MIZO TE KHAWVEL TINUAMTU PU MALSAWMKIMA
Tlawmngaih chhuah lama mibik, tehfung hrang hrang Mizo tlawmngaihna, huaisenna, taimakna, rinawmna leh tawrhchhelna nunpuitu leh nuna lanchhuahtirtua chhàl, Pu Malsawmkima, Saitual Venglai hnenah Rokunga Award 2021 chu hlan a ni dawn.
Rokunga Memorial Society chuan Rokunga Award 2021 dawngtu turin Pu Malsawmkima, Saitual Venglai kum 64 mi chu thlan a nih thu an puang tawh a, Malsawmkima hian November 28, 2022 (Thawhtanni) ah RB. McCabe Hall, Aijal Club-ah award hi hlan a ni dawn a ni.
Rokunga Memorial Society-in Pu Malsawmkima chanchin ṭhenkhat an tarlan hmang hi han tarlang nawn leh ila -
A tlawmngai
Tlawmngaihna lamah midang phak rual a ni lo. Mitthi lumen ngai an awmin a tel ngei ngei ṭhin, tun hnua cancer natnain a tlakbuak hnu pawhin a theih ang angin a la tel ṭhin. Thlan laihnaah hruaitu a ni thei zel a, natnain a tihbuai hnu pawhin 2021 thleng khan hmahruaitu a la ni zel.
Kang ṭhelh tur a awm reng rengin, mipui puntu leh puangzartu a nih rualin kang ṭhelhna hmun thleng hmasa, a hlauhawm laiah a awm chat ṭhin. A cancer hnu erawh chuan a ṭhianten chhuak ve lo se an duh vangin an thlim fo. Mibo/ruang zawnnaah a tlawmngai a ni mai lo va - tui, ei tur, damdawi, puan leh ṭul dang a ak chhuak thlap ṭhin. Miruang chhe tawh silfai leh siam ngai chi-ah ten hauh lovin a buaipui ṭhin a, khaw ṭhenawmte pawhin “Pu Sawma ang hi nei ve ila,” an ti ṭhin.
Ei leh in lamah a ṭul phawt chuan midang kiantu a ni ṭhin a, eihonaah a ei/in hmasatu a ni ngai lo. Mi mangang, chanhai, ṭanpui ngai - a hnena tlu lut chu an hlawhchham ngai lo. Sum leh pai leh ei tur pawh ni se a neih ang chu ui lovin a pe mai mai ṭhin. Khawi hmunah pawh ni se ṭanpui ngei a hriat chu a ṭul angin a pawisa ah ang ang a pe zo vek phal a, an inah chhuanchham tlu lut se an fairel bel ruah ṭhak khawpin a pe phal a ni.
A huaisen
Pu Malsawmkima hi a huaisenna chu a ṭhenawm khawveng leh khawtlang mai bakah midangte tan pawh a lo hmang ṭangkai tawh ṭhin. Ram, khawtlang, kohhran, pawl, chhungkua leh mimal tana ṭha tur nia a hriatah chuan amahin tuar dawn mah se a dinnaah a ding tlat ṭhin. Ram leh khawtlang then thianghlimna lamah a thawh hlawk hle. Chutiang lama mi hnawksakte lakah dinhmun hlauhawmah pawh a awm fo a ni.
Kum 2006 khan misual tu tih hriat lohvin Geletine hmangin a in an bomb hial a. Khawtlang then thianghlimna kawnga an fehchhuahnaah mi pathumin an beih rawn a, a ṭhianten rawn hmuin an pui a, thihna a pumpelh hram a ni. Mi pakhat awm ṭha duh lovin kahhlum tumin a veh ṭhin a, ani chuan he mi hi hmachhawnin nunkawng dikah a hruai ta zawk a, khawtlang tan mi ṭangkai tak a ni zui ta.
Zu zuar pakhat pawhin thah tumin a chang a, a chang chhuak ngei a ni awm a, “Thah chi a ni lo, Pathianin a veng a ni,” a ti bawk. Dik tak leh thu lai la taka rorel duh mi a ni. A chhungten an hlauhthawnpui ṭhin a, ani chuan, “Thil ṭha tih vanga ka thi a nih pawhin vanah kan Lallukhum a chhah deuh ang chu,” a ti mai ṭhin.
Kohhran leh Pawl thilah pawh ni se rorelna lai leh rualkhai a duh avangin mi ṭhenkhatin huat phah dawn mah se a ṭha ber tur nia a hriat chu huai takin a sawi chhuak mai ṭhin. Chhungkaw buai leh harsatna tawkten an pun fo, a ṭul chuan case file thlengin amahin a tihsak mai ṭhin.
A taima
Pu Malsawmkima hi taihmakna lamah mi chungchuang a ni. Ṭhenawm khawveng pawhin a taihmakna hi an chhawr nasa ṭhin hle. Thawh hreh a nei lo. B.A thleng a pass theihna pawh hi a taimak vak liau liau a ni. Class -III a nih aṭangin a nu leh pate a pui ṭan a, mi taima a nih vangin pension-a a awm hnu leh cancer natnain a tlakbuak hnu pawhin thawk lovin a awm thiam lo.
