KRISMAS LEH HARHNA
“Khualbuk vengtu i ui lo’m ni,
Tlantu mual liam tur chu?
- Rokunga
Krismas boruak vel sawi hi chuan Pu Hrangkapa (fam) Sermon ka hre chhuak ṭhin a, ‘Mari leh Josefa hming ziak tura an kal, Mari sabengtung chungah a chuang a, Josefa’n a hmaah a kai a, an kal chak deuh a niang, Mari chuan, “U Zo, i kai chak lutuk,” a ti a, Josefa chuan, “Chak lo i tihna,” a ti a,’ tia a han sawi hi chuan ṭhalaiho an nui dar dar ṭhin. He a thu sawi lai vel hian ṭhalaiin ‘i tihna’ tih an uar lai kha a ni a. ‘Ka duh lo i tihna,’ ‘Ka peih lo i tihna,’ tih ang vel uar lai kha a ni a.
Zofate chanchin Ṭha meichher engah Krismas kum 114 lai kan hmanna a lo ni ve ta a. Kum 1903-ah Aizawlah Zosap (Missionary) ho mi tam vak lovin Thangthlengte kamin an sava awhte chu thawh khawmin Krismas ruai an lo ṭheh ve tawh a.
Kum 2003 December thla khan Tahan Literary Circle (T.L.C)-te pawhin Zofate Krismas hman kum 100-na Tahan Presbyterian Kohhran, Venglai Hall-ah lawmin ‘Nghilhlohbu’ (Souvenir) pawh changkang takin an buatsaih a. Khawvel thil taka thlir pawhin kan thawmhnaw zawrh hralh tam hun leh thawmhnaw thar kan neih hun te a ni a, kan nghakhlel ṭheuh a ni.
Chutih rual chuan kan thupui ang hian Krismas vuakveta Pathian Thlarau Thianghlim harhna ram pum huap emaw chuan sawi tur a tam lo mai thei, Krismas leh Kumthar thlenga zaikhawm hlim tak takte chu an awm nual maithei. Kum 2014 December 23 zan aṭanga Krismas zaikhawm ṭanin Lunglei Electric Veng Presbyterian Kohhran chuan Krismas boruakah harhna thlengin inkhawm bi pangngaia inkhawm chu duh tawk lovin 2.2.15 aṭangin 10.4.2015 thleng zan tin inkhawm leh zaikhawm an buatsaih a, hemi hun chhunga ranpui talha chawimawina an neih te kha Krismas vuakveta harhna thleng kan hriat ve te chu a ni mai awm e. A zawnin zan za (100) dawn chu harhna thlen avangin zan inkhawm a nei a nih chu.
Ram pum huap emaw, Kohhran pum huap emawin Pathian Thlarau Thianghlim harhna thleng lo mah se, mimal thinlunga ram pum puiah Pathian Thlarau Thianghlim harhna kumin Krismas-ah hian lo thleng hram se tih chu kan ṭawngṭaina ni se.
Khaw pakhatah hian Krismas vuakvetah Isua pian thu drama an chang a. Entu mipui pawh an ṭhahnem hle a, lemchan Hall pawh an khat tlat a. An han chang chho zel a, Josefa leh Mari Chhiarpuia hming ziak tura an kal.. Khualbuk an han thleng a, thlenna tur Khualbuk vengtu hnena an han dil, ani’n pindan awl a awm tawh lo tia a lo vin khur khur lai te chuan thiam an ti khawp a.
Josefa leh Mari beidawng taka an han let hnung hnung chu Khualbuk vengtu chuan a thlir reng a, mipui an ngawi ṭhup a, Khualbuk vengtu thinlungah chuan Pathian Thlarau a lo thleng ta phut mai a, Josefa leh Mari-te chu a va um a, ‘Pi leh pute u, min ngaidam rawh u,’ tiin Khualbuk lamah chuan a hruai let ta a. Chu veleh mipui pawh chu an ri suau a. An hotute chu Khualbuk vengtu lamah chuan an kal vat a, “Engah nge khatia i tih? Kan drama a fail vek alawm,” an ti a, an hau ta luai luai mai a. Lemchan azawnga hlawhchham ber, mahse hlawhtling ber a ni ta zawk a ni awm e!
