ni. Heta kan chhinchhiah tur chu Brahmaputra Board hian investigation mumal tak nei tur chuan Mizoram boruak muanawm tak karah pawh kum li (4) lai hun an hmang a ni (thla riat chhungin an zo ve mai lo). Project Report Brahmaputra Board siam hi chu rambuai kara investigation hmanhmawh taka neih aṭanga siam a ni ta lo bawk a, a pawmtlak thawkhat a ni ang (a submergence area pawh 10600 hectare chauh a ni ta) CEA pawhin September 2000 khan Techno-Economic Clearance an pe thei ta mai a. Forest & Environment Clearance pawh 23 February, 2003 khan neih a ni leh ta a, a lawmawm hle a ni.
Heng kan han tarlan takte hi Bairabi Hydro Project, Ministry hrang hrang PC, MNF leh Congress Ministry ten an lo buaipui tawh dan tlangpui chu a ni. Hetiang Ministry hrang hrangin Bairabi Hydro Electric Project chungchanga an hmalak dan leh an buaipui dan ka han tarlan aṭang hian Brig T. Sailo-an a bul a lo ṭan tawh kha, a hnua Ministry lo ding lehten an chhunzawm loh vanga puitling thei lo anga ngaihna ngaihdan dik lo a ni tih kan hre fiah thei mai awm e.
NHPC-in ram buai kara investigation hna hmanhmawh taka an thawn hnua DPR-a an submit kha tlem han thlir leh ila – DPR volume I-na forward phek khatna para 5-na ah heti hian ziak a ni, “The feasibility report has been prepared on the basis of field investigations which were completed in a record period of eight working months during 1982-83 inspite of numbers of hurdles in terms of communication, climatic conditions, remoteness of area and insurgency”. Mizo ṭawngin, “Feasibility report investigation atana hun kan hman tlem ber 1982-83 a hnathawh theih hun thla riat (8) chhunga kan thawh zawh, chumi zulzuia kan buatsaih chu a ni a. He report buatsaih tur hian Investigation kan neih chhungin ram buai karah harsatna hrang hrang, a hmun kilkhawr avanga inkalpawhna kawng ṭha lo leh sik leh sa chungchanga harsatna te kan paltlang a ni.”
Tin, Detail Project Report Volume-I, Chapter 1 phek 12 para 2-ah, “Field investigation to arrive at the techno-economic feasibility report of this project were started in February 1982 and were completed within eight working months in April/ May 1983 inspite of the difficulties which are unique to the areas,” tih an ziak bawk. Mizo ṭawngin, “Techno-economic feasibility report siam tur hian Field Investigation hna February 1982-ah thawk ṭanin Mizoramin harsatna danglam bik a neih ram buai karah thla riat chauh hun hmangin April/ May 1983 khan kan zo a ni.”
Heta an report a an tarlan thu tlemte, “Ram buai karah harsatna tam tak su tlangin Field Investigation hi thla riat chhungin kan thawk zo,” an tih hian tlanchhe chungin Investigation hna hi an thawk a, muangleiah a report hi rin thu in an siam a ni ang, kan lo tih fo ṭhin kha a dikna a lo lang ta a ni. Investigation mumal taka an neih hnua DPR an buatsaih chuan kum khat pawh tling lovah Techno-Economic Clearance chu CEA-in an pe nghal mai a ni. Kan sawi tawh angin Forest and Environment Clearance pawh February ni 23, 2003 khan neih a ni leh ta bawk.
Hetianga Techno-Economic Clearance-te Forest & Environment Clearance neih a nih hnu a kan lawm viau lai hian thil lawmawm lo a lo inzep ve leh ta. Chu chu Compensation pek tur tam lutuk hi a ni. Compensation pek tur hi BRTF kawng National highway 52 thui tak tuikhuah hian a chim dawn avangin tuiin a chim phak loh tura kawngpui siam a, lei (bridge) dawh ṭhat leh vekna tur nen chuan Rs. 1,32,00,00,000 (cheng vaibelchhe za leh sawmthum leh pahnih) lai a ni dawn - hei hi rough estimate chauh a la ni lehnghal.
Heng bakah hian tlawng lui kamah hian teak huan tam tak leh, anṭam, behlawi, maian leh leh serthlum huan te compensation pek ngaihna tur tam tak a awm a. Heng hian he project man hi nasa taka a tihsan dawn avangin he project hi kan neih loh phah mai ang tih a hlauhawm leh ta a ni. Forest and Environment Clearance kan neih hnu hian kum sawm hnih chuang a liam leh tawh a, chuvang chuan hetianga Compensation pek tur a tam lutuk avang hian Mizoram sorkar hian Bairabi Hydro Electric Project hi bawhzui zel chi-ah a ngai ta lo a ni mai thei e.
1. Installed Capacity 3X40MW=120 MW
2. Firm Power Earth Fill 85.00mt high, 65.00mt average
3. Project Dam Earth Fill 85.00mt high, 65.00mt average head
4. Cost (1983 price level) Rs. 243.31 crore
5. Submergence Area 18900 hectare
6. Nos. of villages to be submerged 9 (nine) villages
7. Pondage (Tut & Tlawng) 75 Kms, each river
- C.L. RUALA, Ex. Minister for P&E