Written by
Rinfela Zadeng

Mizo Krismas hlaa kan tih dik lohte

Tunah Kristian Hla Bu kan hman meka Mizo irawm chhuak Krismas hla kan neih leh kan sak ṭhante aṭanga Bible-a inziak ni chiah lo hmanga hla kan phuah te kan sawi dawn a; Kristian Hla Bu pawn lama kan tih dik loh langsar te pawh kan sawi tel ang.

Kan Mizo hla phuahtu zahawm tak takte kan sawiselna a ni lo a, Bible kan hriat chianna atan leh a dik zawk kan hriatna tura kan inzirtirna atana sawi kan ni a. Kan hla phuah thiamte ropuina leh hlutna chu a ngai reng tih kan hre tur a ni.

Bawng in

Kristian Hla Bu kan hman mekah hian Mizo irawm chhuak Krismas hla 40 kan nei a. Chung kan hla phuahtu zahawm tak tak - Rokunga, R.L. Kamlala, Manhleia, Hrawva, Selhranga, Tlanglawma leh Rev. Taisena te hian Lal Isua Krista chu Bawng inah an pian tir a. Kum tam tak hla hmanga kan lo sak tawh leh naupang kan nih aṭanga kan hriat ṭhan leh kan hriat dan a nih avangin Lal Isua hi Bawng ina lo piang emaw ti hi kan tam hle awm e.

Krismas sermon-ah pawh Lal Isua hi Bawng Ina pian tir hi kan tam hle. Mizo ran vulh zingah Bawng kan nei a, Bawng in kan mitthla thiam bawk avangin kan rilru lamah Lal Isua lo pianna hmun tur awm ang hi kan hre fiah hle a. Krismas vuakvetah pawh Bawng In lema Lal Isua te chhungkaw lem kan hmuh nual zel hi.

Chanchin Ṭha Luka ziak 2:7-ah "Tin, a fa tirah mipa a hring a; puanin an tuam a, khualbuka an len ve tak loh avangin ran chaw pekna thlengah a muttir a" tih kan hmuh aṭang hian kan hla phuahtute hian Lal Isua hi Bawng ina pian tir kan ni tih kan hrethiam awm e. He laia kan hriat tur pawimawh tak mai chu 'khualbuk' hi a ni. Dr Luka hian 'khualbuk' (inn) a sawi hi a tawngbul Greek-ah chuan 'Kataluma' a ni a; Greek tawng Thuthlung Hlui - Septuagint-ah chuan Mosia leh a nupuite kalkawnga an riahna hmun sawina atan hman a ni a (Exodus 4:24). I Samuela bu-ah chuan zawlnei Samuela'n Lal Saula leh a chhiahhlawhte a hruaina 'mikhual pindan' sawina a ni a (I Sam 9:22). Thuthlung Thar-ah Luka 2:7 bakah Marka 14:14-ah he ṭawngkam vek hi kan hmu a, Isua'n a zirtirte zanriah a kilpuina tur 'mikhual pindan' sawina atan hman a ni. Marka 14:15-ah chuan 'pindan chungnung' tih a ni thung a, Luka ziak vek 22:11 - mikhual pindan, Luka 22:12-ah 'pindan chungnung' tih a ni bawk.

Heng kan tarlan aṭanga lang chiang ta chu, chhiarpui nei tura Mari leh Josfea te Bethehem kal khan mikhual pindan an chang ve lo a. Chuvangin an ran vulh te chaw an pekna leh an dahna hmun, in chhuat bulṭhuta an innghat ta mai a ni tih kan hre thei a. Chuvangin Lal Isua lo piang pawh kha ranchaw pekna thlengah an mut tir ta mai a ni. Ranchaw pekna thleng hi in chhung tawn tirh, kawngka bul vela awm a ni a. Chu chu Palestina rama Lal Isua te hun laia an in sak dan aṭangin a hriat theih a, Sabengtung chaw pekna thleng a nih a rinawm bawk.

Josefa leh Mari te hi khualbuka an len ve loh chhan hi nau nei ṭep a nih vang pawh a ni mai thei. Juda te danah hmeichhe nau nei chuan mipa a hrin chuan ni sarih chhung bawlhhlawh a ni a; hmeichhia a hrin erawh chuan ni sawmpali a bawlhhlawh anga ngaih a ni thung. Chutiang a nih avang chuan mikhual zingah Mari khan nau hring ta se la, bawlhhlawh a nih bakah amah khawiha dek tute kha bawlhhlawh ve zel anga ngaih an nih avangin an tan khualbuka thlen ve kha a rem chang lo a ni.

Khawchhak mi fing pathum

Hei pawh hi Krismas hlaah leh sermon-ah te kan hre fo thin - khawchhak mi fingte hi pathum nia ngaia sawia hla phuah te pawh kan awm. Chung zinga hla lar tak chu 'Khawchhak lal pathumte kan ni' tih hla hi a ni awm e. Mizo zaithiam hrang hrangin an sa a, naupang chenin kan sa thiam fur a nih hi. He hla hi kum 1857 a John Henry Hopkins Jr. phuah a ni.

Chanchin Ṭha Matthaia ziak bung 2 - naa kan hmuh angin, khawchhak lam aṭangin Jerusa­lem-ah mi fingte hi lal thar chibai buk turin an lo kal tih kan hmu a. Lal Isua Krista chu chibai bukin, thilpek pathum - rangkachak te, beraw te, murra te – an pe tih kan hmu a. An thilpek pathum te avang hian mi fingte hi pathum an ni emaw kan ti thin a; mahse Bible-ah chuan mi fing zat hi ziah lan a ni lo.

Bible Thumal Hrilhfiahna, Revd Chuauṭhuama lehkhabu-ah chuan - Khawchhak mi fingte hi an hming leh an rawn kalna pawh hriat a ni lo va. Thawnthuah erawh chuan Aigupta leh Greek ram aṭanga lo kal niin sawi a ni a. An hming pawh Casper-a, Melkior-a leh Balthasar-a tih a ni. Kan rin pui ber tur Bible-a a lan miau loh avangin Bible pawn thawnthu pawm vek loh hi a him ber awm e. Greek chanchin ziaktu ropui Herodotus-a sawi dan chuan khawchhak mi fingte hi mumang hrilhfiah thiam an ni a. An hunlaia ‘khawchhak’ han tih hian Mesopotamia emaw, Arabia emaw, a piah leh daih pawh a huam thei a. Tin, mi ṭhenkhat chuan Persia rama puithiam chi niin an ngai thung. Lal nia ngai an awm bawk. An chanchina lang chiang tak pakhat chu khawchhak lam aṭanga lo kal an nih leh arsi chanchin zirmi an ni hi a ni- tiin kan hmu.

ESV Global Study Bible chuan - heng mi fingte hian Isua hi Pathian a ni tih an hriat kher pawh a rinawm loh a; chibai an buk lai hian Lal Isua hi kum hniha upa emaw a ni tawh ang tiin a sawi bawk.

Tun lai khawvela miin thil an chik tawhin an zirchiang nasa a; Bible thlengin rinhlelhna mit meng nena an zir tawh avangin Pathian thu dik leh rintlak hi kan ngaihven a ṭul hle a. Krismas lo thlen apianga kan sawi thin Bawng in leh khawchhak mi fing pathumte pawh a dik lo a; Bible-ah a inziak lo tih hi naupang aṭang puitling thleng hian kan hriat chian nawn a ṭul hle a ni.

- Rinfela Zadeng