Ni, Rokunga (fam) hlaah pawh
“Ngai teh, kawngkhar bulah ka o ding e,
I thinlung kawng min lo hawn rawh
Tiin min dil fo ṭhin.”
a lo tih kha. He Khualbuk vengtu pawh hian he Lemchanaa a hlawh tur leh an lemchan hlawhtlinna tur pawh dawn chang lovin a thinlung kawngkhar a hawnsak ta a nih chu!
‘A sawi zawh theih lohna te hian min lo nang,’ tih hla ang deuhvin kum 62 lai liam taa thil thleng i han bih leh thuak thuak teh ang: Pu Vanlalvena thlawhhma chu zuvain zah a ngai a, an chhungkaw kham el-euh a thar a,. Krismas ch^k dapin naupang lawm lei pahin Aizawlah a kal a. A buh thar chu faiin tukkhum tawngin a phur thla a, chu chuan vai a zuk dawr a. A kumkhaw awh
ṭhin second hand kawrchung dum koki vum thar mai hi a hawn bawk a.
Krismas a hnai ta bawk a, Kohhran Committee chuan an Upa min inah Krismas hman dan tur an relin an ṭhukhawm a. Upaho awmkhawmnaah chuan tleirawl pakhat a lo lut a, “Zathluaii pain, ‘Lal piang lawm nan ka Sepa chal hi ka pe e, Kohhranin rem a tih angin rel rawh se,’ a ti e,” a rawn ti ta mai a, Upaho chuan, “A va lawmawm em!” an ti sap sap a.
Chawlhni inkhawmah chuan Upate chuan an han puang a, an lawm a ni ang mipui pawh chu an thum hak a. Urlawk zan chuan Krismas hlim taka an hman theih nan ṭawngṭai inkhawmin hun an hmang a. A tuk khua a lo var chuan Fatuho chu chhuak khawmin har mei bulah chuan fatu mawng leh ui mawng hi bel lian karah a lang rual
ṭhat ṭhat reng a. Mas ruai chu hlim takin an ṭheh ta mup mup mai a. Chutih laia rawl vin awm chhun chu “In hlui kha in tawt deuh ang e,” tih hi a ni a.
Ruai ṭheh chu an fihlim lek lek tawh tihah chuan Lal mual venga lal Upa pakhat Bawibanglova chu a lo kal a. Ani hi Pathian thu awi duh miah lo, Kristiante chu nuihzabur leh deusawh ṭhin mi a ni a. Zathluaii pa Sechal thawh chu fiamthu titak si hian a rawn deusawh a, “Khawinge Zathluaii pa ^t zar i han zo leh teh ang. Pathian thu awiho hi in ^ hlum zo takngial dawn ka ti, naktuka se thawh leh tu mi a dang in la awm lawm maw ni le?” a rawn ti ham ham a.
A rualpui ^wm deuh upa pakhat chuan, “Lalbeli pa hi asin maw hlimna hian man sela, sial a ngah si a, ama tih ang tak hian naktukah ^t han so hlauh sela ka tih hi mawle,” a ti a. “E e e, hlim te chu a teuh lo mai ka huat nak alai a, mi hlim hlei hlui, chirhdiak hlei hlui, a tenin ka ten hlawm,” a ti bawrh bawrh a.