High School a kal lai pawhin school ban ve leh uniform hlipin hnathawh thawmhnaw a inbel a, hneh takin an huan a enkawl ṭhin. A taihmak leh rintlak avangin an hnena inhlawh atan miin an duh hle ṭhin. Hnatlang, kangṭhelh, mibo zawn, khawtlang then thianghlimnaah pawh taima tak leh tih tak zeta thawk chi a ni. College a zawm dawnin pawisa ken tur a nei lo va, tuikawhna khauh ṭha tak leh chempui nen Aizawla zan college kal turin a chhuk tawp a, chhungte ṭanpui thei khawpa thawk rim chungin B.A a zo thei a ni. Sawrkar hnaah : Kum 1982 khan Champhai SDO(Civil) ah CA Grade-I hna a hmu a, inpe zo takin a thawk a, a thawhna hmun hrang hrangah hotute mittlung taka a thawh ṭhin avangin ACR-ah pawh ‘O’ grade a hmu zel ṭhin.
A rinawm
Pu Malsawmkima hi a tlawmngai a, a huaisen thu kan sawi tawh. A taihmakna mai bakah a rinawm tel fo mai. Hnathawka mi hnena a inhlawhin vil a ngai lo va, a ruaituten a kutah engkim an dah ngam ṭhin. Aizawla tuichawia a inhlawh ṭhin laiin a ṭhenawm nu, a tuichawi lai hmu miah lo chuan, “Sawma chuan a chawi khat ṭha hle ang,” a ti a ni.
Sawrkar hna a thawhnaah a rinawm hle- office a kal tlai ngai lo va, a hna tibuai thei tur thil dangah a inhambuai ngai lo. Office a chhuahsan ngai lo va, amah dawrtute chu a theih angin a pui vat vat ṭhin.
Ṭanpuina sum sem tur chi-ah amah zawk hi an inah kalin receipt nen fel takin a sem mai ṭhin a, silpaulin dil an awm pawhin a endik phawt a, pek tlak chu a pe mai ṭhin a ni. Saitual aṭanga Champhaia an sawn leh ṭumin a nupui nen Keifangah MST bus an chang a, an bungraw phurh man leh an kal man chiah a bill a, tam zawk bill thei a nih hretu an hotute mak tih leh rin a hlawh.
A chuhhelh lo
Pu Malsawmkima hi a neihsa chán duh hiala chuhhelh lo a ni. Kum 1982-a CA Grade-I a nihpuite UD an kai a, ani Service record nei ṭha tak chu a tel ta si lo va. Khing mai tura thurawn a dawn laiin an hotuten, “I khin chuan kan Department buaina tur a ni a, kaisang zingah demote ngai an awm dawn a, khing lo hram rawh,” tia an ngenna chu a pawm ta a ni.
Mi dik leh ṭha a nih avangin a u hmingin lung rem tur contract an pe ve a. Estimate-ah 16 sqm a nih laiin a veng hotuten 24 sqm rem turin an ngen ta mauh mai a. Ani chuan, “Khawtlang ṭhatna tur a nih chuan kan ti mai a niang chu,” tiin lung rem tur len zawng bithliah ang thlap chu a rem a, a chawi belh phah ta a ni.
A hnawksak lo
Midang tan a hnawksak lo tak a ni. Pu Malsawmkima hi khawtlang tana mi hnawksakte tan tawrhhlelhawm tak ni mah e vantlang tan erawh mi ṭha, innghahna tlak a ni thung. A hamṭhatna tur a ngaihtuah ngai lo va, midangte hamṭhatna tur hai chhuaka chawimawi phu an nihna tarlansak ṭhintu a ni.
Kum 2003 khan Saitual tlangval chuan National Bravery Award a dawng a, hei hi Pu Malsawmkima’n theih tawp a chhuahpui vang a ni a, kum 2012 khan a hmalakna bawkin Saitual tlangval pahnihin Bravery Award an dawng leh a ni.
A chanchin tarlan a nih bakah hian High School a kal lai, 1975-1978 khan All Round Best Boy ah thlan a ni a. hemi thlang tura an tehfung chu – taima, tlawmngai, huaisen leh invawng fel tihte a ni. Kum 1978 khan kum 20 a nih laiin Saitual khuaa ‘Tlawmngai ber’ ah thlan a ni.
Kum 2013 khan Saitual YMA in Tlawmngai Nopui an hlan a. A tlawmngaih em avangin 16th Group YMA chuan Jt. Secretary post siamin an luahtir a. Hei hi post awm lo, amah duhsak vanga an siam chawp a ni a, amah lo chu tumah Jt.Secretary dang an awm leh lo a ni.
Pu Malsawmkima hi a ṭhenawm khawvengte pawhin sawiselna tur an nei lo. Ṭhenawm khawveng leh khawtlangin mi tlawmngai, rinawm, dik leh rintlakah an ngai. A ṭhenawmpa chuan, “Kan veng tan Pu Sawma hi Pathian dinhmun ang hi ni berin ka hria,” a ti. Khawtlang tana a thawhpuite chuan, “Pu Sawma ang pakhat hi nei leh ila chuan kan khawtlang hi a va nuam dawn em!” an ti bawk.
An khaw ṭhenawmte pawhin, “Pu Sawmkima ang hi kan va duh ve em!” an ti a. Tun thlengin ṭhenawmte hnenah thlai thar leh ei tur dangte a la thartem ṭhin a. “Pathian thu awih/ Vanram kai tur,” an ti ṭhin.
- MARO COLNEYA BUNGSUT