Zanah chuan an zaikhawm lah ta tluk tluk mai a. Chumi zan kher kher chu zan dang aiin a ropui zual emaw tih tur a ni a, an hlim em em bawk a. Bawibanglova in leh Zathluaii pa in chu inral dawn tak hi a ni kher a, chumi zana an hla sak chang khat lek chu Bawibanglova rilru-ah a cham ta reng mai a:
“Lei lalten amah do mah sela,
Mipuite zawng pawhin;
Kei chu ka lal duh ka lunglai hnemtu”
tih lai hi a ni a. A rilru-ah “Kei chuan ka hmusit a, ka nuihsan a, anni chuan “Ka lal duh ka lunglai hnemtu,” an ti si a, eng emaw tak hriatna an nei zawng a niang maw le,” a ti ta tlat mai a. Mut hun tawhah pawh mut zai reng a rel thei ta lo va, an va thiam em em ve aw, a khat tawkin a ti a ti ta mai a.
Zanlai ar a khuang tawh a, Pu Bawihbanglova chuan “Khawinge ka va kal ve ngawt mai teh ang,” tiin mut hmun aṭang chuan puankawp sin ang hleng hlung hian a va kal ve ta a. Mipui lah chu in chhung khat tlatin men pawh meng phal mang lovin an zai dup dup mai a.
In chhung a va luh chuan tleirawl pakhat hian, “E, ka pu i lo lan ve nawlh mai, he lai sutpui bulah hian lo ṭhu rawh khai,” a lo ti a. Sutpui bulah chuan a ṭhu a ngaihtuah muk fe hian a en ding ngut mai a, nakin deuhah chuan,
“Mi sual ka ni Lalpa min ngaidam rawh,
Thupha ka rawn chawi e, i ke bulah,”
tih an han sa ta a, vawi thum lai an lak nawn hnu chuan Lalbeli pa, Bawibanglova thinlungah chuan Thlarau Thianghlimin hna a rawn thawk ta a, a khur hlawk hlawk mai a. Sutpui kuah chung chuan, “Mi sual ka ni e, Lalpa kei zawng ka lo do ṭhin che a, min ngaidam duh dawn lawm ni?” tiin a ṭap ta hawm hawm mai a.
Khawvar ar a rawn khuang ṭham ṭham tawh a, Lal upa Bawibanglova chu an hla sak kar lakah chuan a rawn ding chhuak ta hlawl mai a. Unaute u, Pathian hi a lo va ṭha em, kei amah hmusit leh do ṭhintu pawh min lo khawngaih em em mai hi ka va lawm em! A, ka lawm em mai, Lalpa chawimawi nan ka se pachal hmairang zawk kha tlangvalhovin zuk kai chhuak teh u, Vungkawnga pa chul ramah an tlat kha, hlim takin i chawimawi teh ang u,” a ti ta a. Amah ngeiin ^t a so ve ta. (Upa Chawngzika, Kristian Tlangau 2005 December P. 22-24)
Chhiartu duh tak, nang Mas hi kum engzat nge i hman ve tawh? Kei a ziaktu ngei pawh hi kum sawmsarih dawn chu ka hmang ve ta a. Mite thinlunga Pathian Thlarau Thianghlimin hna a thawh ang em chuan la thawk rih lo mah se, hla siamtuin “Isu vawiinah hian kan thinlung bawng inah, lo piang thar leh la nang kan chatuan Lal turin” tia ṭawngṭaia dil chungin kumin 2017 Krismas lo thleng turah hian Pathian Thlarau Thianghlim harhna leh pawl tharna, kan ram, kan Kohhran leh keimahniah chang ngei turin i dil ṭheuh ang u. Krismas hman nuam ule.
- K. Krawsthanga, Zobawm Run
Thu lakna-te :
w Zofate Krismas Kum Za Lamtluang Souvenir T.L.C. 2003, Tahan
w Rokunga Hlate, 1999, Rokunga Memorial Committee, Aizawl
w K. Krawsthanga Note bu
w Electric Veng Presbyterian Kohhran Silver Jubilee (1991 - 2016) Souvenir 2016
w Kristian Tlangau December, 2005